Bóng người nền
Ba nghìn một trăm hai mươi bảy người.
Hắn đếm khi đi qua tầng trệt trung tâm thương mại – từ cửa chính đến thang cuốn lên tầng hai, tổng cộng bốn phút mười giây, ba nghìn một trăm hai mươi bảy gương mặt đi ngang. Không phải hắn cần đếm. Hắn đếm vì không có gì khác để làm với một thói quen đã thành phản xạ – giống cách người ta đếm bậc cầu thang hoặc vạch kẻ đường khi đi bộ.
Ba nghìn một trăm hai mươi bảy gương mặt. Số người nhìn hắn quá một giây: không.
Không phải không ai nhìn. Họ nhìn – theo cách mắt người quét không gian khi di chuyển, kiểm tra chướng ngại vật, ước lượng khoảng cách, rồi đi tiếp. Hắn xuất hiện trên võng mạc của ba nghìn một trăm hai mươi bảy người trong khoảng nửa giây hoặc ít hơn. Nửa giây đó, não họ phân loại: người đi bộ, không quen, không đáng chú ý, tiếp tục. Như phân loại cột, ghế, bảng chỉ dẫn, thùng rác. Những thứ mắt thấy nhưng ý thức không ghi nhận.
Hắn là thùng rác.
Không. Hắn là khoảng trống giữa hai thùng rác – thứ mà ngay cả "nền" cũng không bao gồm.
Tầng hai. Khu ẩm thực. Mười hai giờ trưa – cao điểm, bàn ghế kín, mùi thịt nướng trộn với mùi dầu chiên và nước xả vải từ quần áo người ngồi. Hắn đi qua dãy bàn, không xếp hàng, không mang khay. Không ai quay lại nhìn. Thỉnh thoảng hắn đi gần một bàn – vai gần chạm lưng ghế – và người ngồi hơi xê sang, vô thức, kiểu tránh gió lùa chứ không phải tránh người.
Hắn dừng ở một bàn gần cửa kính. Một cô gái ngồi ăn trưa – hai mươi mấy, tóc buộc đuôi ngựa, tai đeo tai nghe, mắt trên điện thoại. Trước mặt cô là hộp cơm gà, ăn được một nửa. Ghế đối diện trống.
Hắn ngồi xuống.
Cô không nhìn lên. Hắn ngồi im. Hai mươi giây. Cô vẫn không nhìn lên.
Hắn đặt tay lên bàn – nhẹ, đủ để ngón tay chạm mép khay của cô. Cô rụt tay lại, phản xạ, rồi nhìn lên.
Mắt cô gặp mắt hắn. Một giây. Cô cười – kiểu cười xã giao tự động mà người ta dùng khi ngồi chung bàn với người lạ ở khu ẩm thực đông, kiểu cười nói "tôi biết anh ở đó nhưng chúng ta không cần nói chuyện."
– Xin lỗi, – hắn nói. Giọng bình thường. Lịch sự. Loại giọng mà người ta quên trong khoảng thời gian ngắn hơn một hơi thở.
Cô lắc đầu nhẹ – "không sao" – rồi quay lại điện thoại. Tai nghe vẫn trong tai. Mắt lại trên màn hình.
Hắn ngồi đó ba mươi giây. Nhìn cô. Cô không nhìn lại. Không phải vì cô cố tình phớt lờ – mà vì, trong nhận thức cô, hắn đã biến mất. Một giây trước cô nhìn hắn, cười, nói "không sao." Bây giờ – nếu ai hỏi cô "người ngồi đối diện trông thế nào?" – cô sẽ nhíu mày và nói: "Có ai ngồi đối diện không?"
Hắn biết. Hắn đã thử nhiều lần hơn hắn muốn nhớ.
Hắn đứng dậy. Đi. Cô không nhìn theo.
Tàu điện tuyến 3, toa giữa, một giờ chiều. Đông vừa – không phải giờ cao điểm nhưng đủ người để mọi ghế có chủ và những người đứng cầm tay vịn, mắt lơ đãng, tai nghe hoặc điện thoại. Hắn đứng cạnh cửa, lưng tựa vách, tay không cầm gì.
Đối diện hắn, cách một mét, một cảnh sát giao thông – nam, ba mươi mấy, đồng phục xanh, dùi cui bên hông, mắt mệt. Ca trưa. Người cảnh sát nhìn hắn.
Hắn nhìn lại. Không tránh. Không cúi đầu. Không đeo kính. Mắt hắn gặp mắt người cảnh sát – thẳng, đều, bình thản.
Người cảnh sát nhìn hắn. Một giây. Rồi mắt anh ta dịch sang – chậm, tự nhiên, không giật – sang tấm biển quảng cáo trên vách toa: kem chống nắng, hình cô gái cười, khẩu hiệu in chữ trắng trên nền biển xanh. Mắt anh ta dừng ở đó hai giây, rồi nhìn xuống sàn toa, rồi nhìn lên trần, rồi quay lại nhìn cửa sổ.
Không quay lại nhìn hắn.
Hắn đứng đó – một mét, đối diện, không che mặt, không ngụy trang – và người cảnh sát đã phân loại hắn xong: nền. Tường. Không gian giữa hai hành khách. Thứ mắt lướt qua mà não không cần ghi.
Hắn nhớ lần đầu tiên hiểu. Không phải ở bệnh viện – ở bệnh viện hắn chỉ biết mình khác, không biết khác thế nào. Lần đầu hiểu là ở ngoài, sau khi ra viện, mười tám hay mười chín tuổi, hắn không nhớ chính xác vì những năm đó trộn vào nhau như nước đục. Hắn đi xin việc ở một tiệm sửa xe. Ông chủ nhìn hắn, gật đầu, nói "mai đến." Hắn đến. Ông chủ nhìn hắn và nói "anh cần gì?" Hắn nói "hôm qua ông bảo tôi đến." Ông chủ nhíu mày, lắc đầu, nói "tôi không nhớ." Hắn mô tả cuộc nói chuyện – từng câu, từng chi tiết, vì hắn nhớ tất cả. Ông chủ nhìn hắn bằng ánh mắt mà hắn sẽ thấy hàng nghìn lần sau đó: mắt của người đang nhìn thứ mà não từ chối ghi nhận, và sự từ chối đó mạnh đến nỗi thay vì nhớ, nó tạo ra nghi ngờ. Ông chủ nghĩ hắn nói dối. Hắn bị đuổi đi.
Hắn thử lại. Nhiều lần. Nhiều nơi. Kết quả giống nhau – mỗi lần gặp là lần đầu, mỗi cuộc hội thoại là lần đầu, mỗi nụ cười xã giao là lần đầu và cũng là lần cuối.
Hắn từng giận. Nhiều năm trước, khi mới hiểu rằng thứ họ làm với hắn ở bệnh viện đó không chỉ là thuốc và điện cực, mà là viết lại cách thế giới nhìn hắn. Hắn giận những người trong áo trắng, giận người đàn ông mỉm cười qua kính phòng thí nghiệm, giận cả thành phố vì không ai nhớ hắn dù hắn đứng ngay trước mặt.
Nhưng giận cũng trượt. Giống mọi thứ khác trượt khỏi người xung quanh khi nhìn hắn – cơn giận của hắn trượt khỏi chính hắn. Không phải vì hắn tha thứ. Vì giận một thế giới không biết mình tồn tại là giận vào hư không. Như hét trong phòng cách âm.
Giờ hắn không giận. Hắn quan sát. Đếm. Ghi nhận.
Tàu dừng ở ga Bến Thành. Cửa mở. Người lên, người xuống. Hắn bước ra, đi qua cổng soát vé – nhân viên ga nhìn qua hắn, mắt trên dòng người, không dừng – và lên cầu thang ra phố.
Quán cơm bình dân ở hẻm nhỏ gần ga – loại quán có bảy tám món trong tủ kính, quạt công nghiệp, ghế nhựa xanh, truyền hình treo tường để kênh thời sự. Hắn đến đây mỗi ngày từ hai năm nay. Cùng giờ – khoảng hai giờ chiều, sau giờ đông khách, khi chủ quán đang lau bàn và nồi cơm còn nửa.
Bà chủ quán – năm mươi mấy, tóc búi, tạp dề dính dầu, giọng miền Trung – nhìn hắn bước vào.
– Anh dùng gì?
Câu hỏi đó. Mỗi ngày. Suốt hai năm. "Anh dùng gì?" – không phải "lại đến rồi à" hay "hôm nay cũng cơm gà hả?" hay bất kỳ câu nào cho thấy bà nhớ hắn từ hôm qua, tuần trước, tháng trước. Mỗi ngày, hắn là khách mới. Mỗi ngày, bà nhìn hắn lần đầu.
– Cơm gà. Canh chua.
Bà gật, xới cơm, gắp thịt gà, múc canh. Đặt trước mặt hắn. Đĩa trắng, muỗng nhựa, ly nước trà đá. Giống hệt hôm qua. Giống hệt bảy trăm ngày trước đó.
Hắn ăn. Chậm. Không vội – hắn không bao giờ vội. Người vô hình không có lịch trình, không có cuộc hẹn, không có ai chờ. Thời gian của hắn trải dài và trống, giống sảnh chờ bệnh viện lúc ba giờ sáng – đèn sáng, ghế trống, đồng hồ chạy, không ai đến.
Truyền hình trên tường chiếu bản tin chiều. Phát thanh viên đọc: vụ đâm dao ở hẻm 47 đường Nguyễn Văn Cừ, nạn nhân đang được điều trị, cảnh sát đang điều tra. Không nhắc nghi phạm. Không đặc điểm nhận dạng. Không có bản vẽ phác họa chân dung.
Hắn nhai cơm, nhìn bản tin. Gương mặt hắn không thay đổi – không cười, không nhíu mày, không phản ứng. Bà chủ quán đứng cách hắn ba bước, lau quầy, mắt trên tivi, nghe cùng bản tin. Bà không nhìn hắn. Không liên hệ. Người đàn ông đang ăn cơm gà cách bà ba bước là cùng người đàn ông trên bản tin mà bà đang xem – và não bà không bao giờ nối hai điểm đó lại.
Hắn nhìn bà chủ quán. Tóc búi có sợi bạc lẫn sợi đen, mắt nhỏ, bàn tay chai vì nước rửa bát và dầu nóng. Hắn biết bà có một con gái đang học đại học ở Đà Nẵng – vì bà hay nói điện thoại lúc chiều vắng, giọng miền Trung mềm hơn khi nói với khách, và hắn ngồi đây đủ lâu để nghe. Hắn biết bà đau lưng mỗi chiều mưa – vì bà hay đứng nghiêng về trái, tay chống hông, mặt nhăn nhẹ khi xoay người. Hắn biết bà mất chồng – vì ảnh trên tường quán có hai người, nhưng bàn thờ chỉ có một bát nhang.
Hắn biết tất cả về bà. Bà không biết hắn tồn tại.
Đó là điều hắn đã ngừng gọi là "bất công" từ lâu. Bất công giả định có hệ thống phân xử. Không có hệ thống nào ở đây – chỉ có sinh học, thần kinh, và bốn năm trong phòng thí nghiệm mà hắn không được chọn vào.
Hắn trả tiền. Bốn mươi nghìn đồng – bà chủ đếm, bỏ vào hộp, không nhìn lên.
– Cảm ơn bà.
– Ừ.
Hắn đi. Ngày mai hắn sẽ quay lại. Bà sẽ hỏi "anh dùng gì?" và hắn sẽ nói "cơm gà, canh chua" và bà sẽ gật đầu, và mọi thứ sẽ giống hệt – một vòng lặp mà chỉ hắn nhớ.
Hắn đi bộ về phía đông, qua ba con phố, hai ngã tư, một công viên nhỏ. Nắng chiều xiên, bóng cây dài trên vỉa hè. Hắn đi giữa dòng người và dòng người tách ra quanh hắn – không phải tránh, mà trôi, như nước chảy quanh viên sỏi dưới lòng suối. Tự nhiên. Vô thức. Không ai quyết định tránh hắn. Cơ thể họ tự điều chỉnh, giống cách người ta tự điều chỉnh khi đi ngang cột điện – không suy nghĩ, không ghi nhận, chỉ tránh.
Hắn dừng ở ghế đá công viên. Một cặp đôi ngồi đầu ghế bên kia – con trai cầm tay con gái, cô gái kể gì đó về đồng nghiệp, giọng nhỏ nhưng hắn nghe rõ vì hắn cách hai mét và không ai giữ khoảng cách với thứ mà họ không nhận thấy. Cậu con trai nhìn cô gái, gật đầu, cười – kiểu cười của người đang nghe nhưng thật ra đang nhìn, đang ghi nhớ gương mặt người đối diện, đang nghĩ "mình muốn nhớ khoảnh khắc này." Hắn nhìn họ. Họ không nhìn hắn.
Có thời hắn ghét những cảnh như vậy. Hai người nhìn nhau, nhớ nhau, biết nhau tồn tại – đặc quyền mà thế giới cho không ai cũng có, trừ hắn. Giờ hắn không ghét. Hắn quan sát, như nhà nghiên cứu quan sát loài mà mình không thuộc về. Ghi nhận. Không tham gia.
Hắn ngồi. Lấy điện thoại.
Điện thoại cũ – loại nắp gập, không thông minh, không ứng dụng, không tài khoản mạng xã hội. Hắn không cần. Hắn không tồn tại trên hệ thống nào – không căn cước, không hộ khẩu, không thẻ ngân hàng, không mạng xã hội. Hắn là khoảng trống trong cơ sở dữ liệu, dòng trắng giữa các bản ghi, khoảng im lặng giữa hai tiếng chuông.
Nhưng trong điện thoại có ảnh.
Hắn mở. Một tấm – chụp từ xa, chất lượng vừa, nhưng gương mặt rõ. Đàn ông, ba mươi mấy, gầy, xương hàm sắc, mắt sâu với quầng thâm. Đứng trước cửa chung cư, tay cầm túi giấy – có lẽ đồ ăn mang về. Tóc cắt ngắn gọn, quần áo tông tối. Không nhìn ống kính – hắn chụp từ phía đối diện đường, khoảng cách hai mươi mét.
Hắn nhìn ảnh. Lâu hơn hắn nhìn bất kỳ ai khác trong ngày.
Bên dưới ảnh, một dòng ghi chú hắn tự gõ:
"Người này nhìn tôi quá 3 giây. Lần thứ hai."
Lần đầu ở tàu điện – tuần trước, tuyến 3, toa 5, khoảng chín giờ tối. Hắn ngồi cuối toa, nhìn thẳng như mọi khi, và một người đàn ông ở giữa toa quay đầu lại. Nhìn hắn. Không phải nửa giây rồi lướt – mà nhìn, thật sự nhìn, kiểu mắt dừng lại và não đang xử lý. Ba giây. Bốn. Hắn đếm.
Rồi người đàn ông quay đi. Nhưng không quên – hắn thấy điều đó trong cách đầu anh ta hơi nghiêng, cách vai hơi xoay, cách mắt quét lại một lần nữa trước khi tàu dừng. Anh ta không quên hắn.
Lần thứ hai – ba ngày trước. Bến xe buýt, hắn đứng chờ không lên xe nào, thói quen quan sát. Người đàn ông đi ngang – cách năm mét – và quay đầu. Nhìn. Hắn đếm: ba giây.
Không ai nhìn hắn quá một giây. Không ai trong mười năm. Và người đàn ông này nhìn ba giây. Hai lần.
Hắn không biết anh ta là ai. Chưa. Hắn chỉ biết gương mặt – giống cách thế giới chỉ biết gương mặt hắn mà không bao giờ ghi nhận. Nhưng hắn đã làm thứ mà hắn chưa từng làm với bất kỳ ai: hắn theo. Chụp ảnh. Ghi chú.
Hắn cất điện thoại. Nhìn lên – bầu trời chiều qua lưới lá cây, mây mỏng, nắng nhạt. Ống kính trên cột đèn đối diện quay chậm, quét qua ghế đá hắn ngồi. Hắn nhìn thẳng vào ống kính. Hai giây. Ba giây.
Trong phòng giám sát cách đây bốn cây số, AI quét gương mặt hắn, so sánh với bộ lọc, và phân loại: không đáng chú ý. Bỏ qua. Tiếp tục.
Nhưng ở đâu đó trong thành phố, có một người đàn ông mà não không tuân theo quy tắc đó. Một người nhìn hắn và không quên.
Ba nghìn một trăm hai mươi bảy người hôm nay. Không ai nhìn quá một giây. Cô gái khu ẩm thực quên hắn sau ba mươi giây. Cảnh sát giao thông nhìn qua hắn như nhìn qua vách tàu. Bà chủ quán cơm hỏi "anh dùng gì?" lần thứ bảy trăm liên tiếp.
Và một người – một người duy nhất – nhìn hắn ba giây. Hai lần.
Hắn chưa biết cảm giác đó gọi là gì. Nhiều năm rồi hắn không dùng từ cho cảm xúc – như người mù lâu ngày quên tên màu sắc. Nhưng nếu phải chọn một từ, hắn sẽ chọn từ gần nhất:
Tò mò.
Lần đầu tiên trong rất lâu, có ai đó khiến hắn tò mò.