Chuyên gia không ai muốn gọi
Căn hộ tầng 14 có ba mươi bảy tấm ảnh dán trên tường phòng khách.
Lâm Khải ngồi ở bàn làm việc, lưng quay ra cửa sổ, màn hình laptop mở file đoạn ghi hình từ máy giám sát của một cửa hàng tiện lợi ở quận 7. Vụ trộm nhỏ – một người đàn ông vào lúc 2 giờ sáng, lấy ba lon bia và một gói mì, không trả tiền. Chủ tiệm thuê Khải với giá hai triệu đồng để xác định hung thủ từ máy quay. Hai triệu. Bằng tiền ăn hai tuần.
Khải tua đoạn ghi hình. Dừng. Phóng to. Gương mặt kẻ trộm hiện rõ – nam, khoảng hai lăm, mụn trên trán, lông mày trái có sẹo nhỏ. Khải gõ vài dòng mô tả vào tập tin, đính kèm ảnh chụp màn hình, gửi thư điện tử cho chủ tiệm. Xong. Mười lăm phút cho hai triệu đồng.
Anh đóng máy tính, đứng dậy, pha cà phê đen không đường – thứ duy nhất trong tủ bếp ngoài mì gói và nước lọc. Căn hộ một phòng ngủ, đồ đạc tối thiểu: bàn làm việc, giường, tủ quần áo, bồn rửa. Không ảnh gia đình, không cây cảnh, không dấu hiệu của thú vui nào ngoài công việc. Mẹ anh gọi nơi này là "phòng giam tự nguyện" – một trong những câu cuối bà nói trước khi ngừng gọi, ba tháng trước.
Khải mang cà phê ra phòng khách, nhìn lên tường. Ba mươi bảy tấm ảnh – in từ camera an ninh, máy quay giao thông, máy rút tiền. Gương mặt người lạ từ nhiều vụ án khác nhau, xếp theo thời gian, nối bằng dây đỏ ở một vài chỗ. Phần lớn là các vụ anh từng phân tích cho cảnh sát, trước khi bỏ nghề. Một vài tấm anh in ra vì lý do không rõ – gương mặt mà não anh đánh dấu là "đáng chú ý" nhưng anh chưa tìm được lý do.
Hyper-Recognition không phải siêu năng lực. Khải ghét khi người ta dùng từ đó. Nó là một biến thể thần kinh – não anh xử lý và lưu trữ thông tin gương mặt ở mức cao hơn trung bình năm đến bảy lần. Một người bình thường nhớ được khoảng hai mươi phần trăm gương mặt từng thấy trong ngày. Khải nhớ gần như tất cả. Không phải vì anh muốn. Vì não anh không cho anh chọn.
Mỗi chuyến tàu điện là hai trăm gương mặt mới. Mỗi lần ra phố là hàng nghìn. Chúng xếp lớp trong đầu anh, gọn gàng, không mờ, không phai – như hệ thống lưu trữ không có nút xóa. Đôi khi anh nhận ra một người phục vụ quán ăn trên tàu điện, hoặc một hành khách xe buýt trong đám đông ở siêu thị, và anh phải ép mình không nói gì, vì "tôi nhớ mặt anh từ ba năm trước" không phải câu mà người bình thường nói.
Điện thoại reo. Số lạ.
Khải nhìn màn hình ba giây. Anh không bao giờ nghe số lạ – nhưng mã vùng là tổng đài sở cảnh sát. Hai năm rồi không ai từ đó gọi. Anh nhấc máy.
– Anh Lâm Khải?
Giọng nữ, trẻ, thẳng. Không vòng vo.
– Ai đây?
– Trần Anh Thư, đại úy, phòng trọng án. Cấp trên giới thiệu anh là chuyên gia tham vấn nhận diện hành vi. Tôi có một vụ cần hỗ trợ.
Khải im. Cấp trên. Có nghĩa là ai đó trong sở vẫn nhớ anh – hoặc đúng hơn, nhớ rằng anh từng hữu ích trước khi trở nên bất tiện.
– Tôi không làm với cảnh sát nữa.
– Tôi biết. Anh nghỉ hai năm. Vụ Hà Đông.
Khải không trả lời. Vụ Hà Đông – tên mà sở cảnh sát dùng, không phải tên anh dùng. Anh gọi nó là "vụ hai người chết vì không ai nghe." Nhưng cô không cần biết điều đó.
– Vụ này khác, – Thư nói.
– Mọi vụ đều khác. Đến khi không khác.
Im lặng ngắn. Cô không bị đẩy lùi dễ dàng – Khải nghe được điều đó từ cách cô hít vào, không phải thở dài, mà chuẩn bị.
– Tôi gửi anh một ảnh. Chụp từ camera giám sát. Nếu anh nhìn xong mà không quan tâm, tôi sẽ không gọi lại.
Điện thoại rung. Tin nhắn. Khải mở – ảnh chụp từ camera giám sát, góc cao, ánh sáng đèn công viên. Một người đàn ông đi bộ, hai tay xách túi, gương mặt hướng nhẹ về phía ống kính.
Khải nhìn. Ba giây.
Không phải ba giây để nhận diện. Một giây đã đủ. Hai giây còn lại anh dùng để lật lại trí nhớ – quét qua hàng nghìn gương mặt lưu trong đầu, tìm kết quả khớp.
Có.
Gương mặt này. Anh đã thấy trực tiếp. Tàu điện tuyến 3, toa số 5, bốn ngày trước, khoảng 9 giờ tối. Người đàn ông ngồi cuối toa, mắt nhìn thẳng, không cúi xuống điện thoại như phần lớn hành khách. Khải nhớ vì điều đó – trong thời đại mọi người cúi mặt vào màn hình, một người nhìn thẳng về phía trước là bất thường.
– Tôi đã thấy người này.
Im lặng ở đầu dây bên kia. Dài hơn lần trước.
– Anh nói gì?
– Tôi đã thấy người này. Bốn ngày trước. Tàu điện tuyến 3, toa 5, khoảng 9 giờ tối. Cùng người.
– Anh... nhớ mặt một người lạ trên tàu điện từ bốn ngày trước?
Khải không giải thích. Giải thích về khả năng siêu nhận diện qua điện thoại là việc anh đã làm hàng trăm lần, và mỗi lần đều kết thúc giống nhau – bên kia nghĩ anh phóng đại hoặc hoang tưởng.
– Cô muốn đến nói chuyện thì đến. Tầng 14, chung cư Bình An, đường Hoàng Diệu.
Cúp máy. Khải đặt điện thoại xuống, nhìn lại ảnh. Gương mặt người đàn ông vẫn rõ – trong ảnh và trong đầu anh. Trung niên, tóc ngắn, không sẹo, không đặc điểm nổi bật. Loại gương mặt mà hầu hết mọi người sẽ quên trong vòng mười giây.
Nhưng Khải không quên. Và anh bắt đầu tự hỏi tại sao não anh lại đánh dấu gương mặt này là "đáng chú ý" từ bốn ngày trước – khi chưa có vụ án nào, chưa có lý do nào.
Vì hắn khác.
Khác cái gì, anh chưa biết.
Bốn mươi phút sau, chuông cửa reo.
Khải mở cửa. Người phụ nữ đứng ngoài – vai thẳng, tóc buộc gọn, không trang điểm, áo sơ mi trắng nhét trong quần tối. Mắt nhìn thẳng vào anh, không quét căn hộ phía sau như hầu hết cảnh sát sẽ làm khi đến nhà người lạ. Cô nhìn anh trước, đánh giá con người trước khi đánh giá không gian.
Khải đánh giá lại. Ba mươi, hoặc hơn một chút. Vết sẹo nhỏ ở cổ tay trái – không phải tự gây, góc sẹo sai, giống bị cắt khi giằng co. Cách đứng hơi nghiêng trọng tâm về chân phải – thói quen của người hay rút đồ từ bao súng bên hông trái.
– Trần Anh Thư.
– Lâm Khải.
Cô nhìn qua vai anh, lúc này mới quét căn hộ. Mắt dừng ở bức tường ảnh – ba mươi bảy tấm, dây đỏ, ghi chú bằng bút dạ. Cô không bình luận. Đó là điểm cộng đầu tiên Khải ghi nhận.
– Vụ gì?
– Phân xác. Công viên trung tâm. Hai ngày trước.
Thư bước vào, không đợi mời. Cô đứng giữa phòng khách, lưng thẳng, hai tay không đút túi – tư thế của người quen làm việc ở hiện trường, không phải văn phòng.
– Camera ghi rõ hung thủ. Gương mặt rõ, không che, không giấu. Nhưng AI nhận diện thành phố trả về không kết quả. Không khớp với bất kỳ ai trong mười triệu dân.
Khải gật nhẹ. Anh đã biết – từ lúc nhìn ảnh.
– Và nhân chứng?
– Bảo vệ công viên. Trực ca đêm. Camera ghi ông ta nhìn thẳng vào hung thủ, cách hai mét. Nhưng ông ta không nhớ thấy ai.
– Ngủ gật?
– Không. Mắt mở, nhìn thẳng. Tôi đã kiểm tra bản ghi.
Khải đi đến bức tường. Anh chỉ vào một tấm ảnh ở góc dưới bên phải – in từ máy giám sát ở ATM, chất lượng trung bình, chụp ba năm trước. Một người đàn ông đứng cạnh máy ATM, gương mặt nhìn nghiêng.
– Cô nhìn kỹ. So với ảnh cô vừa gửi tôi.
Thư bước tới, nhìn. Mắt cô di chuyển giữa hai gương mặt – ảnh trên điện thoại và ảnh trên tường. Vài giây.
– Giống.
– Không phải giống. Cùng người.
Thư quay lại nhìn Khải. Cô không nói "anh chắc không" – nhưng mắt cô hỏi câu đó.
– Tấm ảnh này, – Khải nói, – tôi in ra ba năm trước, từ máy giám sát ở cây rút tiền đường Trần Phú. Vụ trộm cắp tài khoản. Tôi đang phân tích cho ngân hàng. Người đàn ông này đứng cạnh máy rút tiền, không giao dịch, chỉ đứng. Lúc đó tôi không biết tại sao mình in ảnh hắn. Hắn không liên quan vụ trộm. Nhưng não tôi nói "lưu lại."
– Não anh nói.
– Hyper-Recognition. Tôi nhớ gương mặt. Tất cả gương mặt. Và não tôi phân loại tự động – quen, lạ, đáng chú ý, bỏ qua. Người này bị não tôi xếp vào mục "đáng chú ý" mà không có lý do rõ ràng. Đó là lần đầu.
– Lần đầu?
Khải mở máy tính. Một thư mục tên "Unknown" – bên trong là mười hai tệp ảnh, mỗi tệp chụp từ thiết bị ghi hình khác nhau, thời gian khác nhau, vị trí khác nhau. Cùng một gương mặt.
– Mười hai lần trong ba năm gần nhất. Tôi gặp hắn ở tàu điện, máy rút tiền, siêu thị, quán cà phê, bến xe buýt. Mỗi lần, não tôi đánh dấu. Mỗi lần, tôi không biết tại sao. Tôi lưu ảnh lại vì thói quen – giống cách người ta ghi nhật ký mà không biết mai này sẽ đọc lại.
Thư nhìn mười hai tấm ảnh trên màn hình. Mắt cô chậm đi – cô đang thật sự nhìn, không chỉ lướt.
– Anh lưu ảnh người lạ suốt ba năm.
– Không phải lưu ảnh người lạ. Tôi lưu ảnh người mà não tôi từ chối bỏ qua. Có khác nhau.
Im lặng. Gió từ cửa sổ tầng 14 thổi nhẹ qua phòng, mang theo tiếng xe dưới phố và mùi bê tông nóng của buổi chiều. Thư đứng giữa căn hộ của một người đàn ông sống một mình, tường dán ảnh người lạ, máy tính mở tệp "Unknown" – và cô đang quyết định anh ta là chuyên gia hay người hoang tưởng.
Khải biết khoảnh khắc này. Anh đã ở đây trước – lần cuối là với Trung úy Hùng, hai năm trước, trong phòng họp sở cảnh sát. Anh trình bày – gương mặt nghi phạm từ máy giám sát, vị trí khớp, thời gian khớp, mô tả khớp. Hùng nhìn anh bằng ánh mắt nửa tin nửa ngờ, rồi nói: "Không đủ cơ sở." Nghi phạm được thả. Hai tuần sau, hai người nữa chết. Cùng thủ đoạn. Cùng người mà Khải đã chỉ ra.
Sau vụ đó, Khải không giận. Anh không có thói quen giận. Anh chỉ ngừng đến sở, ngừng nghe điện thoại, ngừng giải thích cho những người không muốn nghe. Hai năm. Cho đến bây giờ.
Anh không giải thích thêm. Nếu cô tin, cô sẽ ở lại. Nếu không, cô sẽ đi, và anh sẽ quay lại vụ trộm cửa hàng tiện lợi hai triệu đồng.
Thư nhìn lại tấm ảnh máy rút tiền trên tường. Rồi nhìn ảnh trên điện thoại mình. Rồi nhìn mười hai tệp trên máy tính.
– Cùng một người, – cô nói. Không phải câu hỏi.
– Cùng một người. Và bốn ngày trước, tôi thấy hắn trên tàu điện. Trực tiếp. Hắn ngồi cuối toa, nhìn thẳng, không cúi vào điện thoại. Tôi nhớ mặt hắn ngay lập tức – không phải vì hắn đặc biệt, mà vì não tôi đã nhớ hắn từ lâu rồi mà tôi không biết.
Thư lấy sổ ra. Bút bi. Ghi gì đó – ngắn, nhanh.
– Anh có thể mô tả chi tiết gương mặt?
– Đàn ông, khoảng ba mươi bảy. Cao trung bình. Tóc ngắn, đen, không kiểu. Mũi thẳng, mắt hơi nhỏ, xương hàm không nổi bật. Không sẹo, không xăm, không râu, không kính. Nếu tôi phải dùng một từ: bình thường. Bình thường đến mức bất thường.
Thư dừng bút. Nhìn lên.
– Bình thường đến mức bất thường.
– Camera quay được hắn. AI nhận diện không ra. Nhân chứng nhìn thẳng vào mặt hắn mà không nhớ. Cô vừa nhìn ảnh hắn mười lăm phút trước – bây giờ cô có thể mô tả lại không?
Thư mở miệng. Đóng lại. Cô nhìn xuống điện thoại – ảnh vẫn ở đó. Nhưng khoảng giữa "nhìn ảnh" và "nhớ ảnh" trong đầu cô không thẳng như cô nghĩ.
– Tôi... nhớ chứ. Đàn ông, áo tối, tóc ngắn...
– Mắt? Mũi? Hàm?
Im lặng.
Khải không cười. Không tỏ vẻ đắc thắng. Anh chỉ nhìn cô bằng ánh mắt của người đã quen với việc không ai tin, và đây không phải lần đầu anh chứng minh một điều mà người khác không muốn thấy.
– Cô không nhớ, – anh nói. Giọng phẳng. – Cô vừa nhìn ảnh hắn. Nhưng cô không nhớ mặt hắn. Đó không phải lỗi của cô. Đó là điều kỳ lạ nhất tôi từng thấy trong mười hai năm làm nghề.
Thư cất sổ. Cô đứng yên một lúc, cân nhắc – Khải đọc được từ cách vai cô hơi siết, ngón tay cái xoay bút.
– Cô muốn xem thêm bao nhiêu vụ? – Khải chỉ vào máy tính. – Mười hai file. Ba năm. Cùng gương mặt. Và tôi cá rằng nếu cô truy lại camera thành phố đủ xa, con số sẽ không dừng ở mười hai.
Thư nhìn anh. Lần này không phải ánh mắt đánh giá. Mà là ánh mắt của người vừa bước qua một ngưỡng cửa mà cô không lùi lại được.
– Cho tôi xem tất cả.
Khải kéo ghế cho cô. Không phải lịch sự – anh cần cô ngồi đủ gần để nhìn màn hình, và anh cần nhìn mặt cô khi cô xem. Phản ứng nói nhiều hơn lời.
Anh mở tệp đầu tiên. Máy giám sát ở cây rút tiền, ba năm trước. Gương mặt nghiêng. Rồi tệp thứ hai – ống kính siêu thị, hai năm bảy tháng trước. Cùng người, chính diện, đi giữa hai hàng kệ. Thứ ba – máy quay bến xe buýt. Thứ tư – ống kính quán cà phê. Mỗi lần, cùng dáng đi, cùng áo tối, cùng gương mặt mà mắt muốn trượt qua.
Thư không nói gì trong suốt mười hai tệp. Mắt cô di chuyển, tay ghi, nhưng miệng đóng. Khi tệp cuối cùng tắt, cô ngồi yên một lúc, bút dừng trên trang giấy.
– Ba năm, – cô nói. – Cùng người. Mười hai lần.
– Mười hai lần tôi ghi lại được. Có thể nhiều hơn – tôi không phải lúc nào cũng có máy quay để in.
Bên ngoài cửa sổ tầng 14, thành phố trải dài dưới nắng chiều – mười triệu người đi lại, nói cười, mua bán, hẹn hò. Mười triệu đôi mắt đang nhìn. Và có một gương mặt mà không đôi mắt nào giữ lại.
Trừ đôi mắt của Lâm Khải. Chưa bao giờ quên.