Nói Với Trương Phong và Trịnh Hải

Lục Trường An xuống tầng sáu lúc sáu giờ rưỡi tối.

Anh ta không gọi điện trước. Không nhắn tin. Chỉ đi thang máy xuống, bước ra, đứng ở lối vào nhìn vào tầng.

Giờ này hầu hết kỹ sư đã ra về. Dãy bàn trống theo từng hàng, màn hình tắt hoặc chuyển sang chế độ chờ, đèn trần hạ xuống còn một phần ba. Không khí tầng kỹ thuật khác các tầng trên, không có mùi cà phê văn phòng hay nước hoa của bộ phận kinh doanh, không có tiếng giày cao gót hay tiếng điện thoại liên tục. Ở đây chỉ có mùi điều hòa lạnh và máy móc và thứ gì đó giống mùi giấy in để lâu trong phòng kín.

Góc bên trái cuối dãy vẫn sáng. Trương Phong và Trịnh Hải đã chiếm góc đó từ năm thứ hai khi Huyền Cơ chuyển về tòa nhà này. Anh ta không nhớ ai cho phép, họ chỉ đến sớm hơn mọi người, kéo bàn về góc, cài thêm đèn, và từ đó trở thành góc của họ. Không ai cần thắc mắc vì không ai tranh.

Trương Phong đang nhìn màn hình, tay gõ bàn phím, tay kia cầm bút gạch vào mảnh giấy in bên cạnh. Trịnh Hải đang gõ với tai nghe chụp kín, tai nghe to bản, kiểu tai nghe của người không muốn bị làm phiền khi đang tập trung sâu.

Lục Trường An đứng ở lối vào khoảng mười lăm giây.

Sáu năm. Hai người này có mặt từ khi Huyền Cơ còn là căn phòng sáu mươi mét vuông. Họ không đứng trên bục. Họ xây nền móng.

Trương Phong ngẩng đầu lên trước.

– Anh Lục?

Trịnh Hải rút tai nghe ra, nhìn.

Anh ta bước vào. Kéo ghế trống cạnh bàn Trương Phong ngồi xuống, không xin phép, theo kiểu người thăm nhà người quen.

– Hai anh đang làm gì?

– Em đang xem lại kiến trúc phân hệ phân quyền, Trịnh Hải nói. Chuẩn bị cho đợt mở rộng tháng sau. Sẵn tiện vá một lỗi nhỏ phát hiện hôm qua.

– Còn anh đang hoàn chỉnh tài liệu triển khai Jakarta. Trương Phong đặt bút xuống, xoay ghế về phía anh ta. Anh Lục xuống vì việc gì?

– Muốn nói chuyện với hai anh.

Không giải thích thêm. Trịnh Hải đặt tai nghe lên bàn. Trương Phong ngồi im, đợi.

Lục Trường An nhìn quanh góc làm việc một lúc. Màn hình đôi của Trịnh Hải, cái bên trái đang chạy mã nguồn với nền tối, cái bên phải hiển thị sơ đồ kiến trúc vẽ bằng tay được chụp lại. Bàn Trương Phong gọn hơn, tài liệu xếp thẳng theo từng nhóm, cốc cà phê đã nguội từ sáng chưa rửa. Những dấu vết của người ở đây nhiều giờ mỗi ngày, không phải vì bị yêu cầu mà vì chọn.

– Huyền Cơ sẽ công bố mã nguồn mở toàn bộ nền tảng lõi vào ngày mai, anh ta nói. Toàn bộ hệ thống phân tích, trí tuệ nhân tạo, và điện toán đám mây. Bất kỳ ai trên thế giới đều có thể dùng, phát triển, cải tiến. Miễn phí. Vĩnh viễn.

Im lặng.

Trịnh Hải nhìn anh ta không chớp mắt trong ba giây.

– Bao giờ? Trương Phong hỏi, giọng bình thường như hỏi về lịch họp.

– Ngày mai.

Lần này im lặng dài hơn.

– Ngày mai, Trịnh Hải lặp lại. Anh đã quyết rồi.

– Quyết từ trước. Ngày mai là ngày công bố.

Trịnh Hải quay nhìn màn hình bên trái. Phân hệ phân quyền đang mở, mã nguồn màu xanh trên nền tối, từng hàm được đặt tên cẩn thận theo quy ước anh ta tự đặt ra từ năm đầu về Huyền Cơ. Sáu tháng anh ta viết phần này, tối ưu từng vòng lặp, xử lý từng trường hợp ngoại lệ mà không ai yêu cầu, anh ta tự làm vì muốn làm đúng, không phải vì muốn ai nhìn thấy.

– Thế giới sẽ đọc được cái này, anh ta nói khẽ.

– Đúng.

– Cả phần tôi viết trước khi về đây. Phần viết ở đây. Mọi thứ.

– Mọi thứ. Và tên tác giả giữ nguyên trong từng tập tin, từng hàm, từng chú thích. Không xóa. Không ẩn. Khi mã nguồn đi ra — thế giới biết ai viết.

Trịnh Hải im lặng.

Ngón tay trên bàn phím gõ nhịp khẽ, không phải gõ phím, là phản xạ của anh ta khi xử lý điều gì đó đang ngấm dần.

Ở DataFlow, anh ta viết hết. Toàn bộ mã nguồn từ đầu, từ khi công ty chỉ có ba lập trình viên đến khi có ba mươi. Hà Minh Đức chiếm sân khấu, anh ta đứng sau. Điều anh ta muốn nhất trong hai năm đó không phải tiền hay chức vụ: là được thấy tên mình trên thứ mình xây. Không phải trên sân khấu, trên mã nguồn. Nơi những người thật sự hiểu sẽ đọc và biết ai đã viết.

Không có điều đó. Khi DataFlow sụp, mã nguồn biến mất theo. Như chưa từng tồn tại.

Giờ main nói: tên tác giả giữ nguyên.

– Tôi không hỏi tại sao, Trịnh Hải nói. Vì tôi hiểu tại sao.

– Tốt. Vì giải thích đủ mất thời gian.

– Thứ mình xây không nên thuộc về một người. Đó là lý do chính?

– Một trong hai. Lý do kia: khi không ai sở hữu thì không ai kiểm soát. Và không có người kế tiếp tôi tiếp tục kiểm soát theo kiểu tôi đang làm — dù người đó tốt hơn tôi hay tệ hơn tôi.

Trịnh Hải gật. Nhẹ, theo kiểu gật của người nghe điều mình đã nghĩ đến nhưng cần được nói ra thành lời để chắc chắn mình không nghĩ nhầm.

Trương Phong vẫn im lặng từ nãy đến giờ. Anh ta nhìn anh Lục với kiểu nhìn mà người làm kỹ thuật lâu năm hay có, không phân tích cảm xúc, đọc thông tin từng phần, xếp vào đúng ô.

– Anh Lục, anh ta nói sau cùng. Sếp đi đâu?

Câu hỏi thẳng. Trương Phong bao giờ cũng thẳng kiểu đó, không phải vì thiếu tế nhị, mà vì nhiều năm làm kỹ thuật đã bào mòn thói quen vòng vo. Với mã nguồn, đúng hay sai, chạy hay không. Với người, anh ta cũng hỏi thẳng điều mình cần biết.

– Đi nghỉ.

Trương Phong nhìn anh ta một lúc.

– Nghỉ luôn.

Không phải câu hỏi.

– Có thể vậy.

– Anh đang nói anh sắp rời Huyền Cơ.

– Đúng.

Trương Phong quay lại màn hình. Tài liệu Jakarta vẫn mở, con trỏ nhấp nháy giữa chừng một đoạn còn dở. Anh ta ngồi nhìn đó mà không đọc.

Lục Trường An quen với kiểu im lặng này. Không phải im lặng né tránh, là im lặng xử lý. Trương Phong không phản ứng ngay khi nhận thông tin lớn. Anh ta để thông tin ngấm vào, chạy qua tất cả những gì liên quan, rồi mới nói. Kiểu im lặng của lập trình viên giỏi, không đưa ra kết quả khi chưa nghĩ hết các trường hợp.

Anh ta đợi.

– Tôi ở lại khi vợ mang thai tháng thứ sáu, Trương Phong nói sau cùng. Giọng bình thường, không nhìn lên. Lương giảm còn 50%. Anh Lục biết không?

– Biết.

– Tôi không báo anh.

– Tiểu Linh báo tháng đó.

Trương Phong gật, không ngạc nhiên.

– Tôi ở lại không phải vì trung thành. Không phải vì anh An. Tôi ở lại vì nghĩ — nếu rời lúc khó nhất, sau này tìm đâu cũng sẽ rời lúc khó. Mình mang thói quen theo mình. Anh ta ngừng. Đúng là Huyền Cơ qua. Nhưng lúc ở lại, tôi không chắc điều đó.

Vợ tôi lúc đó không hỏi. Biết tôi đã quyết thì hỏi thêm cũng không thay đổi. Cô ấy chỉ nói: "Anh chắc không?" Tôi nói chắc. Cô ấy gật. Vậy thôi.

Người này ở lại vì anh ta tin vào nguyên tắc của chính mình, Lục Trường An nghĩ. Không phải vì ta. Anh ta biết mình muốn trở thành loại người nào và chọn theo đó. Dù lúc đó không có gì đảm bảo lựa chọn đó đúng. Và vợ anh ta không hỏi thêm, vì hiểu người mình lấy đã quyết rồi thì hỏi thêm không phải giúp.

Ta không có ai như vậy kiếp trước. Không có người biết khi nào hỏi và khi nào không cần hỏi thêm.

– Anh không nợ tôi gì, anh ta nói.

Trương Phong nhìn lên.

– Ngược lại. Tôi nợ anh.

– Nợ gì?

– Vì anh ở lại khi vợ mang thai và lương giảm còn 50%. Tiền trả được. Thứ đó không trả được bằng tiền. Lục Trường An dừng. Tôi không nói điều này sớm hơn vì nghĩ anh biết. Nhưng thứ biết mà không được nói — đôi khi vẫn cần được nghe một lần.

Trương Phong im lặng một nhịp. Nhìn anh ta theo kiểu nhìn khi đang đọc lại điều vừa nghe, kiểm tra xem có hiểu đúng không.

– Anh chưa bao giờ nói với tôi kiểu đó.

– Chưa.

– Tại sao bây giờ?

– Vì sẽ không có dịp khác.

Câu đó đơn giản. Không giải thích thêm. Trương Phong nghe và hiểu, hiểu cả lý do của câu, và lý do của cái "không có dịp khác."

– Tôi sẽ làm tốt phần của mình, anh ta nói, giọng bình thường như nói về kỹ thuật. Tài liệu Jakarta sẽ xong tối nay. Sau anh đi, phần kiến trúc kỹ thuật cần người chịu trách nhiệm. Tôi sẽ chịu. Không phải vì anh hỏi — vì đó là việc của tôi. Anh ta ngừng một nhịp. Và vì tôi muốn thứ này tiếp tục đúng.

– Tôi biết anh sẽ lo.

– Anh biết vì biết tôi, hay vì muốn nói vậy cho dễ chịu?

– Vì biết anh. Sáu năm đủ để biết.

Trương Phong gật đầu một cái, kiểu kết thúc thảo luận kỹ thuật khi cả hai đã hiểu nhau và không cần nói thêm. Rồi anh ta mở lại tài liệu Jakarta, tay đặt lên bàn phím.

Không thêm gì nữa. Quay lại việc.

Lục Trường An nhìn Trịnh Hải.

– Còn anh. Có gì muốn hỏi không?

– Anh Lục có hối hận gì không?

Câu hỏi không ngờ. Không hỏi về kế hoạch, về Huyền Cơ, về tương lai. Hỏi về con người.

– Có, anh ta nói.

– Gì?

– Tôi giỏi xây hơn giỏi ở lại. Xây xong rồi đi. Đó là thứ tôi làm. Lục Trường An ngừng. Trong sáu năm này, có những người xứng đáng được tôi chú ý hơn tôi đã chú ý. Tôi nhìn họ như người có ích cho công ty — nhưng không phải lúc nào cũng nhìn họ như người.

Trịnh Hải im. Không nói "không sao" hay "không cần hối hận" — anh ta nghe, để câu đó đứng nguyên.

– Anh nhớ câu hỏi anh hỏi tôi lần đầu gặp không?

– Nhớ.

– "Anh xây thứ anh muốn, hay thứ người ta bảo anh xây?"

– Anh đã trả lời khi về đây.

– Trả lời một lần. Nhưng câu hỏi đó không hỏi một lần là xong, Trịnh Hải nói. Mỗi sáng ngồi xuống bàn phím, nó lại ở đó. Tôi mất mấy năm mới hiểu — không phải quyết định một lần rồi thôi. Phải chọn lại mỗi ngày.

– Anh hiểu đúng rồi.

– Biết. Anh ta nhìn anh Lục. Cảm ơn anh đã hỏi câu đó. Lần đầu gặp — anh không cần phải hỏi. Nhưng anh hỏi. Cái đó thay đổi cách tôi nhìn lại hai năm ở DataFlow. Thay đổi cách tôi làm việc ở đây. Trịnh Hải ngừng. Không phải cảm ơn kiểu xã giao. Là cảm ơn thật.

– Anh nên cảm ơn bản thân anh, Lục Trường An nói. Vì anh là người trả lời — không phải tôi.

Trịnh Hải gật. Nhẹ.

Lục Trường An ngồi thêm một lúc. Không có lý do phải ngồi thêm, và anh ta ngồi thêm. Lần đầu trong rất nhiều tháng anh ta ở lại một chỗ không vì mục đích cụ thể nào.

Trương Phong gõ bàn phím đều đặn. Trịnh Hải chụp tai nghe vào, mở lại phân hệ phân quyền, ngón tay bắt đầu gõ lại.

Công việc tiếp tục. Như mọi tối.

Kiếp trước, đại điện Huyền Minh có những người xây dựng, thợ đẽo đá, thợ chạm khắc, thợ sơn. Ta không biết tên họ. Họ không biết tên ta. Điện đứng ngàn năm, nhưng không ai nhớ ai xây. Kiếp này, hai người kia xây bằng mã nguồn. Và thế giới sẽ biết tên họ.

Đó là khác biệt.

Anh ta đứng dậy.

– Tôi về trên.

– Ừ, Trương Phong nói, không nhìn lên.

Trịnh Hải ngẩng đầu qua tai nghe.

– Ngủ ngon, anh Lục.

Không phải lời chào trang trọng, hai chữ giản dị, theo kiểu nói với người bình thường trước khi chia tay cuối ngày.

Lục Trường An gật đầu. Quay đi. Đi về phía thang máy.

Ở cửa tầng, anh ta dừng lại nhìn về phía góc kia. Trương Phong đã trở lại bàn phím, đầu cúi xuống màn hình. Trịnh Hải gõ với tai nghe kín, màn hình mã nguồn xanh trên nền tối.

Công việc tiếp tục. Đó là điều anh ta cần thấy.

Cửa thang máy mở. Anh ta bước vào.

[POV: Trịnh Hải]

Trịnh Hải chờ đến khi tiếng chân dứt và cửa thang máy đóng lại, mới tháo tai nghe xuống và đặt trên bàn.

Màn hình bên trái vẫn hiển thị phân hệ phân quyền. Năm nghìn ba trăm dòng. Anh ta ngồi nhìn đó một lúc mà không gõ.

Tên tác giả giữ nguyên. Không xóa. Không ẩn.

Hai năm ở DataFlow, câu hỏi anh ta không hỏi ai: nếu thứ mình làm ra biến mất và không ai nhớ, liệu nó có từng tồn tại không? Mã nguồn đó biến mất khi DataFlow sụp. Như chưa từng có ai ở đó.

Giờ mã nguồn này sẽ đi ra thế giới. Với tên anh ta.

Lập trình viên ở khắp nơi, Singapore, Ấn Độ, Nhật Bản, Đức, Brazil, sẽ tải về. Đọc qua kiến trúc. Thấy cách anh ta giải bài toán phân quyền với hai mươi triệu bản ghi đồng thời mà thời gian phản hồi giữ dưới tám mươi mili giây. Họ sẽ biết ai viết.

Trịnh Hải đặt tay lên bàn phím.

Bên cạnh, Trương Phong gõ bàn phím đều đặn. Jakarta.

Anh ta bắt đầu gõ. Không phải vì có hạn chót, còn một hàm nữa anh ta đã nghĩ đến từ sáng và chưa viết. Khi mã nguồn này đi ra thế giới, nó phải đúng. Thật đúng.

Anh nên cảm ơn bản thân anh. Vì anh là người trả lời, không phải tôi.

Câu đó anh Lục nói. Trịnh Hải nghe. Và anh ta nghĩ, có thể đúng. Nhưng nếu không có câu hỏi đó, không biết câu trả lời có xuất hiện không.

Người ta hay hỏi nhau: ai đã thay đổi cuộc đời bạn? Câu đó khó trả lời vì thường có nhiều người, nhiều khoảnh khắc, không phải một. Nhưng nếu Trịnh Hải phải chọn một câu hỏi, một câu hỏi duy nhất thay đổi cách anh ta làm việc từ đó về sau, thì đó là câu anh Lục hỏi lần đầu gặp.

Không phải vì câu hỏi hay. Vì câu đó cần được hỏi đúng lúc, bởi đúng người.

Và giờ người đó sắp đi.

Trịnh Hải không hỏi đi đâu. Không hỏi khi nào quay lại. Không hỏi vì biết câu trả lời sẽ không giúp được gì, và vì anh Lục sẽ không trả lời đủ dù có hỏi. Đó là kiểu người anh ta là. Đi thì đi. Không giải thích nhiều hơn cần.

Phân hệ phân quyền đang mở. Năm nghìn ba trăm dòng. Một hàm nữa cần viết.

Anh ta bắt đầu gõ.

Bên ngoài cửa kính, thành phố đang vào khuya. Đèn ở các tầng bên ngoài bắt đầu bớt dần. Nhưng góc bên trái tầng sáu vẫn sáng.

Như mọi tối.

Như sẽ còn như vậy.