Ván cờ thần kinh — Khai cuộc

Ngày 175. 23:07.

Bia lạnh, lon nhôm ướt, nước ngưng tụ chảy xuống ngón tay. Khải uống một ngụm, vị đắng nhẹ, ga ít, loại bia rẻ bán ở tạp hóa, loại mà Bảo Minh mua vì không ai nhớ mặt người mua.

Bảo Minh nói về con sông.

– Mùa này nước cạn. Nhìn thấy bãi bồi phía bên kia, chỗ đó mùa lũ ngập ba mét. Có mấy gia đình trồng ngô trên bãi bồi, biết là sẽ mất khi nước lên nhưng vẫn trồng. Tôi ngồi đây nhiều lần nhìn họ thu hoạch.

Giọng hắn bình thường. Không đe dọa. Không triết lý. Chỉ là một người đang mô tả cảnh trước mặt, như bất kỳ ai ngồi uống bia bên sông đêm hè.

Khải ghi nhận: sẹo dưới mắt trái. Đầu nghiêng trái. Lon bia tay trái. Ngón cái gõ nhẹ vào thành lon, nhịp đều, ba gõ rồi nghỉ, ba gõ rồi nghỉ. Chi tiết mới, chưa có trong sổ.

Ghi nhận. Giữ.

– Anh biết tàu hỏa chạy qua cầu Long Biên mấy giờ không, Bảo Minh hỏi. Chuyến cuối mười một giờ mười lăm. Còn tám phút.

– Tôi biết.

– Lần trước, chúng ta ngồi đến khi chuyến đầu chạy. Năm giờ mười phút sáng. Anh nói tiếng tàu trên cầu sắt nghe như xương gãy. Tôi nói nghe như ai đó đang gõ cửa.

Khải không nhớ. Ba ngày trống, ký ức bị khóa. Nhưng anh nghe, và khi Bảo Minh kể, một phần trong não anh cố kéo ký ức ra, như kéo sợi chỉ từ cuộn rối, và không ra được, chỉ thấy khoảng trắng.

– Anh kể về mẹ anh, Bảo Minh tiếp. Bà ngừng gọi ba tháng trước khi chúng ta gặp nhau lần đầu. Anh nói anh không gọi lại vì không biết nói gì. Tôi nói: gọi đi, trước khi không thể. Anh cười, lần đầu tôi thấy anh cười, và nói: "Ông thì biết gì về gọi điện cho mẹ."

Hắn dừng lại. Quay sang nhìn Khải, mắt bình thản nhưng có gì đó ở khóe, một nếp nhăn nhỏ, có thể là nụ cười, có thể không.

– Anh không nhớ, nhưng anh đã cười.

Khải uống bia. Nuốt chậm. Cảm giác lạnh đi từ cổ họng xuống ngực, rõ ràng, thật, neo anh vào hiện tại.

Hắn đang làm gì.

Anh biết. Biết rõ. Mỗi câu chuyện bình thường, mỗi chi tiết đời thường, mỗi khoảnh khắc hai người ngồi cạnh nhau uống bia nói chuyện vặt, đều là một bước trong chiến thuật mà Bảo Minh không cần học vì nó xảy ra tự nhiên: biến kẻ lạ thành người quen.

Hyper-Recognition nhớ gương mặt lạ rõ hơn gương mặt quen. Đó là bản chất của nó. Não ưu tiên tài nguyên cho thông tin mới, cho mối đe dọa tiềm tàng, cho cái chưa biết. Khi một gương mặt trở thành quen, não giảm mức xử lý, chuyển từ "phân tích" sang "nhận dạng nhanh", và mức nhận dạng nhanh không đủ sâu để chống lại dấu ấn BLINDSPOT. Nó giống như lái xe đường quen: mắt vẫn nhìn nhưng não không ghi, vì não đã biết đường này, đã đi hàng trăm lần, không cần chú ý.

Bảo Minh đang biến mình từ "đối tượng điều tra" thành "người ngồi uống bia", từ "kẻ giết người" thành "người kể chuyện về bãi bồi và tàu hỏa". Mỗi phút ngồi cạnh, mỗi câu nói bình thường, não Khải quen hơn một chút, và quen hơn nghĩa là ít cảnh giác hơn, ít xử lý hơn, dễ trượt hơn.

Vũ khí của Bảo Minh không phải súng hay dao. Là sự bình thường.

– Anh đang im, Bảo Minh nói.

– Tôi đang nghe.

– Anh đang không nghe. Anh đang phân tích tại sao tôi kể chuyện bãi bồi.

Khải không phủ nhận.

– Và anh đúng, Bảo Minh nói. Tôi biết anh biết. Nhưng biết không thay đổi gì. Não anh vẫn xử lý tôi như người quen dù anh ý thức rằng đó là bẫy. Ý thức và nhận thức không chạy cùng đường. Anh có thể tự nhủ "hắn là kẻ giết người" trong đầu, nhưng hải mã đã bắt đầu phân loại tôi là "an toàn", vì tôi ngồi cạnh anh, uống bia, nói chuyện vặt, và hải mã không nghe lý trí. Nó nghe hành vi.

23:15. Tiếng tàu hỏa trên cầu Long Biên, xa, rồi gần, rồi ầm ầm ngay trên đầu, sắt va sắt, nhịp đều, rung cả ghế đá qua mặt đất. Kéo dài hai phút. Rồi xa dần. Rồi mất.

– Nghe như ai đó đang gõ cửa, Bảo Minh nói.

Khải nhìn hắn. Vẫn rõ. Sẹo, mắt, đường viền cằm, tất cả sắc nét.

Nhưng có gì đó khác. Không phải mờ. Không phải trượt. Mà quen. Hắn ngồi đó, uống bia, giọng nhẹ, và Khải bắt đầu cảm nhận điều mà hắn đang tạo ra: một sự thoải mái nhỏ, vô hại, giống như ngồi cạnh đồng nghiệp cũ mà không cần nói gì nhiều. Cơ thể Khải thả lỏng một chút, vai hạ, lưng tựa sâu hơn vào ghế, tay cầm lon bia lỏng hơn. Phản ứng sinh lý tự động khi não đánh giá môi trường là an toàn.

Không. Không an toàn. Hắn đã giết mười ba người.

Khải ép mình ghi nhận: sẹo dưới mắt trái, dài hai phân, hơi cong. Đầu nghiêng trái. Tay trái. Ngón cái gõ lon bia, ba nhịp rồi nghỉ.

Nhưng việc ép mình ghi nhận cũng là phần của cái bẫy. Vì mỗi lần anh lặp lại danh sách chi tiết, danh sách đó trở nên quen hơn, máy móc hơn, ít ý nghĩa hơn. Giống như lặp đi lặp lại một từ cho đến khi nó mất nghĩa: sẹo, sẹo, sẹo, sẹo. Âm thanh còn, ý nghĩa biến.

Bảo Minh uống hết lon bia, đặt xuống ghế, nhẹ, không tiếng. Rồi hắn nói:

– Anh có biết bạn thân nhất của anh tên gì không.

– Không có bạn thân.

– Đúng. Nhưng nếu có, anh có nhớ rõ gương mặt người đó không? Hay chỉ nhớ "cảm giác" về họ? Khải, anh nghĩ xem: mẹ anh. Bây giờ, ngay lúc này, mô tả gương mặt mẹ anh cho tôi.

Khải mở miệng. Rồi dừng.

Mẹ anh. Bà Nguyễn Thị Lan. Sáu mươi hai tuổi. Tóc bạc, mắt... mắt...

Anh nhớ mắt mẹ anh. Nhớ cảm giác mắt đó nhìn anh. Nhưng hình ảnh cụ thể, khoảng cách giữa hai mắt, hình dáng mí, màu tròng đen, nốt ruồi dưới mắt trái hay phải, anh không kéo được ra ngay lập tức. Phải mất ba giây. Bình thường, Hyper-Recognition trả kết quả trong phần trăm giây. Ba giây là chậm. Ba giây là dấu hiệu.

– Gương mặt quen khó nhớ hơn gương mặt lạ, Bảo Minh nói. Giọng nhẹ như gió. Đó là điểm yếu cốt lõi của Hyper-Recognition. Anh nhớ tôi rõ vì tôi lạ. Nhưng tôi đang trở nên quen. Mỗi phút ngồi đây, mỗi câu chuyện bình thường, tôi quen hơn. Và quen nghĩa là não bỏ qua.

Im lặng. Sông chảy. Gió nhẹ mang mùi bùn.

Khải siết lon bia, nhôm móp dưới ngón tay. Anh nhìn Bảo Minh. Vẫn rõ. Vẫn sắc. Nhưng "rõ" bây giờ khác với "rõ" nửa giờ trước. Nửa giờ trước, mỗi chi tiết trên khuôn mặt Bảo Minh đều mang trọng lượng, đều gây phản ứng trong não, đều kéo sự chú ý. Bây giờ, chi tiết vẫn rõ, nhưng trọng lượng giảm. Sẹo vẫn ở đó nhưng không còn "kêu" như trước. Mắt vẫn nhìn nhưng não không ghi chú gì mới. Hệ thống đang chuyển từ "phân tích" sang "nhận dạng nhanh", và Khải cảm nhận sự chuyển đổi đó như cảm nhận nước ấm dần trong bồn tắm: từ từ, không sốc, cho đến khi quá muộn.

Ba mươi phút. Hắn không cần vũ khí. Cuộc nói chuyện bình thường chính là vũ khí.

Khải đặt lon bia xuống. Cắn mặt trong má, vị máu nhẹ, đủ để đau, đủ để não ghi nhận kích thích mới, đủ để hệ thống phân tích bật lại trong vài phút.

Nhưng anh biết: đau là giải pháp tạm thời. Mỗi lần dùng, hiệu quả giảm. Não quen cả đau.

Và Bảo Minh, ngồi cạnh, lon bia rỗng, gió sông, mùi bùn, tiếng nước, tất cả bình thường, tất cả an toàn, đang chờ.