Ảnh trên mọi màn hình

Ngày 169. 5:00 sáng.

Khải ngồi trước máy tính trong căn hộ của Minh, ánh sáng màn hình là thứ duy nhất chiếu sáng phòng. Anh đã thức từ ba giờ. Trên bàn: cốc cà phê nguội, hai ổ cứng ngoài, và một cuốn sổ mở ở trang có ghi dòng chữ viết tay: "Phạm Bảo Minh. Sẹo dưới mắt trái. Áo thường tông tối. Nghiêng đầu trái khi nghe."

Anh đọc lại mô tả đó mỗi sáng. Không phải vì sợ quên. Vì muốn chắc chắn.

Trên màn hình, mười bốn cửa sổ trình duyệt mở song song. Diễn đàn, trang tin, mạng xã hội. Anh đã chuẩn bị gói dữ liệu từ hai ngày trước: ảnh chụp Bảo Minh từ camera hồng ngoại, ba đoạn phim ngắn từ hệ thống giám sát (trước khi bị phá), và một bài viết giải thích ngắn gọn. Không tên Khải. Không tên Thư. Chỉ dữ liệu.

Tiêu đề bài viết: "Đây là kẻ giết người. Các bạn đã gặp hắn. Não các bạn đã xóa hắn."

Anh nhấn gửi lúc 5:07. Mười bốn nơi cùng lúc.

Rồi gập máy tính, đi rửa mặt. Nước lạnh từ vòi chảy lên mu bàn tay, anh nhìn gương. Mặt mình hốc hác hơn tuần trước, quầng mắt thâm đen, xương gò má nổi rõ. Anh không nhận ra mình đang gầy đi cho đến khi thấy ngón tay mình gõ phím nhanh hơn bình thường, vì các ngón đỡ nặng hơn.

Anh quay lại bàn và đợi.

9:00.

Bài viết lan nhanh hơn Khải dự đoán. Không phải vì nội dung mới, mà vì thời điểm. Tám triệu người đang tìm kiếm thứ gì đó để tập trung giận dữ, và khuôn mặt của kẻ giết người mà BLINDSPOT che giấu là thứ hoàn hảo.

Đến chín giờ, bài viết trên bốn nền tảng lớn nhất đã vượt năm triệu lượt xem tổng cộng. Ảnh Bảo Minh được cắt ra, phóng to, chia sẻ riêng. Mỗi tấm ảnh kèm dòng chữ do cộng đồng tự thêm: "Bạn đã thấy người này chưa? Nhìn kỹ. Nhìn thật kỹ. Rồi xem bạn có nhớ không."

Khải theo dõi phản ứng. Không phải để đo lường mức lan truyền. Để quan sát một hiện tượng mà anh đã dự đoán nhưng chưa từng thấy ở quy mô này.

Bình luận đầu tiên đáng chú ý đến lúc 9:17. Một người đàn ông bốn mươi hai tuổi ở quận Cầu Giấy, tài khoản có xác minh, ảnh hồ sơ mặc vest: "Tôi nhìn ảnh này. Tôi nhận ra khuôn mặt. Tôi BIẾT tôi đã gặp người này. Nhưng khi tôi nhắm mắt rồi mở ra, tôi không nhớ ảnh vừa xem trông như thế nào. Tôi phải cuộn lên xem lại. Lần thứ ba rồi."

Dưới bình luận đó, hàng trăm người xác nhận điều tương tự. Họ nhìn ảnh, nhận ra, rồi quên. Không phải quên tên hay quên ngữ cảnh. Quên khuôn mặt. Gương mặt trượt khỏi ký ức như nước trượt khỏi kính, bất kể họ cố giữ bao nhiêu lần.

Một giáo viên trung học ở Đống Đa viết: "Tôi in ảnh ra giấy. Dán lên tủ lạnh. Nhìn mỗi lần đi qua. Đã 2 giờ, tôi vẫn không thể mô tả khuôn mặt đó cho chồng tôi mà không nhìn lại ảnh."

Một thanh niên hai mươi sáu tuổi đăng đoạn phim tự quay. Anh ta cầm điện thoại, mở ảnh Bảo Minh, nhìn mười giây, rồi úp điện thoại xuống bàn. Đếm đến ba mươi. Lật lên. Nhìn. Nói: "Tôi vừa xem ảnh này ba mươi giây trước. Bây giờ tôi nhìn lại và cảm giác như lần đầu. Não tôi không giữ được."

Đoạn phim đó mười hai triệu lượt xem trong bốn giờ. Người ta chia sẻ không phải vì tò mò. Mà vì sợ. Lần đầu tiên trong đời, tám triệu cư dân thành phố này nhìn thấy bằng chứng trực tiếp rằng bộ não của họ đang nói dối họ, ngay trước mắt, trong thời gian thực, và họ không thể làm gì để chống lại.

Khải mở thêm một luồng theo dõi. Không phải bình luận, mà là hành vi. Anh đếm thời gian trung bình giữa lần xem ảnh đầu tiên và lần quay lại xem, dựa trên nhãn thời gian bình luận. Bảy phút. Trung bình bảy phút, người ta quên khuôn mặt Bảo Minh và phải cuộn lại để xem. Một số nhanh hơn, ba bốn phút. Một số chậm hơn, mười lăm phút, nhưng không ai vượt quá hai mươi.

Hai mươi phút là giới hạn. Sau đó, khuôn mặt trên ảnh trở thành khuôn mặt lạ hoàn toàn, như chưa từng nhìn. Não phân loại lại: không quan trọng. Xóa.

Anh ghi con số đó vào sổ. Bảy phút trung bình. Hai mươi phút tối đa. Đó là thời gian tồn tại của Bảo Minh trong ký ức tám triệu người khi nhìn qua ảnh.

Trên diễn đàn lớn nhất, một lập trình viên tạo công cụ thử nghiệm: người dùng nhìn ảnh Bảo Minh trong mười giây, rồi làm phép tính đơn giản (phân tán chú ý), rồi chọn khuôn mặt đó trong bốn ảnh. Kết quả sau hai mươi nghìn lượt thử: hai mươi ba phần trăm chọn đúng. Ngẫu nhiên là hai mươi lăm phần trăm.

Hai mươi ba phần trăm. Thấp hơn cả đoán mù. Não không chỉ quên, nó tích cực tránh. Khi phải chọn, nó chọn sai, như một phản xạ tự vệ mà BLINDSPOT đã cài đặt.

Lập trình viên đó viết ở cuối bài: "Tôi chạy thử nghiệm này trên bản thân. Bốn lần. Bốn lần sai. Lần thứ năm tôi gian lận, nhìn ảnh gốc rồi chọn ngay. Vẫn sai. Tôi chọn sai trong khi nhìn đáp án."

Bài đó sáu triệu lượt xem. Khải đọc xong thì đóng thẻ trình duyệt, không vì đã đủ thông tin, mà vì đủ rồi.

12:00.

Khải gọi Thư.

– Anh thấy gì, cô hỏi.

– Thất bại. Một phần.

– Nói rõ hơn.

Khải đặt cốc cà phê xuống. Anh đã uống bốn cốc từ sáng, lưỡi đắng, nhưng không phải vì cà phê.

– Họ muốn nhớ. Thật sự muốn. Nhưng dấu ấn thần kinh từ BLINDSPOT quá sâu. Năm năm phủ sóng liên tục, sóng tần số thấp tác động vào hải mã, đường rãnh đã hình thành. Phá phần cứng, tắt camera, tắt trạm phát, không đủ. Não đã được cấu trúc lại.

Im lặng phía bên kia. Khải nghe tiếng gió, có lẽ cô đang đứng ở ban công, hoặc đang đi bộ trên phố nào đó. Thư bị đình chỉ nhưng không phải kiểu người ngồi yên trong nhà.

– Nghĩa là gì cho cuộc điều tra, Thư hỏi.

– Nghĩa là ngay cả khi tám triệu người nhìn ảnh Bảo Minh, không ai giữ được ký ức đó quá năm phút. Hắn vẫn vô hình. Không phải vì hệ thống còn chạy. Vì hệ thống đã viết vào não và não không tự xóa viết được.

– Vĩnh viễn.

Khải ngừng lại.

– Không chắc. Đức từng nói tần số gamma có thể kích hoạt ký ức bị chặn. Hôm ở phòng thí nghiệm, 42.7 Hz. Cô nhớ chứ, cô nhớ lại trường tiểu học khi nghe tần số đó.

– Tôi nhớ.

– Nếu triển khai đủ rộng, bằng thiết bị phát sóng gamma qua hệ thống loa công cộng hoặc tần số vô tuyến, có thể kích hoạt não tự sửa. Nhưng cần thời gian. Có thể nhiều tháng. Có thể nhiều năm.

– Và trong lúc chờ, Bảo Minh vẫn ngoài kia.

– Đúng.

14:00.

Khải tiếp tục đọc bình luận. Giữa hàng nghìn bài viết về việc không thể nhớ, anh tìm thấy những ngoại lệ. Không nhiều. Nhưng có.

Một phụ nữ bốn mươi lăm tuổi ở Hoàng Mai đăng đoạn tự quay, nước mắt lăn trên má, giọng run nhưng rõ: "Tôi nhận ra hắn. Hắn ngồi cạnh tôi trên xe buýt mỗi sáng suốt ba tháng. Tuyến 32, từ Giáp Bát đến Mỹ Đình. Hắn luôn ngồi ghế cuối, bên trái. Tôi nhớ. Bây giờ tôi nhớ. Nhưng tôi biết... một giờ nữa tôi sẽ quên. Và ngày mai tôi xem lại video này của chính mình và sẽ không nhớ tại sao mình khóc."

Khải dừng lại ở đoạn phim đó. Xem hai lần. Người phụ nữ này nhận ra Bảo Minh không phải vì não cô mạnh hơn. Mà vì ký ức gắn với bối cảnh lặp lại, ba tháng cùng tuyến xe buýt, não tạo đường rãnh riêng không thuộc vùng BLINDSPOT quét. Một khe hở nhỏ trong thuật toán.

Nhưng khe hở đó đang đóng lại ngay khi cô ấy nói. Não sẽ phân loại lại ký ức về Bảo Minh thành "không quan trọng" và gạt đi. Cô ấy đang nhớ trong khi ống kính còn chạy. Sau khi tắt máy quay, cô sẽ quên. Đoạn phim sẽ là bằng chứng duy nhất rằng cô từng nhớ.

Khải ghi vào sổ: "BLINDSPOT không chỉ là hệ thống. Nó đã trở thành một phần của họ. Tám triệu bộ não được cấu trúc lại. Phá phần cứng không phá được phần mềm đã cài vào thần kinh."

Rồi anh viết thêm, chậm hơn, từng chữ: "Nếu não đã bị thay đổi vĩnh viễn, Bảo Minh sẽ mãi mãi vô hình. Hắn không cần BLINDSPOT nữa. BLINDSPOT đã tạo ra một thế giới không thể nhìn thấy hắn, rồi thế giới đó tự duy trì."

Anh đặt bút xuống, nhìn bức tường trống của căn hộ Minh. Không có ảnh, không có sơ đồ, không có bức tường điều tra như căn hộ cũ của anh. Anh nhớ bức tường đó, hai mươi ba tấm ảnh, tám năm, mười một vụ án. Bây giờ tất cả đã công khai, đã lan khắp mạng, và vẫn vô dụng. Vì thông tin không phải là nhận thức. Biết mà không nhớ được thì biết có nghĩa gì.

Anh nghĩ về Đức. Ông đã chết cho dữ liệu này. Bà Hà, vợ ông, cũng chết. Mười bốn ổ cứng, hàng nghìn trang ghi chú, hai mươi năm sự thật. Và bây giờ sự thật nằm trên tám triệu màn hình, được đọc bởi tám triệu bộ não không thể tiếp nhận nó đầy đủ. Vì chính bộ não đó đã bị sự thật này thay đổi từ trước khi nó được nói ra.

Một vòng lặp hoàn hảo mà Hạo không cần thiết kế. Nó tự hình thành.

16:00.

Tin nhắn từ Bảo Minh. Số không lưu, như mọi khi.

"Anh tung ảnh tôi. Tôi biết."

Khải nhìn tin nhắn. Gõ: "Không ai nhớ."

Bảo Minh đáp sau ba phút: "Tôi biết. Từ trước khi anh gửi, tôi đã biết. Tôi đã sống với điều đó hai mươi bảy năm."

Rồi: "Nhưng có một cách."

Khải chờ. Không gõ.

Bảo Minh tiếp: "Ảnh qua màn hình, não lọc. Nhưng đứng trước mặt, bằng xương bằng thịt, khoảng cách dưới hai mét, trong ánh sáng đủ, đủ lâu, não sẽ phải xử lý. Không phải năm phút. Năm giây cũng được. Nhưng phải trực tiếp."

"Tôi sẽ đứng trước họ. Không qua ảnh. Không qua camera. Trực tiếp."

Khải đọc lại. Hắn muốn xuất hiện trước mặt đám đông. Không phải qua dữ liệu, không phải qua bài viết, mà bằng cơ thể. Bằng sự hiện diện.

Anh gõ: "Họ sẽ quên ngay sau đó."

"Có thể. Nhưng trong năm giây đó, họ sẽ phải nhìn. Và 'phải nhìn' khác 'đã từng thấy'. Tôi không cần họ nhớ tôi. Tôi cần họ biết là họ đã không nhìn."

Khải đặt điện thoại xuống. Màn hình tắt, phản chiếu trần nhà xám và khuôn mặt anh, méo mó trong viền kính cong. Anh nhìn ra cửa sổ, ngõ hẹp phía dưới vắng người, ánh nắng chiều xiên qua mái tôn đối diện tạo những vệt sáng hẹp trên tường gạch đối diện. Bảo Minh không nói cụ thể khi nào, ở đâu. Nhưng Khải biết hắn đã có kế hoạch. Hắn luôn có.

Và lần này, Khải không chắc kế hoạch đó có nên bị ngăn cản.

Anh mở sổ tay, viết dưới dòng ghi chú cuối: "BM muốn xuất hiện trực tiếp trước đám đông. Không phải để bị bắt. Để được nhìn thấy. Lần đầu tiên."

Rồi anh đóng sổ, gập máy tính, và nằm xuống sofa. Không ngủ được. Anh nhìn trần nhà, nghĩ về người phụ nữ trên xe buýt tuyến 32 đang khóc vì biết mình sẽ quên. Về tám triệu người đang nhìn vào khuôn mặt một kẻ giết người mà não họ từ chối ghi nhận. Về một hệ thống đã tắt nhưng vẫn sống trong từng tế bào thần kinh của thành phố.

BLINDSPOT không cần chạy nữa. Nó đã trở thành bản năng.

Và câu hỏi tàn nhẫn nhất: nếu não không thể tự sửa, nếu dấu ấn thần kinh là vĩnh viễn, thì Bảo Minh sẽ sống suốt đời giữa một thành phố không có khả năng nhìn thấy hắn. Không phải vì hắn ẩn mình. Vì họ, tám triệu người, đã bị tước đi khả năng nhìn. Và không ai trả lại được.

Ngoài cửa sổ, phố bắt đầu tối. Ít đèn hơn mọi khi, vì thiết bị giám sát bị phá kéo theo đèn đường hỏng. Bóng tối lan ra, không đều, như vết mực loang trên giấy ướt.

Đâu đó phía xa, tiếng còi cứu thương vọng tới rồi tắt. Đêm thứ hai không giám sát, và thành phố đang học lại cách sợ bóng tối theo kiểu cũ, kiểu trước khi có hệ thống, trước khi có ai đó hứa rằng mọi góc phố đều được nhìn.

Khải nhắm mắt lại nhưng mắt không chịu đóng hẳn. Thói quen của người đã quên cách ngừng quan sát.