Trung tâm thương mại
Ngày 58. Khải đứng trước trung tâm thương mại Đông Phương – mười bốn tầng kính, ba mươi nghìn mét vuông sàn, mười lăm năm tuổi. Lối vào chính – cửa kính xoay, bảo vệ mặc vest, khách ra vào liên tục. Tầng trệt: mỹ phẩm, nước hoa, quầy thông tin dán kín áp phích khuyến mãi. Bình thường. Như mọi trung tâm thương mại khác trong thành phố.
Trừ một chi tiết.
Trong danh sách mười bốn địa điểm giai đoạn hai mà Đức cho xem – Đông Phương là địa điểm thứ chín. Ghi chú bên cạnh, chữ tay Đức: "SoundWave Technologies. Hợp đồng 2 năm. Hệ thống âm thanh."
SoundWave Technologies – công ty con của NeuroVita, thành lập 2016, nhưng theo Thư tra được, hoạt động thực tế từ 2005 dưới tên khác: Sound Design Studio. Cùng địa chỉ Đông Anh. Cùng người đại diện pháp luật: một tên không ai nhớ nổi vì nó xuất hiện rồi biến mất khỏi mọi hồ sơ sau hai năm.
Khải đã tìm được hợp đồng. Không phải từ NeuroVita – họ không lưu gì công khai. Mà từ Đông Phương. Hồ sơ quản lý tòa nhà – Thư xin được qua kênh công an phường với lý do "kiểm tra phòng cháy." Hợp đồng ký 2006, bên A: Công ty TNHH Đông Phương Investment, bên B: Sound Design Studio. Nội dung: "Nâng cấp hệ thống âm thanh nội bộ toàn tòa nhà." Giá trị: bốn tỷ hai. Thời hạn: hai năm. Điều khoản đặc biệt: bên B toàn quyền bảo trì thiết bị, nhân viên bên A không được tự ý tháo dỡ hoặc điều chỉnh bất kỳ thiết bị nào trong hệ thống.
Toàn quyền. Không được tháo. Không được điều chỉnh.
Khải gấp bản in hợp đồng, bỏ vào túi khoác. Đi vào.
Tầng bảy – khu văn phòng quản lý. Hành lang hẹp, đèn huỳnh quang, sàn vinyl – khác hẳn tầng bán hàng bóng loáng phía dưới. Phòng quản lý vận hành: cửa nhôm, biển nhỏ, bên trong hai bàn làm việc, tủ hồ sơ, máy tính cũ.
Người Khải tìm không còn ở đây. Trần Quốc Vinh – quản lý vận hành từ 2004 đến 2012 – đã nghỉ việc. Nhưng Thư tìm được địa chỉ: quán cà phê nhỏ đường Âu Cơ, Vinh tự mở sau khi rời Đông Phương. "Ông Vinh, quán Gió" – tin nhắn Thư gửi sáng nay kèm ảnh và số điện thoại.
Khải rời trung tâm thương mại. Bắt xe ôm – mười lăm phút.
Quán Gió – đường Âu Cơ, gần chợ Bưởi. Nhỏ, năm bàn, quạt trần, mùi cà phê phin. Ông Vinh – năm mươi tám tuổi, tóc muối tiêu, kính lão gọng nhựa, tay cầm tờ báo – ngồi quầy. Quán vắng: hai giờ chiều, ngoài giờ cao điểm.
Khải vào, gọi cà phê đen. Ngồi đối diện quầy. Vinh nhìn – không nhận ra, không cần nhận ra. Khải rút điện thoại, mở ảnh hợp đồng.
– Ông Vinh. Tôi muốn hỏi về hợp đồng này.
Vinh đặt báo, nhìn màn hình – kính lão dịch xuống, mắt nheo. Đọc – chậm. Rồi ngẩng lên.
– Cậu là ai?
– Nhà báo tự do. Đang viết bài về hệ thống âm thanh trong các tòa nhà thương mại.
Nói dối – nhưng đủ gần sự thật để Vinh không cần kiểm chứng. Vinh nhìn Khải – đánh giá. Mười giây. Rồi gật.
– Sound Design Studio. Nhớ. Đợt đó – tôi ký xong thì cấp trên mới duyệt. Nghĩa là quyết định từ trên xuống, tôi chỉ thực thi.
– Họ lắp gì?
Vinh rót cà phê cho Khải – tay quen, không cần nhìn.
– Loa. Toàn bộ hệ thống loa – từ tầng hầm đến tầng mười bốn. Thay loa cũ, lắp loại mới. Nhỏ hơn, gắn âm trần, không nhìn thấy từ dưới. Kèm bộ xử lý trung tâm – phòng kỹ thuật tầng hầm, tủ thiết bị lớn, khóa riêng. Nhân viên của họ giữ chìa – mình không có.
– Ông không thắc mắc?
Vinh nhấp cà phê – chậm.
– Có. Nhưng kết quả – tốt. Phát nhạc nền, thông báo, tất cả qua hệ thống mới – chất lượng cao hơn hẳn. Và – Vinh dừng, đặt ly – có chuyện lạ.
– Chuyện gì?
– Doanh số. Quý đầu sau khi lắp – tăng ba mươi phần trăm. Không phải do khuyến mãi – không có chiến dịch nào đặc biệt. Khách hàng – đến đông hơn, ở lâu hơn, mua nhiều hơn. Phàn nàn – giảm. Bảo vệ báo cáo: ít xô xát hơn, ít trộm cắp hơn. Tầng ẩm thực – khách ngồi trung bình lâu hơn hai mươi phút. Tầng thời trang – tỉ lệ thử đồ tăng. Mọi thứ – tốt hơn.
– Và ông giải thích bằng gì?
Vinh nhìn Khải – mắt sau kính lão, bình thản.
– Loa mới. Nhạc hay hơn. Âm thanh trong hơn. Tôi viết báo cáo quý: "Hiệu quả nâng cấp hệ thống âm thanh vượt kỳ vọng." Cấp trên – vui. Thưởng. Không ai đặt câu hỏi: tại sao thay loa mà người ta mua nhiều hơn?
Không ai hỏi. Vì không ai nghĩ cần hỏi.
Khải uống cà phê – đắng, đặc. Giữ giọng bình thường.
– Hệ thống hoạt động bao lâu?
– Hai năm đúng hợp đồng. Sau đó – Sound Design Studio thông báo hết hạn, đến tháo thiết bị. Một đêm – nhân viên của họ vào tầng hầm, dỡ toàn bộ tủ thiết bị, loa cũ lắp lại. Sáng hôm sau – như chưa từng có gì.
– Doanh số sau khi gỡ?
Vinh đặt ly – nhìn ra cửa. Lâu.
– Giảm. Không ngay – từ từ. Quý đầu sau khi gỡ: giảm mười lăm phần trăm. Quý sau: thêm mười. Khách – vẫn đến, nhưng ít hơn. Ở ngắn hơn. Phàn nàn – tăng lại. Bảo vệ báo cáo xô xát tăng. Mọi thứ – về bình thường. Hoặc tệ hơn bình thường, vì người ta đã quen với "tốt hơn."
– Ông có để ý gì khác không? Về sức khỏe nhân viên. Về khách hàng.
Vinh nhìn Khải – lần đầu thoáng gì đó trong mắt. Không phải sợ. Gần hơn với bối rối – kiểu người nhìn lại ký ức và lần đầu thấy nó không khớp.
– Nhân viên. Có – trong hai năm đó, nhân viên bán hàng hay kêu đau đầu. Không phải một hai người – nhiều. Phòng y tế tầng ba – tôi nhớ vì phải ký duyệt mua thêm thuốc giảm đau hàng tháng. Trước đó: hai hộp panadol. Trong đợt lắp loa: tám hộp. Bốn lần.
– Ông có liên hệ hai việc không? Loa mới và đau đầu?
Vinh lắc đầu – chậm.
– Không. Ai liên hệ? Đau đầu – stress công việc. Ánh sáng. Máy lạnh. Trăm lý do. Không ai nghĩ: loa. Loa phát nhạc – nhạc hay – đau đầu? Vô lý.
Vô lý. Trừ khi loa không chỉ phát nhạc.
Khải rời quán Gió lúc ba giờ. Đi bộ – cần thời gian sắp xếp. Dọc đường Âu Cơ, nắng chiều hắt qua tán cây, xe máy chạy, người đi bộ. Bình thường.
Khải mở điện thoại – tin nhắn Thư gửi từ sáng: "Dữ liệu y tế quận – Phong giúp kéo. Gửi sau." Và bây giờ – tin nhắn mới, đính kèm tập tin. Thư: "Số liệu phòng khám đa khoa quận trong bán kính 2km quanh Đông Phương. 2004-2010."
Khải dừng – ghế đá bên đường, mở tập tin.
Bảng số liệu – sáu năm. Số ca khám vì đau đầu, mất ngủ, rối loạn trí nhớ ngắn hạn, chóng mặt. Phân theo năm:
2004: 847 ca (năm trước khi lắp hệ thống). 2005: 891 ca. 2006 (năm lắp): 1.340 ca. Tăng năm mươi phần trăm. 2007: 1.587 ca. Đỉnh điểm. 2008 (năm gỡ): 1.203 ca. Giảm – nhưng vẫn cao hơn 2005 bốn mươi phần trăm. 2009: 1.089 ca. 2010: 978 ca.
Tăng đột biến 2006-2007. Giảm dần sau khi gỡ. Nhưng không về mức cũ. Bốn năm sau vẫn cao hơn mức nền.
Khải cuộn xuống – Thư ghi chú thêm: "Rối loạn trí nhớ ngắn hạn tăng mạnh nhất: 2006 gấp 3 lần 2004. 2010 vẫn gấp 1.8 lần. Không đảo ngược hoàn toàn."
Khải nhìn con số – và nghĩ đến Bình. Mười tám năm sau vẫn mất nửa giây nhận mặt vợ. Cô Mai trường Nguyễn Trãi – máy gỡ rồi nhưng lỗ hổng ký ức vẫn còn. Em Hà – ba giây không nhận mẹ.
Không đảo ngược hoàn toàn. Sóng tần số thấp và hóa chất tác động vào hải mã, hạnh nhân – vùng nhận diện khuôn mặt, vùng xử lý cảm xúc gắn với ký ức. Đức nói: tổn thương vĩnh viễn. Hải mã thu nhỏ. Hạnh nhân giảm phản ứng. Không hồi phục.
Và Đông Phương – ba mươi nghìn mét vuông, hàng nghìn khách mỗi ngày. Hai năm. Mỗi người vào trung tâm thương mại trung bình một tiếng rưỡi – hít thở, nghe "nhạc nền", mua sắm, ăn uống. Rồi về nhà. Đau đầu – uống thuốc. Quên vài thứ nhỏ – tuổi tác. Mất ngủ – căng thẳng. Không ai nghĩ: trung tâm thương mại.
Khải tính – trong đầu, con số nhảy.
Đông Phương: ước tính 15.000-20.000 lượt khách/ngày. Hai năm = khoảng 700 ngày hoạt động. Không phải mỗi người đều bị ảnh hưởng – nhưng ai đến đều tiếp xúc. Tiếp xúc lặp lại ở khách quen. Nhân viên – tiếp xúc mỗi ngày, tám tiếng, hai năm liên tục.
Bảy trường tiểu học và trung học – Đức nói "máy lọc không khí" trong mười tám lớp mỗi trường. Mỗi trường trung bình 800-1.200 học sinh. Bảy trường: 6.000-8.000 trẻ em. Hai năm, mỗi ngày sáu tiếng trong lớp. Trẻ em – não đang phát triển, dễ tổn thương hơn.
Doanh trại D7 – mười hai người tiêm trực tiếp. Nhưng nếu quân đội là một trong mười bốn địa điểm, có thể có các đơn vị khác.
Bệnh viện T. – giai đoạn một, bốn mươi bảy đối tượng thử nghiệm trực tiếp. Nhưng giai đoạn hai có thể sử dụng bệnh viện – bệnh nhân nội trú tiếp xúc sóng âm và hóa chất qua nước uống.
Mười bốn địa điểm. Đức ước tính: bốn mươi nghìn người tiếp xúc trực tiếp. Nhưng con số đó – chỉ là người ở tại địa điểm. Khách qua – không đếm. Gia đình của họ – không đếm. Đồng nghiệp, bạn bè, hàng xóm – những người tiếp xúc gián tiếp với người đã bị ảnh hưởng – không đếm.
Bốn mươi nghìn trực tiếp. Nhân hệ số lan truyền – mỗi người tiếp xúc trung bình 20-30 người hàng ngày. Không phải tất cả đều bị ảnh hưởng gián tiếp. Nhưng ảnh hưởng nhận thức – nếu một người bắt đầu quên, bắt đầu bỏ qua, bắt đầu không nhận ra – thì cách người xung quanh phản ứng cũng thay đổi.
Khải đặt điện thoại – nhìn phố. Xe chạy. Người đi. Đèn đỏ – dừng. Đèn xanh – đi. Thành phố mười triệu người – mỗi người một nhận thức, mỗi nhận thức một giới hạn. Và ai đó – hai mươi năm trước – đã quyết định thay đổi giới hạn đó cho hàng trăm nghìn người, mà không ai trong số họ biết.
Trường học. Quân đội. Bệnh viện. Trung tâm thương mại.
Bốn loại địa điểm. Bốn cách can thiệp: hóa chất pha nước uống, tiêm trực tiếp, sóng tần số thấp qua "máy lọc không khí," sóng âm qua "hệ thống loa nâng cấp." Cùng mục đích: thao túng nhận thức. Cùng kết quả: con người bỏ qua thứ mà não bảo không quan trọng – kể cả khi thứ đó là một kẻ giết người đứng ngay trước mặt.
Và giai đoạn hai chỉ là thử nghiệm. Mười bốn địa điểm – mười bốn phòng thí nghiệm mở, nơi dân thường là chuột bạch không đồng ý. Đức rời dự án tháng 8 năm 2007. Vũ Hạo không rời. Vũ Hạo tiếp tục – thành lập NeuroVita, mở rộng, nâng cấp. Giai đoạn ba – Đức chỉ biết qua tin đồn, không biết chi tiết. Nhưng giai đoạn ba không giới hạn ở mười bốn địa điểm.
Giai đoạn ba là toàn thành phố.
Khải nhắn Thư: "Đông Phương xác nhận. SoundWave lắp loa 2 năm, doanh số tăng 30%, sức khỏe vùng lân cận tăng đột biến. Sau gỡ – giảm nhưng không về mức cũ. Không đảo ngược."
Gửi. Rồi – thêm một tin: "Trường học. Quân đội. Bệnh viện. Trung tâm thương mại. 14 địa điểm × hàng nghìn người mỗi nơi. Hàng trăm nghìn người trực tiếp. Gián tiếp – nhiều hơn. Cần gặp Đức. Về giai đoạn 3."
Cất điện thoại. Đứng dậy – đi.
Phố Âu Cơ – nắng chiều nghiêng, bóng cây dài trên vỉa hè. Một người đàn ông đi ngược chiều – trung niên, áo sơ mi trắng, quần tối, tay cầm cặp. Bình thường. Khải nhìn – tự động, không kiểm soát: ghi mặt. Mũi thẳng, mắt vừa, không đặc điểm. Người đó đi qua – và Khải biết, nếu hỏi bất kỳ ai trên phố có nhìn thấy người đàn ông vừa đi qua không, đa số sẽ nói: "Người nào?"
Không phải vì đó là hung thủ. Mà vì thành phố này đã bị dạy cách quên.
Mười triệu người. Hai mươi năm. Ba giai đoạn. Mười bốn địa điểm thử nghiệm mở rộng dần thành mạng lưới phủ toàn bộ. Và bây giờ – một kẻ giết người đi giữa phố ban ngày, mọi camera ghi lại, mọi con mắt nhìn thấy, và không ai nhớ.
Không phải hắn vô hình. Là thành phố đã mù.
Khải đi – nhanh hơn. Về phía bến xe buýt. Trong đầu – bản đồ, con số, khuôn mặt. Mười bốn địa điểm đánh dấu đỏ trên bản đồ thành phố. Giữa chúng – khoảng trống. Nhưng khoảng trống đó không trống. Giai đoạn ba lấp đầy nó.
Cả thành phố là phòng thí nghiệm. Và thí nghiệm vẫn đang chạy.