Lịch Sử Trong Lề

Cảnh Vô Ký dẫn hắn xuống.

Đường xoắn ốc, đá ẩm, đèn dầu treo cách quãng trên tường. Sâu. Mỗi bước xuống, không khí lạnh hơn, ẩm hơn, mùi đá và nước ngầm đậm hơn. Tạ Yên đi phía sau, sổ mở, bút trên tay, dù cô biết: ở đây viết vào giấy có thể không đủ.

– Thư Viện Lề, bà nói. Không ngoảnh lại. Giọng vọng nhẹ trong hành lang đá. Nơi lịch sử bị xóa tụ lại.

– Tụ lại?

– Khi Sử Quan xóa ai đó, người đó rơi. Nhưng lịch sử gắn với họ không rơi cùng. Nó bị xóa khỏi Sử Hải, nhưng không biến mất hoàn toàn. Nó rỉ. Như nước qua tường đá. Rỉ xuống, rỉ sâu, tụ lại ở nơi thấp nhất. Nơi thấp nhất là đây.

Bậc cuối. Phòng lớn. Trần cao, tối, không thấy đỉnh. Tường đá nhẵn, ẩm.

Và có chữ.

Mặc Huyền dừng. Nhìn.

Chữ trên tường. Không phải khắc, không phải sơn, không phải viết. Chữ TỰ HIỆN. Như mồ hôi rỉ qua đá, từng nét mực mờ ảo nổi lên trên bề mặt ẩm, hình thành dòng, hình thành câu, rồi mờ đi, rồi dòng mới thay thế. Liên tục. Chậm. Kiểu chậm của thứ đã diễn ra từ rất lâu và sẽ tiếp tục rất lâu nữa.

Hắn đọc.

Dòng đầu tiên, nét mực xanh đậm, kiểu mực sử quan cấp cao: "Trận Thiên Tĩnh năm thứ ba. Bên Bắc thắng." Dòng mờ đi. Dòng mới hiện bên dưới, nét mực khác, nhạt hơn, cũ hơn: "Trận Thiên Tĩnh năm thứ ba. Bên Nam thắng. Bắc thua, vua bỏ kinh thành chạy về phía đông."

Hai phiên bản. Cùng sự kiện. Khác nhau hoàn toàn.

Hắn bước đến gần tường, nhìn kỹ. Thêm dòng hiện, mực khác, thời kỳ khác: "Dịch bệnh Hoàng Hạ niên hiệu Kiến An. Thiên tai. Ba vạn người chết." Mờ. Dòng dưới: "Dịch bệnh Hoàng Hạ. Không phải thiên tai. Sử Quan Lý Kỳ Thụy thí nghiệm thuốc trên vùng biên. Thất bại. Ba vạn người chết. Lý Kỳ Thụy viết lại: thiên tai."

Sử Quan viết lại dịch bệnh thành thiên tai.

– Sử Quan cũng sửa lịch sử, hắn nói. Chậm. Nhìn bà.

Cảnh Vô Ký gật.

– Luôn luôn. Bà nói. Bằng. Từ khi có Sử Quan, họ sửa. Lúc đầu nhỏ: đổi tên, sửa ngày, thêm chi tiết. Rồi lớn dần: xóa sự kiện, xóa người, xóa cả triều đại. Họ gọi đó là "giữ bất biến". Nhưng bất biến PHIÊN BẢN NÀO? Phiên bản họ chọn.

Hắn nhìn tường. Chữ hiện, mờ, hiện, mờ. Lớp lớp. Phiên bản chồng phiên bản. Sự thật chồng sự thật. Mỗi dòng mực là một lần ai đó quyết định thế giới nên nhớ gì và quên gì.

Không khác ta, hắn nghĩ. Lão kiếm khách. Quán Cố Nhân. Thạch Bàn. Ta cũng sửa lịch sử. Sử Quan cũng sửa. Ai khác?

– Tất cả, bà nói, như đọc ý nghĩ hắn. Mọi người liên quan đến Sử Hải đều sửa. NVS sửa. Sử Quan sửa. Có lẽ cả Sử Hải cũng tự sửa. Câu hỏi không phải ai sửa. Câu hỏi là: có phiên bản nào là GỐC không?

· · ·

Hắn đi dọc tường. Đọc.

Mỗi vài bước, một sự kiện khác. Một cuộc chiến, một triều đại, một vụ sát hại, một đám cưới hoàng gia, một mùa lũ. Mỗi sự kiện có ít nhất hai phiên bản: phiên bản hiện tại (thế giới bên ngoài nhớ) và phiên bản cũ hơn (bị xóa, rỉ qua tường). Có sự kiện ba phiên bản, bốn phiên bản. Lớp lớp. Mỗi lớp là một lần ai đó viết lại.

Tạ Yên đi cạnh, ghi chép. Nhưng lần này, cô chậm hơn bình thường. Bút cô dừng giữa nét. Cô nhìn tường, rồi nhìn sổ, rồi nhìn tường.

– Ngươi có sao không? Hắn hỏi.

Cô nhìn hắn. Mắt có thứ gì đó hắn chưa thấy ở cô: lung lay.

– Ký ức gốc của ta, cô nói. Chậm. Phiên bản ta nhớ. Ta luôn tin đó là sự thật. Phiên bản trước khi bị sửa. Nhưng nếu mọi phiên bản đều bị sửa...

Dừng. Nhìn tường. Chữ hiện, mờ, hiện.

– Thì phiên bản ta nhớ có thật sự là gốc không? Hay chỉ là phiên bản cũ hơn, cũng đã bị sửa trước đó?

Im lặng.

Hắn nhìn cô. Hiểu. Cô là người nhớ sự thật. Đó là nền tảng của cô, là lý do cô tồn tại, là thứ cô xây cuộc đời lên trên. Ký ức gốc. Sự thật gốc. Phiên bản gốc. Và bây giờ, trước tường đá có chữ tự hiện, cô nhìn thấy: có lẽ không có gốc. Có lẽ chỉ có lớp lớp sửa đổi, sâu mãi, không đáy.

– Có lẽ ở sâu nhất Sử Hải, hắn nói. Nếu có phiên bản gốc, nó ở đó.

– Hoặc không tồn tại, cô nói. Nhẹ. Bằng. Kiểu bằng của người đang giữ mình không rơi.

Cảnh Vô Ký đứng phía xa, im. Nhìn hai người. Không nói. Bà đã nhìn thấy cảnh này trước, có lẽ nhiều lần, khi cư dân mới đến Thư Viện lần đầu và nhận ra: sự thật không có đáy.

· · ·

Hắn dành hai giờ đọc tường. Tạ Yên ghi, chậm, cẩn thận, nhưng ít hơn bình thường. Cô ghi sự kiện, không ghi cảm xúc. Kiểu ghi của người đang tự bảo vệ bằng cách giữ khoảng cách.

Mặc Huyền đọc và suy nghĩ.

Sử Quan sửa lịch sử. Không phải một lần, không phải vài lần. Hàng trăm lần, suốt hàng ngàn năm. Họ tuyên bố "giữ bất biến" nhưng giữ phiên bản MÀ HỌ CHỌN. Khi NVS viết lịch sử mới, Sử Quan xóa. Khi chính Sử Quan sửa lịch sử, không ai xóa họ.

Đạo đức giả.

Nhưng không đơn giản. Hắn nhìn dòng mực về dịch bệnh Hoàng Hạ: Sử Quan Lý Kỳ Thụy gây ra ba vạn cái chết rồi viết lại thành thiên tai. Đó là tội. Nhưng bên cạnh, dòng khác: "Triều Kiến An năm thứ bảy. Sử Quan Trần Hữu Chính xóa ký ức về vụ tàn sát dân tộc thiểu số ở vùng tây. Lý do: ngăn trả thù, giữ hòa bình." Xóa ký ức tàn sát để ngăn trả thù. Có phải tội?

Không đơn giản. Không bao giờ đơn giản.

Hắn nghĩ đến Hàn Mộ. "Giữ nguyên trạng không phải giữ đúng. Chỉ giữ quen." Hắn đã nói câu đó ở cổng Tàng Thư Lâu. Bây giờ, trước tường đá, câu đó nặng hơn. Vì Hàn Mộ cũng biết: phiên bản ông giữ không phải gốc. Ông giữ vì sợ thay đổi. Sợ thay đổi hơn sợ sai.

Và ta? Hắn nghĩ. Ta muốn nói chuyện với Sử Hải. Nhưng nói gì? "Cho ta thấy sự thật"? Sự thật nào? Nếu không có gốc, ta nói với biển rằng ta muốn gì?

Cảnh Vô Ký bước lại gần. Nhìn hắn.

– Ngươi đang nghĩ, bà nói.

– Đang.

– Tốt. Bà gật. Mười sáu đời trước, mỗi người đến đây đều sốc. Sốc rồi giận. Giận rồi buồn. Buồn rồi muốn đánh. Hoặc buồn rồi bỏ cuộc.

– Ta không bỏ cuộc.

– Ta biết. Bà nhìn hắn. Vì ngươi không giận. Ngươi đang NGHĨ. Khác.

Bà quay đi. Đi về phía cầu thang.

– Khi nào nghĩ xong, lên. Trà nguội thì tự hâm.

· · ·

Hắn đứng trước tường. Một mình. Tạ Yên đã lên trước, cô cần không khí, cần phố, cần thứ gì đó không lay chuyển nền tảng cô đứng.

Chữ hiện. Mờ. Hiện. Mờ. Lịch sử sống và chết trước mắt hắn. Phiên bản nối phiên bản, sửa nối sửa, lớp nối lớp, sâu mãi.

Không có sự thật duy nhất, hắn nghĩ. Chỉ có vô số phiên bản. Mỗi phiên bản là lựa chọn của ai đó. Sử Quan chọn. NVS chọn. Sử Hải chọn. Và câu hỏi không phải "phiên bản nào đúng".

Nhìn tường. Dòng mực mới hiện, nét mảnh, run nhẹ cuối dòng. Giống nét sư phụ. Không phải sư phụ, nhưng giống. Kiểu viết của ai đó đã già, đã mệt, vẫn viết.

Câu hỏi là: "Ai được quyền chọn?"

Hắn đứng lâu. Không biết bao lâu. Chữ hiện, mờ. Gió ẩm từ sâu trong đá. Tiếng nước ngầm.

Rồi hắn quay đi. Leo cầu thang. Bước nhẹ. Mỗi bước lên, không khí ấm hơn, mùi đèn dầu, mùi phố, mùi sương.

Lên mặt đất. Phố. Đèn lồng. Người đi lại. Tạ Yên ngồi ở quảng trường, sổ đóng, mắt nhìn xa.

Hắn ngồi xuống cạnh.

– Ngươi có sao không? Hắn hỏi. Lần thứ hai trong ngày.

Cô nhìn hắn. Lâu. Rồi nói, chậm:

– Sổ ta vẫn đúng. Cô nói. Dù phiên bản ta nhớ có thể không phải gốc tuyệt đối, nó vẫn là phiên bản mà ta SỐNG QUA. Giếng phường Đông cạn trong ký ức ta. Cầu Bình Hà không tồn tại trong ký ức ta. Lão kiếm khách không tồn tại trong ký ức ta. Đó là thật. Đối với ta.

Dừng.

– Có lẽ "gốc" không quan trọng bằng "thật với ai".

Hắn nhìn cô. Gật.

– Có lẽ đó là câu trả lời, hắn nói. Không phải phiên bản nào đúng. Mà đúng với ai, và tại sao.

Im lặng. Gió thổi. Đèn rung.

Hắn mở cuốn #17. Viết.

"Thư Viện Lề. Lịch sử bị xóa tự hiện hình trên tường đá. Hàng trăm phiên bản, hàng ngàn sự kiện. Sử Quan sửa lịch sử. Luôn luôn. Không có phiên bản gốc tuyệt đối."

Dừng. Nhìn tay. Mực. Bút.

"Câu hỏi không phải phiên bản nào đúng. Mà ai được quyền chọn."

Đóng sổ.

Bên cạnh, Tạ Yên mở sổ lại. Viết. Nét chữ đều, không run. Cô đã tìm lại nền.

Thành phố không tồn tại sáng lặng lẽ quanh họ. Hàng vạn người sống với phiên bản lịch sử mà thế giới đã vứt bỏ. Và hai người ngồi giữa quảng trường, viết, trong ánh đèn lồng vàng, sương mỏng, gió nhẹ.

Không có câu trả lời. Chưa. Chỉ có câu hỏi đúng hơn.