Nói Với Bạch Dạ

Bạch Dạ đến đúng giờ. Như mọi lần.

Quán trà Tùng Lâm trên con hẻm nhỏ quận Ba không có biển hiệu, không nhận đặt bàn, mở cửa từ chín giờ sáng và đóng khi ấm trà cuối cùng trong ngày cạn. Lục Trường An đã ngồi ở bàn góc trong từ mười lăm phút trước, hai tách trà đã được rót sẵn. Chủ quán, ông già tóc trắng ít nói, biết ông không cần hỏi khi Lục Trường An đến: luôn hai tách, luôn bàn góc trong.

Bạch Dạ kéo ghế ngồi xuống mà không nói gì trước. Nhìn tách trà. Nhìn Lục Trường An.

– Anh gọi tôi đến gặp riêng, Bạch Dạ nói. Không qua trợ lý. Không nói lý do. Bảy năm anh chưa từng làm vậy.

– Bảy năm tôi chưa có chuyện này để nói.

Bạch Dạ nâng tách trà, nhìn hơi nước bốc lên.

– Nói đi.

Lục Trường An nhìn Bạch Dạ. Đối diện anh ta là người mà trong bảy năm, từ hội nghị đầu tiên, từ lần đứng đọc tên nhau trên biển quảng cáo, từ cuộc chiến ở doanh nghiệp lớn, từ liên minh với Monarch, anh ta đã quen nhìn như một bàn cờ. Không phải vì khinh. Mà vì đó là cách anh ta nhìn mọi thứ: theo cấu trúc, theo lợi thế, theo vị trí.

Lần này anh ta không nhìn vậy.

– Huyền Cơ sẽ công bố mở toàn bộ mã nguồn nền tảng phân tích dữ liệu. Miễn phí. Vĩnh viễn. Không ai sở hữu. Trịnh Hải sẽ dẫn dắt quá trình đó trong sáu tháng tới.

Bạch Dạ đặt tách trà xuống.

Nhìn Lục Trường An.

Im lặng đủ dài để người khác sẽ lấp đầy.

Lục Trường An không lấp.

– Anh điên, Bạch Dạ nói sau cùng.

– Có thể.

– Không phải có thể. Là anh điên. Bạch Dạ ngả lưng ra ghế — không phải kiểu ngả thoải mái, mà kiểu người đang tạo khoảng cách để nhìn toàn cảnh. Anh biết mở mã nguồn có nghĩa là gì về mặt kinh tế không? Thị phần phân tích dữ liệu Đông Nam Á hiện tại của Huyền Cơ là gần năm mươi phần trăm. Lợi thế đó đến từ thuật toán độc quyền, từ mô hình được huấn luyện trên dữ liệu độc quyền, từ kiến trúc mà đối thủ không có bản vẽ. Nếu anh công bố mở — trong vòng một năm, ít nhất năm nhóm kỹ thuật ở ba quốc gia sẽ có bản địa hoá rẻ hơn Huyền Cơ. Hai năm sau, thị phần của anh về đâu?

– Giảm.

– Giảm đáng kể. Và cổ phiếu. Huyền Cơ đang giao dịch ở vốn hoá tám nghìn tỷ. Phần lớn giá trị đó đến từ kỳ vọng lợi thế cạnh tranh bền vững. Nếu ngày mai anh tuyên bố từ bỏ lợi thế đó — giảm mười lăm phần trăm là nhẹ. Nhà đầu tư sẽ hỏi: tại sao phải trả tiền cho một công ty mà sản phẩm cốt lõi ai cũng dùng được miễn phí?

– Họ sẽ hỏi đúng.

Bạch Dạ nhìn anh ta.

– Và câu trả lời của anh là gì?

– Câu trả lời là: giá trị Huyền Cơ không nằm trong mã nguồn. Lục Trường An giữ giọng phẳng, không biện hộ. Giá trị nằm trong đội ngũ hiểu mã nguồn đó sâu hơn bất kỳ ai. Huyền Cơ sẽ chuyển từ công ty sản phẩm sang công ty dịch vụ vận hành hệ sinh thái mở. Khách hàng doanh nghiệp lớn không mua phần mềm — họ mua đội ngũ có thể triển khai, duy trì, tùy chỉnh. Thị phần sẽ thay đổi. Nhưng sự phụ thuộc độc quyền cũng thay đổi. Không công ty nào bị khoá chặt vào Huyền Cơ.

– Đó là một mô hình kinh doanh hợp lý, Bạch Dạ nói chậm. Có tiền lệ. Nhưng chuyển đổi mô hình ở quy mô này mất ba đến năm năm. Trong giai đoạn đó, doanh thu sẽ không bằng. Nhân tài có thể rời đi khi thấy lợi thế cạnh tranh mất. Đối thủ sẽ tận dụng khoảng trống. Anh có sẵn sàng cho ba năm đó không?

Lục Trường An không trả lời ngay.

Bên ngoài con hẻm, một xe máy chạy qua. Tiếng động nhỏ, qua rất nhanh, rồi không còn gì. Quán trà Tùng Lâm vào buổi sáng giữa tuần thưa khách, chỉ có một cụ già ngồi ở bàn cửa đang đọc báo giấy, hai người đàn ông trung tuổi không quen nhau ngồi tách biệt, và bàn của họ ở góc trong. Người không quen nhìn vào đây sẽ thấy hai người đàn ông uống trà trong im lặng.

Cũng không sai.

– Tôi nghĩ anh cần nói thật với tôi, Bạch Dạ nói. Không phải giải thích kế hoạch kinh doanh. Tôi đã hiểu kế hoạch rồi. Anh còn điều gì khác chưa nói.

Lục Trường An nhìn Bạch Dạ.

Trong bảy năm, có những lúc anh ta không thích Bạch Dạ, không vì Bạch Dạ làm gì sai, mà vì Bạch Dạ có cái khả năng nhìn thấy mạch ngầm của cuộc trò chuyện. Khả năng đó, lúc nó hướng về phía anh ta, luôn tạo ra cảm giác không thoải mái. Như bị đọc. Như bị nhìn qua.

Anh ta không thích bị nhìn qua.

Hôm nay anh ta không phiền.

Im lặng.

Lục Trường An nhìn tách trà.

– Tôi không còn ở đây trong ba năm đó.

Câu nói ngắn. Nhưng trọng lượng của nó khác.

Bạch Dạ nhìn Lục Trường An. Một giây. Hai giây.

– Anh vừa nói gì?

– Tôi sẽ từ chức sau khi công bố mở mã nguồn. Chuyển quyền điều hành cho Tô Vãn. Anh tiếp tục vai trò chủ tịch như đã thỏa thuận. Hàn Kiêu, Trịnh Hải, Từ Thiên Hành, Châu Lệ Hoa — họ đủ để tiếp tục. Không cần tôi.

Bạch Dạ không nói gì.

Đó là lần đầu tiên trong bảy năm Lục Trường An thấy Bạch Dạ không nói ngay khi có câu để nói.

– Anh đã quyết, Bạch Dạ nói sau cùng. Không phải câu hỏi.

– Rồi.

– Tô Vãn biết chưa?

– Cô ấy biết tôi sẽ đi. Chưa biết thời điểm.

– Hàn Kiêu?

– Chưa.

Bạch Dạ nhìn ra cửa sổ nhỏ của quán. Con hẻm ngoài kia vẫn có người đi qua, người mua rau, người chở hàng, xe ôm đứng chờ. Cái thế giới không biết và không cần biết Huyền Cơ đang quyết định điều gì.

– Tôi có một câu, Bạch Dạ nói, quay lại nhìn Lục Trường An. Và anh phải trả lời thật.

– Hỏi đi.

– Tại sao? Không phải tại sao mở mã nguồn. Tôi hiểu lý do đó. Tại sao anh đi?

Lục Trường An nhìn Bạch Dạ. Đối diện anh ta là người mà, anh ta nghĩ đến điều Hale nói trong câu lạc bộ riêng ở Mayfair, cái nhìn của Hale khi đọc anh ta và thấy chính mình, đối diện anh ta là người hiểu đủ để nghe câu trả lời thật.

– Tôi ba tháng vừa rồi chi hai nghìn tỷ không bàn ai. Ép đối tác chọn phe. Thao túng truyền thông bằng thông tin chọn lọc. Dùng mạng lưới quyền lực mà người khác xây để bước lên. Anh đã nói với tôi: nhìn từ bên ngoài, giống y. Anh đúng.

Bạch Dạ không nói gì. Nghe.

– Nếu tôi ở lại — năm tới, mười tới, Huyền Cơ sẽ lớn hơn. Và người ngồi ở cái ghế đó sẽ có nhiều quyền lực hơn để làm điều tôi vừa làm, theo cách tinh vi hơn. Tôi không đủ tin rằng mình sẽ không lặp lại. Tôi đã lặp lại một lần rồi khi còn tin rằng sẽ không. Lục Trường An dừng. Cách duy nhất để chắc chắn cái đỉnh không có Lão Từ mới là không để cái đỉnh đó tồn tại dưới hình thức độc quyền.

– Mở mã nguồn là phá đỉnh.

– Đúng.

– Và đi là không leo lại.

– Đúng.

Bạch Dạ nhìn anh ta rất lâu.

– Tôi đã gặp nhiều người nói về đạo đức kinh doanh, Bạch Dạ nói chậm. Tôi nói về nó. Anh biết điều đó. Nhưng nói và làm là hai chuyện khác nhau khi cái mình đang từ bỏ là tám nghìn tỷ và vị trí quyền lực nhất ngành. Anh biết anh đang từ bỏ thật sự, không phải diễn cho ai xem không?

– Biết.

– Và anh vẫn làm.

– Vẫn làm.

Bạch Dạ im. Một khoảng lặng khác. Dài hơn lần trước.

Rồi Bạch Dạ nói, giọng khác đi, không còn phân tích, không còn đặt câu hỏi:

– Năm năm trước anh từ chối Meridian vì không muốn bị kiểm soát. Giờ anh từ chối chính mình vì không muốn kiểm soát người khác.

Lục Trường An nhìn Bạch Dạ.

– Tôi chưa gặp ai như anh, Bạch Dạ nói.

– Và sẽ không gặp lại.

Một nhịp.

Bạch Dạ hiểu. Không phải kiêu ngạo. Là giải thích.

Anh ta không nói thêm. Bạch Dạ không hỏi thêm. Có những câu mà người nghe cần thời gian để để nó lắng xuống trước khi nói tiếp, và Bạch Dạ, dù không phải người im lặng tự nhiên, biết điều đó.

Chủ quán mang thêm ấm trà mới, đặt giữa bàn rồi đi. Không hỏi gì. Ông già quen với khách ngồi lâu và ít nói.

– Anh có muốn tôi ở lại không? Bạch Dạ hỏi sau khi ông già đi xa. Sau khi anh đi — ý tôi là.

– Đó là quyết định của anh.

– Tôi đang hỏi ý kiến anh.

Lục Trường An rót thêm trà cho Bạch Dạ. Cử chỉ chậm, không vội.

– Anh xây Nova Tech bằng cách của anh. Mất Nova Tech vì cách chơi của người khác. Vào Huyền Cơ theo thỏa thuận rõ ràng. Anh không cần tôi để quyết định gì tiếp theo.

– Không phải câu trả lời.

– Là câu trả lời duy nhất tôi có.

Bạch Dạ nhìn anh ta. Rồi bật cười nhẹ, không phải cười hài, cười kiểu người đã nghe câu trả lời đúng và không muốn thừa nhận ngay.

– Cậu Trường An này, Bạch Dạ nói — lần đầu tiên gọi anh ta bằng tên không có "anh" đứng trước. Cậu là vấn đề duy nhất tôi không giải được theo logic thông thường.

Lục Trường An không nói gì. Giữ ánh mắt.

– Tôi sẽ ở lại, Bạch Dạ nói. Không phải vì anh không ở. Mà vì đây là công việc chưa xong. Hệ sinh thái mở cần người chạy thực tế. Không ai tự nhiên làm. Phải có người làm.

– Tôi biết.

– Anh đã biết tôi sẽ nói vậy.

– Biết.

– Và anh gặp tôi vẫn không phải để thuyết phục — mà để nói tạm biệt.

Câu nói thẳng. Không phải trách cứ. Bạch Dạ là người nhìn thấy cấu trúc của mọi cuộc trò chuyện.

Lục Trường An không phủ nhận.

– Tôi muốn anh biết trước khi mọi người biết, anh ta nói. Anh xứng được biết trước.

Bạch Dạ nhìn anh ta. Một cái nhìn dài, theo kiểu người đang ghi vào ký ức.

– Anh biết điều tôi không nói với nhiều người không? Bạch Dạ nói sau cùng.

– Nói đi.

– Tôi sợ thất bại mỗi ngày. Từ ngày đầu xây Nova Tech đến bây giờ. Không có ngày nào tôi không nghĩ: hôm nay có thể là ngày mọi thứ bắt đầu sụp. Anh nói tôi điều đó ở quán trà khi chúng ta lần đầu thực sự nói chuyện với nhau — khi anh hỏi tôi và tôi trả lời thật. Bạch Dạ dừng. Và anh nói: "Người không sợ gì thường không có gì để mất." Câu đó... đúng. Tôi sợ vì tôi có thứ đáng giá để giữ.

Lục Trường An nhìn Bạch Dạ.

– Vậy thì giữ, anh ta nói.

– Tôi sẽ giữ. Bạch Dạ ngồi thẳng lại. Nhưng không theo cách anh giữ. Không bằng mọi giá. Không theo kiểu "mục đích đúng nên phương tiện đúng." Có lẽ đó là điểm khác nhau cuối cùng giữa chúng ta.

– Có lẽ.

– Hay có lẽ anh vừa tìm ra điều mà tôi chưa đến được.

Lục Trường An không trả lời câu đó. Không phải vì không có câu trả lời, mà vì câu đó của Bạch Dạ không cần trả lời.

Hai người ngồi uống trà. Không nói trong vài phút.

Đây là điều kỳ lạ giữa họ, từ hội nghị đầu tiên, từ lần trao danh thiếp, từ liên minh chống Lão Từ, từ chia tay khi liên minh xong. Họ có thể im lặng với nhau. Không phải im lặng ngại ngùng hay im lặng đang tính toán. Im lặng của hai người biết rằng những gì cần nói đã nói, những gì không cần nói thì thôi.

Bên ngoài con hẻm, tiếng xe máy qua. Tiếng ai đó gọi tên ai. Thành phố bình thường.

– Anh sẽ đi đâu? Bạch Dạ hỏi.

– Chưa biết.

– Không kế hoạch?

– Lần đầu tiên không có kế hoạch.

Bạch Dạ nhìn anh ta. Rồi gật, không phải gật đồng ý, gật kiểu "tôi hiểu điều đó có nghĩa gì với anh."

– Tôi có một đề nghị, Bạch Dạ nói. Anh không cần nhận. Nhưng tôi muốn nói.

Lục Trường An giữ ánh mắt.

– Khi mọi việc xong xuôi — mã nguồn mở công bố, chuyển giao hoàn tất, anh ra đi — tôi muốn nhận được một tin nhắn. Không cần nói anh ở đâu. Không cần nhiều hơn ba chữ. Chỉ để tôi biết anh ổn. Bạch Dạ dừng. Đó là điều duy nhất tôi xin.

Lục Trường An nhìn Bạch Dạ lâu hơn bình thường.

Trong bảy năm, Bạch Dạ đã là người anh ta coi ngang hàng, điều hiếm có. Người chính đạo đối diện với ma đạo, không phục không khuất, không nhún mình không kiêu ngạo. Người đã cảnh báo anh ta khi anh ta trượt. Người đã nói "tôi về vì anh khác" và đó không phải lời nịnh hót.

– Được, Lục Trường An nói.

Bạch Dạ gật. Không mỉm cười. Không cần.

Cả hai đứng dậy ra về gần cùng lúc. Lục Trường An trả tiền trà, đặt tờ tiền lên quầy trước khi ông già hỏi, như mọi lần.

Ở cửa hẻm, Bạch Dạ dừng lại.

– Anh Lục.

Lục Trường An quay lại.

– Tôi từng nghĩ anh là người nguy hiểm nhất tôi từng gặp. Bạch Dạ nhìn thẳng. Không phải vì anh mạnh. Mà vì anh không có điểm dừng. Người không biết điểm dừng là người nguy hiểm nhất.

Một nhịp.

– Bây giờ tôi nghĩ: anh đã tìm ra điểm dừng. Và đó còn nguy hiểm hơn — vì người biết điểm dừng mới là người thật sự tự do.

Bạch Dạ gật đầu một lần. Rồi quay đi.

Lục Trường An đứng nhìn Bạch Dạ đi vào con hẻm, không quay lại, dáng thẳng và đi nhanh theo kiểu người luôn có nơi phải đến.

Chính đạo và ma đạo, Lục Trường An nghĩ. Kiếp trước ta nhìn hai đường đó như kẻ thù. Kiếp này ta nhìn chúng như hai con đường lên cùng một núi, đến từ hai phía khác nhau. Không con đường nào sai. Chỉ là từng người chọn đường mình đi được.

Anh ta đứng lại ở cửa hẻm thêm một lúc, nhìn theo chỗ Bạch Dạ vừa khuất. Con hẻm nắng sáng lọt qua khe giữa hai tòa nhà, đổ một vệt vàng nghiêng trên mặt đường. Người đi qua in bóng xuống đó rồi biến mất.

Ta đã lặp lại kiếp trước bao nhiêu lần rồi, anh ta nghĩ. Bao nhiêu kẻ từng ngồi đỉnh tu tiên giới, bao nhiêu kẻ từng nghĩ mình đủ mạnh để không bị quyền lực ăn mòn. Ta từng là kẻ cuối cùng đứng ở đỉnh đó. Ta biết cảm giác khi không còn ai chặn mình lại. Ta đã không biết đó là khoảnh khắc nguy hiểm nhất.

Kiếp này, ta biết sớm hơn.

Bởi vì có người nói thật với ta.

Anh ta nhìn theo hướng Bạch Dạ vừa khuất một lần nữa.

Rồi quay đi, hướng khác.

Chiều hôm đó, Lục Trường An về văn phòng và gặp Tô Vãn ở hành lang tầng mười chín.

Tô Vãn nhìn mặt anh ta rồi hỏi:

– Gặp Bạch Dạ xong rồi?

– Rồi.

– Anh ấy nói gì?

Lục Trường An nghĩ một giây.

– Nói tôi điên.

Tô Vãn nhìn anh ta.

– Và?

– Và nói sẽ ở lại. Lục Trường An đi về phía phòng mình. Dừng lại ở cửa. Quay lại nhìn Tô Vãn. Cô cũng nghĩ tôi điên không?

Tô Vãn im lặng một nhịp.

– Tôi nghĩ anh đang làm điều đúng. Khác với điên.

Lục Trường An nhìn cô.

– Cảm ơn.

– Đừng cảm ơn, Tô Vãn nói, giọng nhẹ hơn bình thường. Chưa.

Anh ta gật, rồi vào phòng.

Cửa đóng lại.

Tô Vãn đứng ngoài hành lang thêm một lúc, tay cầm tập hồ sơ chưa ký. Nhìn cánh cửa đã đóng.

Rồi nhìn xuống tập hồ sơ. Tiếp tục đi.