Ký ức thay thế

Ngày 137. 08:30 sáng.

Bệnh viện tâm thần Thường Tín, phòng bệnh nhân đặc biệt, tầng 2. Đèn trắng, tường sơn xanh nhạt đã ố, quạt trần quay chậm. Mùi thuốc khử trùng trộn mùi cơm nguội.

Nguyễn Văn Hùng, năm mươi tư tuổi, ngồi trên giường đơn, hai tay trên đùi, mắt nhìn thẳng nhưng không nhìn gì. Ông ta là nhân chứng vụ đâm dao ga Cát Linh Ngày 96, một trong những vụ trong Tuần đen. Nhìn thấy hung thủ đâm nạn nhân ở khoảng cách hai mét. Sau đó phát bệnh, nhập viện, chẩn đoán rối loạn tâm thần cấp.

Thư ngồi ghế đối diện. Sổ tay mở, bút sẵn.

— Ông Hùng, tôi muốn hỏi lại về ngày 4 tháng 3. Ở ga tàu điện. Ông thấy gì?

Hùng chớp mắt. Quay sang Thư. Mắt ông trong, không mờ, kiểu người tỉnh táo hoàn toàn nhưng tin vào điều sai.

— Anh ấy ngã.

— Ai ngã?

— Người đàn ông ở ga. Anh ấy vấp bậc thang, ngã vào lan can, con dao rơi ra. Đau lắm. Máu nhiều. Nhưng là tai nạn.

Thư nhìn hồ sơ. Báo cáo pháp y: nạn nhân Trần Văn Long, ba mươi tám tuổi, bị đâm một nhát từ phía sau, xuyên phổi trái. Góc đâm từ trên xuống, lực mạnh, không phải ngã. Không có dao nào "rơi ra." Dao do hung thủ mang theo.

— Ông nhớ có ai khác ở gần anh Long không?

Hùng nhíu mày. Nghĩ. Mười giây.

— Không. Chỉ anh ấy. Anh ấy đi một mình. Vấp. Ngã. Tôi gọi cấp cứu.

— Ông gọi cấp cứu.

— Vâng. Ngay lập tức. Tôi rất bình tĩnh.

Thư ghi: "Hùng nhớ rõ, chi tiết, logic. Nhưng toàn bộ sai. Không có bậc thang (ga thang cuốn). Không có dao rơi. Không gọi cấp cứu (người khác gọi 5 phút sau)."

Bác sĩ Phạm Thanh Hà, bốn mươi sáu tuổi, tóc ngắn, mắt kính dày, gặp Thư ở phòng tư vấn cuối hành lang. Trên bàn, hồ sơ Nguyễn Văn Hùng và bốn hồ sơ khác.

— Ông Hùng không hoang tưởng theo nghĩa lâm sàng, Hà nói, mở hồ sơ. Ông ấy không nghe tiếng nói, không thấy ảo giác, không bị kích động. Ông ấy bình tĩnh, mạch lạc, và tin hoàn toàn vào câu chuyện mình kể.

— Nhưng câu chuyện sai.

— Đúng. Và đây là điều tôi chưa từng thấy trước khi ba bệnh nhân này nhập viện cùng tháng: ký ức thay thế hoàn hảo.

Hà mở ảnh chụp não Nguyễn Văn Hùng.

— Vùng hải mã bình thường. Vùng tiền trán bình thường. Không tổn thương cấu trúc. Nhưng khi tôi kích hoạt ký ức về sự kiện, mẫu hoạt động não giống y hệt người nhớ ký ức thật. Nghĩa là não ông ấy không biết đây là ký ức giả. Với não, ký ức thay thế và ký ức thật trông giống nhau.

Thư nhìn ảnh não. Rồi nhìn bốn hồ sơ còn lại.

— Bốn người khác?

Hà gật.

— Cùng cơ chế. Nguyễn Văn Hùng thấy nạn nhân "tự ngã." Trần Thị Mai thấy nạn nhân vụ cướp ngân hàng "tự đưa tiền cho người lạ." Lê Hoàng Minh thấy người mất tích "tự lên xe đi." Mỗi người tạo ra một phiên bản riêng, logic riêng, chi tiết riêng. Không ai kể giống ai. Nhưng tất cả đều xóa sạch hung thủ khỏi cảnh.

— Não tự viết lại ký ức.

— Chính xác. Não không chịu được khoảng trống. Khi hiệu ứng xóa hình ảnh hung thủ, não nhận ra có lỗ hổng trong câu chuyện (dao từ đâu? ai đâm?) và tự lấp. Tự tạo logic. "Anh ấy ngã." "Cô ấy tự đưa tiền." Câu chuyện mới mượt hơn, dễ tin hơn, và não yên tâm.

Thư ghi. Bút dừng ở cuối dòng. Cô nhìn bác sĩ Hà.

— Nếu não tự viết ký ức giả, bao nhiêu ký ức của tôi là thật?

Hà nhìn cô lâu. Không trả lời.

Buổi chiều. Thư ngồi trong xe, bãi đỗ bệnh viện, máy điều hòa chạy nhẹ. Gọi Khải.

— Năm nhân chứng, cùng cơ chế. Ký ức thay thế. Não tự viết lại câu chuyện để lấp chỗ trống khi hình ảnh hung thủ bị xóa. Mỗi người một phiên bản khác nhau, chi tiết rõ, logic tốt, hoàn toàn sai.

Khải im lặng bên kia.

— Nghĩa là, Thư nói tiếp, hệ thống pháp lý không chỉ đối mặt với nhân chứng quên. Mà nhân chứng nhớ sai. Và tin vào cái sai đó.

— Ba ngày trống của tôi, Khải nói. Nếu không phải trống mà là bị viết đè?

Thư không đáp ngay. Nhìn ra bãi đỗ xe qua kính chắn gió. Nắng chiều xiên qua mái nhà đối diện, bóng cây phượng trên nhựa đường. Bình thường.

— Anh không có ký ức thay thế. Anh có khoảng trống, Thư nói. Có thể Hyper-Recognition ngăn não tạo ký ức giả, nên thay vì viết đè, nó chỉ bị chặn. Trống hẳn.

— Hoặc ký ức thay thế của tôi tinh vi hơn. Tôi tin ba ngày đó tôi nghỉ ngơi ở nhà. Bình thường. Không có gì.

Im lặng dài. Tiếng máy điều hòa.

— Tôi cũng có câu hỏi tương tự, Thư nói, giọng thấp hơn.

17:20. Đèn đỏ ngã tư Nguyễn Trãi. Thư dừng xe.

Nhìn sang phải. Quán phở góc đường, biển hiệu đỏ vàng, khói bốc từ nồi nước dùng. Mùi phở thơm qua khe cửa xe.

Ký ức: mười tuổi, chiều chủ nhật, ngồi với bố, bàn góc cửa sổ, bố gọi phở bò tái chín, cô ăn phở gà. Bố lau mồ hôi bằng khăn mùi xoa trắng, cười. Ký ức rõ. Sắc. Có mùi, có vị, có ánh nắng chiều qua cửa kính.

Thư nhìn biển hiệu quán. Dòng chữ nhỏ phía dưới tên:

"Khai trương 2023."

Ba năm trước. Cô mười tuổi năm 2005. Quán này chưa tồn tại lúc đó.

Ký ức cô nhìn rõ: bàn gỗ, cửa kính, nồi nước dùng, bố ngồi đối diện. Nhưng quán chưa có. Bàn chưa có. Cửa kính chưa có. Năm 2005, góc đường này là tiệm sửa xe, cô biết vì mẹ kể, vì ảnh cũ.

Vậy ký ức này từ đâu? Ai đặt vào đầu cô?

Đèn xanh. Xe phía sau bấm còi. Thư nhả chân phanh, xe lăn bánh. Tay trái trên vô lăng, tay phải sờ sẹo nhỏ ở cổ tay, thói quen khi nghĩ, kiểu neo vào thứ thật để không trôi vào thứ giả.

Cô nhớ sẹo này: mười một tuổi, ngã xe đạp trước cổng trường, đầu gối và cổ tay trầy. Nhớ rõ: xe đạp xanh, yên cao, bố dắt đi mua ở chợ Đồng Xuân. Nhớ rõ con đường, ánh nắng, vết trầy.

Nhưng "nhớ rõ" bây giờ không còn là bằng chứng. Nguyễn Văn Hùng cũng nhớ rõ nạn nhân tự ngã. Rõ, sắc, chi tiết, và hoàn toàn sai.

Tối. Căn hộ Thư, quận Ba Đình. Nhỏ, gọn, sách xếp thẳng trên kệ, bàn làm việc sạch, một cốc trà nguội. Thư ngồi trước laptop, mở tập tin ghi chú cá nhân.

Gõ:

"Ngày 137. Ký ức thay thế. Hùng + 4 nhân chứng. Não tự viết lại. Không phải lỗi, là cơ chế. Câu hỏi: bao nhiêu ký ức của chính tôi là thật?"

Dừng. Gõ tiếp:

"Quán phở Nguyễn Trãi, khai trương 2023. Tôi nhớ ăn phở ở đó năm 10 tuổi (2005). Ký ức giả. Nguồn: không rõ. Tự tạo? Hay bị cấy?"

Dừng. Nhìn dòng chữ.

Năm 2005. Cô mười tuổi. Lớp 4. Lớp 4 mà cô không nhớ gì. Cả năm trống.

Trường Lê Ngọc Hân, quận Hai Bà Trưng. Cùng quận với trường Nguyễn Trãi, một trong mười bốn địa điểm giai đoạn 2 BLINDSPOT. Cùng hệ thống nước. Cùng năm.

Ký ức giả về quán phở nằm ở ngã tư Nguyễn Trãi. Nguyễn Trãi. Cùng tên trường. Trùng hợp hay não cô đang kéo mảnh vụn từ một ký ức bị chặn, ghép thành câu chuyện mới?

Thư đóng laptop. Nhìn ra cửa sổ. Thành phố đêm, đèn đường, xe máy, tiếng còi xa. Bình thường.

Cô nghĩ về bố. Ký ức bố lau mồ hôi bằng khăn trắng, cười, gọi phở. Ký ức đẹp. Ấm. Và có thể không có thật.

Nếu ký ức đẹp nhất của cô là giả, thì ký ức nào là thật?

Cô mở lại laptop. Tìm số điện thoại trường Lê Ngọc Hân. Gọi sáng mai. Tìm danh sách giáo viên lớp 4 năm 2005. Tìm hồ sơ y tế trường. Tìm bất cứ gì giải thích cả năm trống.

Vì bây giờ cô biết: ký ức trống không có nghĩa là không có gì xảy ra. Nghĩa là có thứ gì đó xảy ra mà não cô bị ép quên. Và khi não quên, nó tự viết thứ khác lên.

Quán phở. Bố. Chiều chủ nhật. Nắng.

Thư sờ sẹo cổ tay. Sẹo thật. Xương thật. Đau thật. Nhưng câu chuyện quanh vết sẹo, câu chuyện xe đạp xanh và bố dắt đi mua, câu chuyện đó cô không dám tin nữa.