Cuộc gặp thứ hai
Ngách 12 ngõ 45 Đức Giang. Chiều ngày bốn mươi mốt, ánh nắng xiên qua mái tôn, kẻ sọc trên tường gạch cũ. Khải đứng trước cánh cửa sắt, cũ, sơn xanh bong tróc, khóa ngoài không gài. Lần trước anh đến, cửa đóng. Lần này, khi gọi sáng qua, Đức nói: "Đến đi. Hai giờ chiều. Không cần gõ, cửa mở."
Cửa mở. Đức đang chờ.
Khải bước vào. Hành lang hẹp, tối, tường ẩm, mùi thuốc lá cũ và giấy. Nhà một tầng, kiểu nhà trọ vùng ven: phòng khách kiêm phòng ngủ, bếp nhỏ, một nhà vệ sinh. Rèm kéo kín, vải dày, không để ánh sáng vào. Đèn bàn sáng yếu ở góc, chỉ đủ để thấy, không đủ để rõ.
Đức ngồi ở bàn, bàn gỗ nhỏ, chất đầy sách. Không phải sách giải trí: sách chuyên ngành: thần kinh học, tâm lý nhận thức, tín hiệu sinh học. Chồng cao, lớp bụi trên gáy, nhưng có cuốn mở, trang gập góc, bút chì gạch bên lề. Ông vẫn đọc. Mười năm trốn và ông vẫn đọc về thứ ông đã tạo ra.
Trên bàn, ngoài sách, hai lọ thuốc. Nhãn bệnh viện, tên ông, ngày gần. Thuốc an thần. Thuốc ngủ. Cạnh đó: cốc nước, đĩa nhỏ có hai viên chưa uống.
– Ngồi đi.
Đức chỉ ghế đối diện, ghế nhựa, loại rẻ, lưng cong. Khải ngồi. Nhìn quanh, nhanh, ghi nhận: một cửa sổ (rèm kín), một cửa chính (đã qua), không cửa sau nhìn thấy. Tường trống, không ảnh, không tranh. Chỉ một tấm lịch cũ, năm ngoái, dừng ở tháng ba.
– Ông khỏe hơn lần trước.
Không phải câu hỏi. Khải quan sát: tay Đức trên bàn, vẫn run, nhưng ít hơn. Mắt ông, vẫn mệt, nhưng có thứ gì đó mới. Quyết tâm. Hoặc cam chịu. Kiểu người đã chấp nhận rằng im lặng không giữ mình an toàn nữa.
– Tôi suy nghĩ bảy ngày.
Đức nói, không nhìn Khải, nhìn sách mở trước mặt.
– Bảy ngày kể từ lần gặp ở quán trà. Tôi nghĩ: nếu một trong bảy đối tượng đang giết người, và tôi biết, thì im lặng không phải "trung lập." Im lặng là đồng lõa.
Im. Ngón tay ông gõ nhẹ lên gáy sách, nhịp không đều, kiểu người đang cân lời.
– Tôi không phải người tốt, anh Khải. Nhưng tôi không muốn chết với tội đó.
– Kể cho tôi nghe. Từ đầu.
Khải nói, giọng đều, không thúc. Ông đã đến điểm này rồi, không cần đẩy. Chỉ cần nghe.
Đức uống nước, một ngụm, đặt cốc, rồi bắt đầu.
– Năm 1997. Bệnh viện Tâm thần T., ông dùng viết tắt, không nói tên đầy đủ. Khải ghi nhận: ông vẫn tự bảo vệ, dù đang kể.
– Tôi ba mươi sáu tuổi. Vừa bảo vệ tiến sĩ, thần kinh nhận thức. Đề tài: cơ chế lọc ưu tiên trong vỏ não trước trán. Bình thường, không ai quan tâm. Nhưng Vũ Hạo quan tâm.
– Hạo ở đâu lúc đó?
– Cùng khoa. Nghiên cứu sinh, trẻ hơn tôi bốn tuổi, nhưng tham vọng hơn gấp mười. Hắn đọc luận văn tôi, đến gặp, nói: "Nếu não có thể lọc tiếng quạt trần, nó có thể lọc cả con người. Đúng không?"
Đức dừng. Nhìn Khải, kiểm tra phản ứng.
– Tôi nói: "Về lý thuyết." Và Hạo nói: "Thì chứng minh thực tế đi."
– Đó là khởi đầu.
– Đó là khởi đầu. Dự án đầu tiên, nhỏ, hợp pháp. Bệnh nhân PTSD tại bệnh viện T., những người bị ký ức đau hành hạ. Chúng tôi thử kích thích từ trường lên vùng hải mã, giúp não "hạ ưu tiên" ký ức cụ thể. Giảm đau mà không xóa. Nó hiệu quả.
– Hiệu quả thế nào?
– Mười hai bệnh nhân, chín cải thiện rõ rệt. Ba ca nặng nhất, flashback giảm bảy mươi phần trăm. Không tác dụng phụ nghiêm trọng. Bài báo đầu tiên, đăng tạp chí trong nước, không ai chú ý. Nhưng Hạo thấy tiềm năng.
Đức đứng dậy, đi đến kệ sách, lấy một thư mục nhựa dày. Đặt lên bàn. Không mở.
– Giai đoạn hai bắt đầu năm 2005. Hạo kiếm được tài trợ, từ đâu, tôi không hỏi. Nhiều tiền. Đủ để thuê phòng thí nghiệm riêng, mua thiết bị, tuyển người. Mục tiêu thay đổi: không còn giảm ký ức cho bệnh nhân, mà thay đổi cách người khác nhận diện đối tượng.
– Tức là: thay vì giúp A quên X, làm cho tất cả mọi người quên A.
Đức nhìn Khải, mắt sắc, nhanh.
– Anh hiểu nhanh. Đúng. Đảo ngược: thay vì can thiệp vào não người cần quên, can thiệp vào não người cần được quên. Thay đổi tín hiệu mà não đối tượng phát ra, khiến não người khác tự động phân loại đối tượng thành "nền."
– Và bảy người bị chọn.
Đức ngồi lại. Tay ông trên thư mục, ngón cái vuốt mép nhựa, qua lại.
– Bảy tình nguyện viên. "Tình nguyện", trong ngoặc kép. Họ được trả tiền, năm triệu mỗi tháng, năm 2005. Đủ lớn để người không có gì đồng ý mà không hỏi nhiều. Sinh viên nghèo, người vô gia cư, bệnh nhân xuất viện không nơi nào đi. Một người, người trẻ nhất, từ trại mồ côi, mười tám tuổi ra trại, không giấy tờ, không người thân. Đồng ý trên giấy, nhưng giấy đó viết "nghiên cứu cải thiện khả năng tập trung." Không ai nói cho họ biết thật sự sẽ xảy ra gì.
Đức nói, giọng đều, kiểu giáo sư đọc bài giảng. Nhưng tay ông trên đùi siết chặt hơn mỗi câu, và Khải thấy: đây không phải khoảng cách chuyên nghiệp. Đây là cơ chế phòng vệ. Ông nói bằng giọng lạnh vì nếu nói bằng giọng thật, ông sẽ không nói được.
– Và xảy ra gì?
Im lặng, dài, nặng. Đức nhìn thư mục trên bàn. Tay ông dừng vuốt, nắm chặt mép nhựa, ngón trắng.
– Sáu tháng kích thích lặp lại. Tần số thấp, nhắm vào thùy thái dương giữa và vùng hạnh nhân. Kết hợp huấn luyện hành vi, cách đi, cách đứng, cách giữ mắt. Và thuốc, cocktail mà Hạo pha. Tôi không biết thành phần chính xác, ông ta giữ phần đó.
– Kết quả?
– Ba tháng đầu: không rõ ràng. Bốn người, không thay đổi đáng kể. Ba người, thay đổi nhẹ: người xung quanh bắt đầu "bỏ qua" họ nhiều hơn bình thường. Khó đo, vì "bỏ qua" không có chỉ số rõ.
– Rồi?
– Sáu tháng: bốn trong bảy, đạt ngưỡng. Não họ phát tín hiệu rõ ràng, đo được bằng EEG. Và người xung quanh, kiểm tra bằng camera và phỏng vấn, không nhớ gương mặt họ sau năm phút tiếp xúc.
Đức dừng. Uống nước, cốc gần cạn, tay run nhẹ.
– Bốn "thành công." Ba "thất bại." Nhưng, và đây là phần tôi phải nói, "thất bại" không có nghĩa là vô hại. Ba người không đạt ngưỡng vô hình, nhưng họ bị tổn thương thần kinh. Một người, co giật, mất kiểm soát vận động, phải nhập viện. Một người, hoang tưởng, nghe giọng nói trong đầu, tự hại. Và một người...
Ông dừng. Lâu. Mắt nhìn xuống.
– Một người tự sát. Tháng thứ năm. Trước khi chúng tôi kịp dừng.
Im lặng. Khải không nói. Chờ.
– Đó là lúc tôi muốn dừng. Viết báo cáo nội bộ, yêu cầu ngừng. Hạo từ chối. Nói "cần thêm dữ liệu." Tôi đe dọa công bố, Hạo nói: "Anh cũng ký tên trong đó." Đúng. Tôi ký. Tôi đồng ý. Từ đầu.
– Giai đoạn ba.
Khải nói, không hỏi, nhắc. Vì ông đã nói "giai đoạn ba là lúc mọi thứ đi quá xa" ở lần trước. Và bây giờ ông ở đây, cửa mở, sẵn sàng kể.
Đức nhìn Khải. Tay ông rời thư mục, đặt trên đùi, nắm chặt.
– Giai đoạn ba... là tạo ra những người mà không ai nhớ.
Im lặng. Khải đợi, vì ông đã nói câu đó lần trước. Nhưng giờ cần chi tiết.
– Bốn đối tượng "thành công", hiệu ứng ổn định. Hạo muốn đẩy xa hơn: tăng cường, kéo dài, kiểm tra giới hạn. Hắn tin rằng nếu hiệu ứng đủ mạnh, đối tượng có thể sống hoàn toàn bên ngoài nhận thức xã hội. Vô hình. Không giấy tờ, không địa chỉ, không tồn tại, về mặt nhận thức.
– Và hắn làm điều đó.
– Hắn thử. Trên ít nhất hai trong bốn, tôi không biết chính xác vì tôi rời đi trước khi giai đoạn ba hoàn tất. Nhưng tôi biết: một trong hai... là đối tượng mà anh gọi là "hung thủ."
– Số 00.
– Tôi không biết mã. Tôi biết, người trẻ nhất trong nhóm. Hai mươi mốt khi bắt đầu. Không gia đình. Không ai tìm kiếm. Hoàn hảo, theo tiêu chí Hạo.
Hai mươi mốt. Mười hai năm trước. Bây giờ ba mươi ba. Khải tính, không khớp hoàn toàn với ước lượng "ba mươi bảy" từ ảnh camera. Nhưng mười hai năm thay đổi khuôn mặt, và ước lượng tuổi từ camera đêm có biên độ sai.
– Ông biết tên hắn?
Đức im. Bốn giây. Năm. Rồi:
– Không. Hạo dùng mã số. Chúng tôi không được biết tên thật. "Vì đạo đức nghiên cứu", hắn nói vậy. Bây giờ tôi hiểu: vì nếu không biết tên, không thể tố giác cụ thể.
– Và ông rời đi.
– Cuối 2012. Sau bài báo bị rút, bài báo mà chúng tôi ngu ngốc đăng, vì tôi nghĩ công bố sẽ tạo áp lực dừng. Ngược lại: nó khiến Hạo sợ bị lộ, xóa sạch dấu vết, và đẩy dự án xuống dưới sâu hơn. Sau đó, tôi và Hạo cãi nhau. Lần cuối. Tôi nói: "Dừng lại hoặc tôi nói với công an." Hạo nhìn tôi, bình tĩnh, giọng nhẹ, nụ cười mà anh sẽ thấy trên truyền hình, và nói: "Anh nói với ai? Anh có bằng chứng gì? Bài báo đã rút. Phòng thí nghiệm đã dọn. Đối tượng, anh không biết tên. Và anh, anh ký tên trên mọi giấy tờ."
Đức nhìn xuống tay mình, tay trên đùi, ngón run. Bên ngoài, tiếng xe máy chạy qua ngách, xa dần, im.
– Hắn đúng. Tôi không có gì. Chỉ có ký ức, và ký ức không phải bằng chứng. Nhất là khi ký ức của một nhà khoa học về chính thí nghiệm của mình, ai tin? Người ta sẽ nói: "Ông tưởng tượng." Hoặc: "Ông muốn nổi tiếng." Hoặc: "Ông ghen tị với đồng nghiệp thành công hơn." Tôi đã thử, năm 2013, gửi thư cho Bộ Y tế. Không ai trả lời. Không ai hỏi thêm. Bức thư biến mất như... như đối tượng số 00 biến mất giữa phố.
Khải nhìn thư mục trên bàn, nhựa dày, đầy giấy.
– Cái đó là gì?
Đức theo ánh mắt Khải. Nhìn thư mục. Im, lâu, cân nhắc. Rồi:
– Ghi chép của tôi. Mười năm. Mọi thứ tôi nhớ, ngày, sự kiện, con người, số liệu. Viết lại từ ký ức, không phải tài liệu gốc. Nhưng chi tiết.
Ông đẩy thư mục về phía Khải. Chậm, như đẩy vật nặng, dù nó chỉ vài trăm gram giấy.
– Lấy đi. Trước khi tôi đổi ý.
Khải nhìn ông. Đọc: tay run mạnh hơn, không phải sợ. Nhẹ nhõm. Kiểu nhẹ nhõm của người đặt xuống thứ mang quá nặng quá lâu.
– Tôi sẽ đọc kỹ. Và bảo vệ nó.
– Tôi biết.
Khải lấy thư mục. Nặng hơn trông, giấy dày, viết tay hai mặt, nhiều trang. Anh không mở, chưa phải lúc. Đây là thứ cần đọc trong im lặng, một mình, chậm.
– Còn gì nữa ông muốn nói?
Đức nhìn cửa, thói quen, mười giây một. Rồi quay lại.
– Một điều. Giai đoạn ba, anh hỏi nó là gì. Tôi nói: tạo ra người mà không ai nhớ. Nhưng đó chỉ là nửa.
Ông dừng. Mắt, lần đầu từ khi Khải vào nhà, nhìn thẳng, không tránh.
– Nửa còn lại: một trong số họ... đã học cách tận dụng điều đó.
Tận dụng. Từ đó, trung tính, lạnh, kiểu từ vựng của nhà khoa học mô tả hiện tượng. Nhưng Khải nghe: trong ngữ cảnh này, "tận dụng" nghĩa là giết. Biến sự vô hình thành vũ khí. Biến lời nguyền thành công cụ.
– Ông nghĩ hắn chọn giết, hay bị đẩy đến chỗ đó?
Đức im. Mắt ông rời Khải, nhìn xuống bàn, nhìn lọ thuốc, nhìn sách mở.
– Tôi không biết. Và, thành thật, tôi sợ câu trả lời.
Khải đứng dậy. Thư mục trong tay, nặng, dày, mười năm ghi chép từ ký ức của một người sợ hãi. Không phải tài liệu gốc, không phải bằng chứng pháp lý theo nghĩa tòa án chấp nhận. Nhưng là thứ gần nhất với sự thật mà anh có. Kết hợp với ổ cứng Phong, dữ liệu bộ lọc, hợp đồng, nhật ký cảnh báo, hai mảnh ghép. Một từ bên trong hệ thống kỹ thuật. Một từ bên trong lịch sử.
– Cảm ơn ông.
– Đừng cảm ơn. Cái này, Đức chỉ thư mục, không chuộc tội tôi. Không có gì chuộc được. Nhưng nếu nó giúp anh dừng hắn lại, thì ít nhất tôi làm đúng một việc. Muộn mười hai năm.
Đức không đáp. Ngồi yên, tay trên bàn, mắt nhìn chỗ thư mục vừa nằm. Khoảng trống trên bàn, nhỏ, hình chữ nhật, bụi hơi ít hơn xung quanh. Mười năm nằm đó. Giờ đi.
Khải bước ra hành lang. Cửa sắt xanh, mở, nắng chiều ở ngoài. Anh dừng ở ngưỡng cửa.
– Ông có an toàn không? Sau hôm nay, nếu Vũ Hạo biết ông cho tôi cái này.
Đức nhìn lên, từ bàn, từ khoảng trống. Mắt ông, không sợ. Mệt. Kiểu mệt của người đã sợ quá lâu đến nỗi sợ thêm không còn thay đổi gì.
– Mười năm Hạo không đến. Có thể mười năm nữa. Có thể tối nay. Tôi không kiểm soát được, nên tôi không nghĩ về nó. Nếu hắn đến, tôi sáu mươi hai, bệnh, một mình. Tôi không chạy nổi. Nhưng giờ, thư mục không còn ở đây nữa. Nó ở chỗ anh. Đó là đủ.
Khải gật. Bước ra ngoài. Ngách 12, hẹp, tường gạch hai bên, mái tôn thấp. Nắng xiên cắt bóng ngang lối đi. Anh cầm thư mục sát ngực, bọc trong áo khoác, che khỏi tầm nhìn.
Đi nhanh. Không nhìn lại.
Bệnh viện tâm thần T. Năm 1997. Giai đoạn ba: tạo người mà không ai nhớ. Và một trong số họ, hai mươi mốt tuổi, không gia đình, không ai tìm, đã học cách biến sự vô hình thành dao.
Khải ôm thư mục chặt hơn. Ra đường lớn, bắt xe, về nhà. Mười hai năm lịch sử trong tay. Và ở đâu đó trong thành phố, sản phẩm của lịch sử đó đang đi, đang nhìn, đang chờ.