Chợ Lời
Phúc An dẫn hắn đi qua ngõ hẹp phía sau phố Thương, và hắn thấy thứ mà hai mươi tháng trước hắn không tưởng tượng được: một cái chợ bán lời nói.
Không có biển. Không có mái. Chỉ hai dãy sạp gỗ thấp, mười bốn sạp, mỗi sạp một người ngồi, mỗi người cầm bảng gỗ viết phấn. Bảng gỗ ghi kiểu ghi bảng chứng khoán mà hắn từng thấy trên tivi kiếp trước, chỉ khác ở chỗ không ghi mã cổ phiếu mà ghi "lời":
"QS phán đường đông / Đã xảy ra / Giá: 0 (đã miễn phí)"
"QS sắp phán về muối phía bắc / Chưa xảy ra / Giá: 12 lượng/tin"
"QS sẽ phán về Mạc Lăng lần nữa / Đồn / Giá: 8 lượng/tin"
Hắn đứng ở góc ngõ, mũ trùm, áo thường, kiểu giả trang mà Phúc An chuẩn bị. Và hắn nhìn, kiểu nhìn mà Thiên Diễn Đồng đọc từng sạp: sạp bên trái, chủ là gã trung niên mặt đỏ, bán "dự đoán" cho thương nhân nhỏ, kiểu bán tip chứng khoán. Sạp giữa, chủ là thiếu niên nhanh miệng, bán "tin nóng từ cung" cho đám buôn vải, kiểu bán tin mật trong chợ đen. Sạp bên phải, chủ là bà già bán trầu, bán "lời QS về phong thủy" cho dân xây nhà, kiểu bán tư vấn bất động sản.
Mười bốn sạp. Mười bốn người bán lời hắn. Không ai trong số họ biết hắn đang đứng cách ba trượng.
– Bao lâu? (Hắn hỏi Phúc An, giọng thấp.)
– Sáu tuần. (Phúc An đứng cạnh, mắt quét chợ kiểu quét chiến trường.) Bắt đầu nhỏ, ba bốn người, bán tin đồn kiểu quán trà. Rồi Trần Gia đến mua, mua lớn, mua kiểu đầu tư: gã đặt cọc trước cho "lời QS tiếp theo," nếu lời đó xảy ra, gã lãi gấp mười. Từ khi Trần Gia mua, người khác theo, và ba bốn người thành mười bốn sạp.
Cung cầu. Cung cầu thuần túy. Không ai ép ai mua, không ai ép ai bán. Thị trường tự hình thành vì có nhu cầu: ai đoán đúng "lời QS" trước khi mình nói, người đó giàu. Vì lời mình di chuyển thị trường. Vì mình là ngân hàng trung ương phát hành niềm tin, và mỗi lời mình nói là một lần in tiền.
Hắn nhìn kỹ hơn. Sạp giữa, hai thương nhân đang tranh nhau mua "tin" rằng Quốc Sư sắp phán về thuế muối. Gã bán hét giá: mười lăm lượng. Người mua trả giá: mười hai. Gã bán cười: mười ba, cuối cùng, vì "tin này từ thái giám cung, đáng tin tám phần." Người mua gật, trả tiền, nhận tờ giấy ghi vài dòng. Tờ giấy không có dấu triện, không giả danh "lời QS" trực tiếp, chỉ ghi "dự đoán lời QS" kiểu dự đoán mà không chịu trách nhiệm.
Họ không bán lời mình. Họ bán dự đoán về lời mình. Khác nhau. Nhưng hiệu quả giống nhau: thương nhân mua dự đoán, đầu tư theo dự đoán, và khi đủ người đầu tư theo cùng hướng, thị trường dịch chuyển, và dự đoán tự trở thành hiện thực. Kiếp trước gọi đó là "self-fulfilling prophecy." Kiếp này, Thiên Cơ biến nó thành quy luật.
Trần Gia đến Quốc Sư Phủ chiều hôm sau. Gã quỳ, mắt sáng, kiểu sáng của người tin sâu và tin tạo giàu, và gã mang theo quà: lụa mười tấm, trà hai hộp, và một cuốn sổ ghi chép "đầu tư theo lời Quốc Sư" dày bốn mươi trang, chữ nhỏ, số nhiều.
– Quốc Sư. (Gã nói, giọng hào hứng kiểu giọng nhà đầu tư khoe lãi.) Từ ngày ngài phán "đường đông thịnh," tôi đổ hết vốn vào đường đông. Bây giờ: sạp vải của tôi thành thương hội hai trăm người, hàng hóa từ biên giới Bắc Nguyên đến Mạc Lăng, tất cả qua tay tôi. Lãi gấp mười. Tất cả nhờ ngài.
Hắn nhìn gã. Thiên Diễn Đồng đọc: tin thật, tin sâu, tin kiểu không có lùi. Mắt gã sáng kiểu mắt người đã đặt hết vào một ván, và ván đang thắng, nên gã không thấy lý do dừng. Kiểu mắt mà kiếp trước hắn thấy ở những người đầu tư bitcoin đợt tăng giá: mắt nói "tôi đúng" mà thật ra nói "tôi may."
– Ngươi đầu tư bao nhiêu?
– Tất cả. (Gã nói, tự hào, kiểu tự hào mà hắn muốn lắc đầu.) Bán nhà, bán ruộng, vay thêm từ mười hai người. Tất cả đổ vào đường đông. Vì ngài phán.
Mình phán gã giàu lúc đó vì gã đã giàu sẵn. Mình nói "đường đông thịnh" vì đường đông đang thịnh. Mình không phán tương lai, mình nhận xét hiện tại. Nhưng gã nghe "phán," không nghe "nhận xét." Và gã đặt hết.
– Thận trọng. (Hắn nói, chọn từng chữ kiểu chọn bước trên mìn.) Thiên Cơ thuận nhưng không vĩnh viễn. Đường đông tốt, nhưng tốt không có nghĩa luôn tốt.
Trần Gia gật. Cung kính. Nhưng mắt gã không thay đổi, kiểu mắt người nghe lời cảnh báo mà tai lọc thành lời khen: "thận trọng" thành "ngài quan tâm đến tôi," "không vĩnh viễn" thành "nhưng bây giờ thì tốt." Gã nghe mà không nghe. Tin mà tin theo hướng gã muốn tin.
– Quốc Sư, tôi có nên đầu tư thêm vào Mạc Lăng không?
Hắn im. Và trong khoảng im đó, hắn thấy bẫy kiểu thấy bẫy trên lưới: nói "không" thì Trần Gia truyền ra, thương nhân hoảng, Mạc Lăng mất niềm tin, tám nghìn dân (có thể hơn rồi) chịu trận. Nói "có" thì bơm bong bóng, Mạc Lăng phình thêm, đê yếu thêm. Im thì Trần Gia tự hiểu là "có," vì trong văn hóa niềm tin, im lặng của người được thờ là đồng ý.
– Ta không phán về tiền.
Trần Gia nhìn hắn. Mắt lấp lánh, kiểu lấp lánh của người vừa nghe thứ khiến gã kính trọng hơn:
– Vâng. Ngài không phán về tiền. Nhưng mọi thứ ngài nói đều liên quan đến tiền, ngài biết không? Ngài phán "đường đông thịnh," thương nhân đổ về, giá hàng tăng, tiền chảy. Ngài phán "Mạc Lăng tốt" (hắn nhíu mày, hắn không nói vậy, nhưng Trần Gia đã nghe vậy), thương nhân xây sạp, đất tăng giá, tiền chảy. Ngài không phán về tiền, nhưng tiền nghe ngài.
Gã đứng dậy. Cúi. Cười. Đi ra. Và hắn biết: gã sẽ về, gã sẽ đầu tư thêm vào Mạc Lăng, vì "Quốc Sư không phản đối" là "Quốc Sư đồng ý" trong đầu gã, và gã sẽ kéo theo hai trăm người trong thương hội, và hai trăm người sẽ kéo theo gia đình, và gia đình sẽ kéo theo hàng xóm, và bong bóng phình kiểu phình mà không ai thổi vì ai cũng thổi.
Đêm. Phòng sách. Hắn ngồi một mình, tính.
Mạc Lăng: tám nghìn dân (có thể chín nghìn rồi, Phúc An chưa cập nhật). Hạ tầng cho hai nghìn. Đê xây ba mươi năm trước, không gia cố. Mùa mưa: hai tháng nữa. Nếu mưa lớn (nông dân biên giới cảnh báo), đê vỡ.
Nếu đê vỡ: nước tràn khu dân mới (xây trên đất thấp phía đông, đất mà trước đây không ai xây vì dễ ngập, nhưng giờ đầy sạp chợ và nhà tạm). Thiệt hại: hàng nghìn người.
Nếu can thiệp (phủ nhận "Quốc Sư phán Mạc Lăng thịnh"): dân hoảng, bỏ chạy, kinh tế Mạc Lăng sập, thương nhân mất vốn, Trần Gia phá sản kéo theo hai trăm người, hiệu ứng domino lan sang các bong bóng nhỏ ở bảy tỉnh khác. Thiệt hại: cũng hàng nghìn.
Không can thiệp: chết người. Can thiệp: cũng chết người. Hai con đường, một đích đến.
Bẫy. Mình tự dệt bẫy bằng miệng mình. Một câu bâng quơ trong hành lang, mấy tuần trước, "đường đông thịnh," sáu chữ, và sáu chữ đó giờ đang giữ tám nghìn mạng người trên cái đê ba mươi năm tuổi.
Hắn mở sổ Phúc An để lại. Trang cuối: danh sách "chợ lời" ngoài kinh thành. Không chỉ ở đây. Thanh Hà có. Thanh Lâm có. Mạc Lăng có, và ở Mạc Lăng, "chợ lời" lớn gấp ba kinh thành, vì ở đó bong bóng đang ở đỉnh, mọi người đều muốn mua "dự đoán QS" để đầu tư đúng hướng.
Kinh tế Đại Ly đang dần xoay quanh "lời Quốc Sư" thay vì cung cầu thật. Thương nhân không mua hàng vì cần, mua vì "QS phán." Đất không tăng giá vì tốt, tăng vì "QS phán." Người không di cư vì sống khó, di cư vì "QS phán nơi kia thịnh." Cả nền kinh tế, từ một xã hội nông nghiệp quy mô nhỏ, đang biến thành thứ mà kiếp trước hắn từng thấy ở sàn chứng khoán: giá không phụ thuộc vào giá trị thật, mà phụ thuộc vào kỳ vọng. Và kỳ vọng đó gắn với một nguồn duy nhất: miệng hắn.
Bong bóng. Không phải bong bóng bất động sản, không phải bong bóng chứng khoán. Bong bóng niềm tin. Và bong bóng niềm tin khác mọi bong bóng khác ở một điểm: khi bất động sản vỡ, người ta mất tiền. Khi niềm tin vỡ, người ta mất lẽ sống.
Hắn đóng sổ. Đặt xuống bàn. Nhìn ra cửa sổ: kinh thành đêm, đèn lồng đỏ treo dọc phố Thương, tiếng cười xa xa, tiếng mõ từ miếu Quốc Sư phía đông, kiểu tiếng thành phố sống khỏe mà không biết mình sống trên bong bóng.
Và ở phía đông, ở Mạc Lăng, đê cũ đứng kiểu người già đứng: vẫn đứng, nhưng ai nhìn kỹ đều biết sẽ ngã. Chỉ không biết khi nào.