Phong trào kiểm tra ký ức

Ngày 165. 8:00 sáng.

Căn hộ của Minh nằm ở tầng bốn một khu tập thể cũ trên phố Nguyễn Công Trứ. Một phòng, một bếp, cửa sổ nhìn ra ngõ hẹp. Minh đang ở Đà Nẵng thăm bà ngoại, Khải có chìa khóa từ ba tháng trước, khi hai người trao đổi để phòng trường hợp cần nhà an toàn.

Khải đến đây từ đêm nhận tin nhắn của Thư. Anh mang theo một ba lô: laptop, hai ổ cứng sao lưu, ba bộ quần áo, bàn chải đánh răng. Không mang gì từ bức tường trong căn hộ. Anh không cần. Mọi tấm ảnh trên đó đã nằm trong đầu anh.

Ba ngày. Anh đã ở đây ba ngày, rèm kéo kín, ra ngoài mua đồ ăn một lần vào tối thứ hai. Điện thoại chính tắt, chỉ dùng điện thoại phụ mà Phong cung cấp, số không đăng ký tên.

Anh mở laptop. Mạng xã hội là thứ duy nhất kết nối anh với thành phố đang sụp đổ bên ngoài cửa sổ.

Phong trào bắt đầu từ ngày thứ hai sau rò rỉ, khi ai đó đặt tên cho nó: "Kiểm Tra Ký Ức."

Cách hoạt động đơn giản. Người dùng nhập mã đối tượng BLINDSPOT của mình vào công cụ tra cứu, đọc Phase nào được áp dụng, rồi bắt đầu đối chiếu. Phase 1 (lọc nhận thức cơ bản) thì kiểm tra xem có sự kiện nào xảy ra trước mắt mà mình không phản ứng. Phase 2 (điều chỉnh ngưỡng chú ý) thì kiểm tra thói quen đi đường, xem có khu vực nào mình "luôn bỏ qua" dù không có lý do. Phase 3 (thay thế ký ức) là nặng nhất: tự hỏi ký ức quan trọng nhất đời mình có thật không.

Diễn đàn mọc lên trong hai mươi bốn giờ. Nhóm trò chuyện, kênh video, trang tổng hợp. Mỗi nơi là một phiên tòa mini, nơi người ta mổ xẻ ký ức của chính mình trước hàng nghìn người lạ. Khải đọc hàng trăm bài, ghi nhớ tất cả, dù không muốn.

Một phụ nữ ba mươi tám tuổi ở Đống Đa: "Tôi 'nhớ' chồng tôi ngoại tình năm 2021. Tôi ly hôn năm 2022. Bây giờ tra mã, tôi là Phase 3, ghi chú 'thay thế ký ức quan hệ gia đình'. Tôi gọi chồng cũ. Anh ấy nói không có chuyện đó. Tôi không biết tin ai, tin ký ức của mình hay tin hồ sơ BLINDSPOT."

Chồng cô ấy trả lời trong bình luận: "Tôi cũng tra mã. Tôi cũng Phase 3. Ghi chú khác: 'Củng cố ký ức chia ly, giảm hối tiếc'. Nghĩa là gì? Nghĩa là họ viết lại cho cả hai chúng tôi, mỗi người một phiên bản, để không ai quay lại?"

Bài đăng đó một triệu tám trăm nghìn lượt chia sẻ. Khải đọc bình luận. Hàng nghìn người có câu chuyện tương tự. Ly hôn vì ký ức giả. Cắt đứt quan hệ với cha mẹ vì "nhớ" bị bỏ rơi. Bỏ việc vì "nhớ" bị sếp lăng mạ. Mỗi người một phiên bản, tất cả đều do cùng một hệ thống viết.

Một bài khác, chia sẻ thấp hơn nhưng Khải đọc ba lần. Một thanh niên hai mươi ba tuổi ở Long Biên. Anh ta viết: bố mất tích khi anh ta mười một tuổi. Mẹ nói bố bỏ đi, anh ta lớn lên với ký ức bố đóng va li và bước ra cửa mà không ngoảnh lại. Mười hai năm anh ta ghét bố. Bây giờ tra mã, cả anh ta và mẹ đều Phase 3. Ghi chú trong hồ sơ mẹ: "Thay thế ký ức mất tích bằng ký ức rời bỏ tự nguyện để giảm lo âu kéo dài."

Bố không bỏ đi. Bố mất tích. Và ai đó đã viết lại ký ức của cả gia đình để không ai tìm nữa.

Anh ta kết bài: "Tôi ghét bố mười hai năm. Ký ức đó là giả. Nhưng mười hai năm ghét là thật. Tôi không lấy lại được mười hai năm đó."

Khải đóng trang. Mở trang khác. Đọc tiếp. Không phải vì anh cần thông tin. Vì anh cảm thấy mình nợ họ ít nhất là việc đọc.

Ngày 166. 11:00.

Thư gọi bằng điện thoại mã hóa. Giọng cô mệt hơn Khải từng nghe.

– Bạo lực bắt đầu, cô nói. Sáng nay nhóm khoảng hai trăm người tập trung trước trụ sở NeuroVita. Không ném đá nhưng xô hàng rào. Bảo vệ dùng vòi nước. Một người bị gãy tay.

Khải nghe.

– Và có nhóm khác, Thư nói. Khoảng bảy mươi người đứng đối diện, giơ biển "Đừng tắt BLINDSPOT." Hai nhóm đã xô xát. Chúng tôi phải điều lực lượng giải tán.

Xã hội chia đôi. Khải đã thấy dấu hiệu từ ngày đầu. Một nửa muốn phá hủy NeuroVita. Nửa kia muốn giữ. Và cả hai đều có lý. Đó là thứ Hạo tạo ra, không phải bằng lời nói, mà bằng hai mươi tám phần trăm. Một con số không ai dám bỏ qua.

– Lệnh bắt, Khải hỏi.

– Chưa ký. Lộc đang bận giải quyết biểu tình. Nhưng không lâu nữa.

– Tôi biết.

Im lặng.

– Anh có cần gì không, Thư hỏi.

– Không.

Cô cúp máy. Khải đặt điện thoại xuống, quay lại màn hình.

Ngày 166. 20:00.

Một video xuất hiện trên mạng. Khải thấy nó khi lượt chia sẻ vừa qua hai trăm nghìn.

Một đứa trẻ. Con gái, chừng chín mười tuổi. Ngồi trên giường, ôm gối, quay bằng điện thoại cũ, hình rung nhẹ. Phía sau là tường trắng, dán mấy tờ giấy vẽ bằng bút sáp.

Đứa trẻ nói, giọng nhỏ, hơi run, nhưng rõ từng chữ.

"Con nhớ mẹ hát ru con mỗi tối. Bài Cái Bống. Con nhớ tay mẹ vỗ lưng con, con nhớ mùi áo mẹ."

Đứa trẻ dừng lại. Mắt nó nhìn xuống.

"Nhưng bố nói mẹ mất khi con hai tuổi. Bố nói mẹ không bao giờ hát ru con vì mẹ bệnh từ khi sinh con ra."

Im lặng. Đứa trẻ ôm gối chặt hơn.

"Con tra mã. Phase 3, năm 2020. Ghi chú: 'Thay thế ký ức mất mát sớm bằng ký ức gắn kết để giảm chỉ số lo âu.' Con không hiểu hết. Nhưng con hiểu 'thay thế'. Nghĩa là ai đó viết ký ức mẹ hát ru cho con. Mẹ không hát. Nhưng con nhớ."

Đứa trẻ nhìn lên ống kính. Mắt nó khô, không khóc. Nó hỏi.

"Ký ức đó, của ai?"

Video mười bảy triệu lượt xem trong ba giờ. Khi Khải kiểm tra lần cuối trước khi đóng laptop, nó đã lên bốn mươi triệu. Được dịch sang tám ngôn ngữ. Truyền hình quốc tế phát lại. Một đứa trẻ chín tuổi hỏi một câu mà tám triệu người lớn đang hỏi, và cách nó hỏi, bằng giọng nhỏ và mắt khô, có sức nặng hơn mọi bài phân tích mà chuyên gia nào viết.

Khải tắt laptop. Màn hình đen. Căn phòng nhỏ của Minh tối lại, chỉ còn ánh đèn đường lọt qua khe rèm.

Anh ngồi trong bóng tối. Anh nghĩ về đứa trẻ. Nó sẽ sống với câu hỏi đó suốt đời. Không phải vì Khải gửi dữ liệu. Mà vì Hạo viết ký ức cho nó, rồi ai đó phải nói sự thật, và sự thật đó nặng hơn bất kỳ lời ru nào.

Anh không ngủ. Anh không mở laptop lại. Anh chỉ ngồi, trong một căn phòng không phải của mình, trong một thành phố đang nhìn vào bên trong chính mình và không thích thứ nó tìm thấy.

Sự thật không giải phóng. Nó phá hủy. Nhưng giấu sự thật cũng phá hủy. Không có lựa chọn đúng. Chỉ có lựa chọn ít sai hơn, và anh đã chọn.

Ngày 167. 6:00 sáng.

Khải thức dậy trên sofa nhà Minh, cổ cứng, lưng đau. Anh mở điện thoại phụ. Một tin nhắn từ số không lưu. Không phải Thư. Không phải Phong.

"Anh có xem video đứa bé không."

Bảo Minh.

Khải nhìn tin nhắn. Hắn vẫn theo dõi, dù Khải đã đổi số, đổi nhà, đổi mọi thứ. Hắn luôn ở gần. Đó là điều Khải đã quen, theo cách một người quen với tiếng ù trong tai, không hết nhưng không đủ lớn để ngăn anh sống.

Anh gõ: "Xem."

Bảo Minh đáp sau hai phút: "Đứa bé hỏi ký ức của ai. Tôi biết câu trả lời. Của không ai. Nó được viết bởi một kỹ thuật viên lương bốn triệu một tháng, theo mẫu Phase 3 tiêu chuẩn. Không có ai hát ru. Chỉ có một thuật toán quyết định bài nào phù hợp với biên độ sóng não của đứa trẻ bảy tuổi."

Rồi: "Anh cho họ thấy sự thật. Nhưng sự thật không cho họ chỗ đứng. Anh có nghĩ đến điều đó không?"

Khải nhìn tin nhắn. Anh không trả lời. Vì câu trả lời là có, anh đã nghĩ, và anh vẫn nhấn nút.

Anh tắt điện thoại, đứng dậy, đi rửa mặt bằng nước lạnh. Ngoài cửa sổ, thành phố bắt đầu một ngày nữa, khác hẳn ngày nào trước đó. Ít xe hơn trên đường. Nhiều cửa sổ sáng hơn bình thường, vì người ta thức sớm hoặc không ngủ. Và im lặng hơn. Một thứ im lặng nặng, kiểu im lặng của tám triệu người đang ngồi trước màn hình, đọc về chính mình, và không biết phải tin ký ức nào.