Bài phát biểu

Ngày 110. Căn hộ tầng 14, 9:00 sáng.

Màn hình máy tính mở trang trực tuyến của Hội nghị Thành phố Thông minh 2030. Biểu tượng NeuroVita góc phải, cạnh biểu tượng của Sở Khoa học Công nghệ, Bộ Thông tin, và bốn tập đoàn công nghệ khác. Danh sách diễn giả: mười hai người, hầu hết CEO hoặc giám đốc cơ quan nhà nước. Diễn giả chính, phiên sáng: "TS. Vũ Hạo, CEO NeuroVita Solutions: Tối ưu nhận thức, hướng tới cuộc sống đô thị tốt đẹp hơn."

Khải nhấn vào đường dẫn phát trực tiếp. Sân khấu hiện lên: sảnh lớn Trung tâm Hội nghị Quốc gia, ba nghìn ghế, gần kín, ánh đèn sân khấu xanh lạnh, màn hình LED cong phía sau, chữ trắng trên nền xanh đậm: "THÀNH PHỐ THÔNG MINH 2030." Trên sân khấu, một bục phát biểu thấp, không giấy, không bục cao, kiểu diễn giả quốc tế: đi lại tự do, micro gắn tai, tay không.

Vũ Hạo bước ra. Vest đen, sơ mi trắng, không cà vạt, nút cổ hở. Tóc chải gọn. Nụ cười vừa đủ, không rộng, không gượng, loại nụ cười mà ba nghìn người nhìn và cảm thấy tin tưởng mà không biết tại sao. Anh ta đi từ cánh trái ra giữa sân khấu, bước đều, dừng, quay mặt về phía khán giả. Tiếng vỗ tay nổi lên, đều, lịch sự, loại vỗ tay dành cho người nổi tiếng mà khán giả chưa chắc biết nổi tiếng vì cái gì.

Khải ngồi trước màn hình, cốc cà phê trên bàn, sổ tay mở, bút trong tay. Anh không xem hội nghị vì tò mò. Anh xem vì cần nghe Hạo nói gì trước ba nghìn người, cần biết Hạo đang bán câu chuyện nào.

– Mỗi ngày, não chúng ta xử lý khoảng mười một triệu bit thông tin. Nhưng ý thức chỉ xử lý được năm mươi bit. Phần còn lại bị lọc bỏ. Não tự quyết định cái gì quan trọng, cái gì không.

Giọng Hạo qua loa máy tính: trầm, đều, nhịp chậm, mỗi câu một ý, mỗi ý có khoảng nghỉ. Giọng diễn giả chuyên nghiệp, loại giọng được luyện để tạo cảm giác tin tưởng, không phải bằng nội dung mà bằng nhịp thở.

– Vấn đề là: não được thiết kế cho thảo nguyên, không phải cho đô thị mười triệu dân. Chúng ta sống trong môi trường mà não không kịp tiến hóa để xử lý. Kết quả là stress, mất ngủ, rối loạn lo âu, rối loạn nhận thức. Không phải vì chúng ta yếu. Vì môi trường quá tải.

Khải viết vào sổ: "11 triệu bit, 50 bit ý thức. Đúng, số liệu thần kinh học chuẩn. Dùng sự thật để dẫn dắt."

– NeuroVita đã nghiên cứu vấn đề này mười năm. Chúng tôi phát triển công nghệ hỗ trợ nhận thức, giúp não bộ lọc bớt nhiễu, tập trung vào điều quan trọng. Không phải thuốc. Không phải phẫu thuật. Là công nghệ tần số thấp, tích hợp vào hạ tầng đô thị, hoạt động âm thầm, không xâm lấn, không cần sự tham gia chủ động của người dân.

Khải dừng bút. "Hoạt động âm thầm, không cần sự tham gia chủ động của người dân." Anh đọc lại câu đó trong đầu, chậm. Mỗi từ đều chính xác. Và mỗi từ đều là phiên bản sạch của BLINDSPOT: "lọc bớt nhiễu" là "kiểm soát cái gì não được phép thấy," "tập trung vào điều quan trọng" là "quyết định thay người khác cái gì quan trọng," "không cần sự tham gia chủ động" là "không cần sự đồng ý."

Hạo tiếp tục, giọng không đổi:

– Chúng tôi đã thử nghiệm tại năm địa điểm: trường học, bệnh viện, trung tâm thương mại, khu dân cư. Kết quả: stress giảm hai mươi phần trăm, chất lượng giấc ngủ tăng mười lăm phần trăm, bạo lực đường phố giảm mười hai phần trăm. Không tác dụng phụ đáng kể.

Khải viết: "'5 địa điểm' = 14 địa điểm GĐ2. 'Không tác dụng phụ đáng kể' = 15-20 người chết, rối loạn trí nhớ không đảo ngược trong bán kính 2km. Số liệu chọn lọc."

Trên màn hình, Hạo dừng, nhìn khán giả, để ba giây im lặng. Kỹ thuật diễn thuyết: im lặng trước tuyên bố quan trọng.

– Hôm nay, tôi rất vui được công bố: NeuroVita sẽ tài trợ toàn bộ "Chương trình Sức khỏe Nhận thức Đô thị," hợp tác với Sở Khoa học Công nghệ và Bộ Thông tin. Miễn phí. Toàn thành phố. Lắp đặt thiết bị hỗ trợ nhận thức trên hạ tầng công cộng, bao gồm trạm viễn thông, hệ thống chiếu sáng, và mạng lưới giao thông thông minh. Mục tiêu: giảm năm mươi phần trăm rối loạn nhận thức đô thị trong ba năm.

Tiếng vỗ tay. Lần này to hơn, dài hơn, loại vỗ tay của người tin rằng mình vừa nghe tin tốt. Ba nghìn người trong sảnh, hàng trăm nghìn người xem trực tuyến, và tất cả đang vỗ tay cho kế hoạch phủ sóng BLINDSPOT lên toàn bộ hạ tầng thành phố. Công khai. Hợp pháp. Được chào đón.

Khải nhìn màn hình, tay cầm bút bất động. Trên sân khấu, Hạo cúi đầu nhẹ, nụ cười khiêm tốn, kiểu CEO nhận vỗ tay bằng sự khiêm nhường được tính toán trước.

– Chúng tôi tin rằng thành phố thông minh không chỉ là thành phố kết nối. Là thành phố biết lọc. Biết giúp cư dân tập trung vào điều thực sự quan trọng, và bỏ qua thứ gây nhiễu. Đó là tầm nhìn của NeuroVita. Đó là tương lai của chúng ta.

Tiếng vỗ tay kéo dài mười lăm giây. Hạo bước về cánh trái, biến mất sau tấm phông. MC lên sân khấu, giới thiệu diễn giả tiếp theo. Khải tắt livestream.

Màn hình đen. Phản chiếu mặt anh trên nền tối: quầng thâm, xương hàm sắc, mắt nheo. Anh nhìn khuôn mặt mình hai giây rồi quay đi.

Anh mở lại đoạn phát biểu, nghe lần thứ hai. Lần này không nghe nội dung mà nghe cách nói.

Hạo không nói dối. Không một câu nào trong bài phát biểu là sai về mặt kỹ thuật. Mười một triệu bit là số liệu đúng. Căng thẳng đô thị là thật. Sóng tần số thấp có thể ảnh hưởng nhận thức là thật. Kết quả "giảm căng thẳng, tăng chất lượng giấc ngủ" tại năm địa điểm có thể cũng đúng, nếu chọn đúng chỉ số và bỏ qua đúng biến số.

Vấn đề không nằm ở cái Hạo nói. Nằm ở cái Hạo không nói.

Không nói: bốn mươi bảy đối tượng giai đoạn một, mười hai chết, tám mất tích. Không nói: mười bốn địa điểm giai đoạn hai, bốn mươi nghìn người tiếp xúc, mười lăm đến hai mươi chết vì tác dụng phụ. Không nói: rối loạn trí nhớ không đảo ngược hoàn toàn ở khu vực bán kính hai ki lô mét. Không nói: một đối tượng thử nghiệm trở thành kẻ giết người vô hình. Không nói: đại diện pháp luật công ty con SoundWave Technologies biến mất sau hai năm.

Không nói, và ba nghìn người vỗ tay.

Khải nghĩ đến Hằng. Hai mươi tám tấm ảnh dán trên tường, thư di chúc "não tôi đang phản bội tôi," nhảy từ tầng mười lăm lúc năm giờ mười bảy sáng. Hằng là "tác dụng phụ không đáng kể." Nghĩ đến bà Ngọc ở chợ Ngọc Lâm, hàng xóm hai mươi năm quên mặt, con gái quên gọi, chồng là người duy nhất luôn nhớ, đã mất. Bà Ngọc là "kết quả tích cực: giảm xung đột xã hội." Nghĩ đến Tuấn, kẻ trộm vô hình, mười tám tuổi bắt đầu trộm vì đói, bốn lần bắt đều thả vì không ai nhớ mặt. Tuấn là "hiệu quả vượt mong đợi."

Mỗi con số trong bài phát biểu của Hạo đều có khuôn mặt. Và mỗi khuôn mặt đều là thứ mà ba nghìn người trong sảnh không bao giờ nhìn thấy, vì số liệu được thiết kế để che khuôn mặt, và sân khấu được thiết kế để chiếu sáng người nói thay vì thứ bị nói đến.

Anh mở tệp Phong gửi hai ngày trước, bản đồ bốn mươi bảy trạm BTS. Chồng lên bản đồ, anh đánh dấu vị trí Trung tâm Hội nghị Quốc gia: nằm trong bán kính phủ sóng của hai trạm đã lắp thiết bị SoundWave. Ba nghìn người ngồi trong sảnh vỗ tay cho "Chương trình Sức khỏe Nhận thức," trong khi não họ đang được "hỗ trợ nhận thức" bởi chính thiết bị mà họ vỗ tay cho phép lắp đặt.

Vòng lặp hoàn hảo. BLINDSPOT bảo vệ chính nó bằng cách làm mọi người không thấy BLINDSPOT.

Khải nghe lần thứ ba, lần này dừng ở phút thứ mười hai. Hạo đang nói về "quan hệ đối tác công tư," về "mô hình Singapore," về "chỉ số hạnh phúc đô thị." Mỗi cụm từ đều quen, đều xuất hiện trên báo mỗi ngày, đều vô hại. Hạo không phát minh ngôn ngữ mới. Hắn dùng ngôn ngữ đã có, loại ngôn ngữ mà não người đã quen xử lý, đã được đánh dấu "an toàn" trong vùng nhận thức mặc định. Bài phát biểu của Hạo không khác bài phát biểu của bất kỳ CEO công nghệ nào tại bất kỳ hội nghị nào. Và đó là thiết kế, không phải trùng hợp.

Anh dừng, tua lại đoạn Hạo nói về "thiết bị hỗ trợ giấc ngủ và giảm stress." Trên màn hình, Hạo dang tay, chỉ về phía màn hình: hình ảnh một mô-đun nhỏ màu trắng, thiết kế đẹp, góc bo tròn, có biểu tượng NeuroVita. Module trên hình trình chiếu trông như thiết bị gia dụng cao cấp. Module Khải nhìn thấy trên trạm BTS qua ống nhòm trông khác: vỏ kim loại xám, không nhãn, cáp công nghiệp, cần ăng-ten hướng xuống. Cùng một thứ, hai vẻ ngoài: một cho sân khấu, một cho thực tế.

Anh chụp màn hình, lưu vào thư mục "110."

Khải đóng máy, đẩy ra giữa bàn. Tay anh lạnh, không phải vì nhiệt độ phòng. Vì anh vừa nhìn thấy thứ đáng sợ nhất trong một trăm mười ngày điều tra: không phải hung thủ vô hình, không phải dự án thao túng nhận thức, không phải sóng tần số thấp trên trạm BTS. Mà là ba nghìn người, những người bình thường, có học, có chức vụ, có khả năng tư duy, ngồi trong sảnh lớn Trung tâm Hội nghị Quốc gia, nghe một người đàn ông mô tả kế hoạch can thiệp não bộ toàn bộ cư dân thành phố, và vỗ tay.

Không ai hỏi. Không ai phản đối. Không ai đứng lên nói: "Chờ đã, 'hoạt động âm thầm, không cần sự tham gia chủ động' nghĩa là gì? Nghĩa là không hỏi ý kiến? Nghĩa là can thiệp mà không cần đồng ý?"

Không ai. Vì câu hỏi đó đòi hỏi một bước: nhận ra có vấn đề. Và BLINDSPOT, ở cấp độ thấp nhất, ở giai đoạn ba đã phủ mười năm qua nước máy và sóng WiFi, đã điều chỉnh ngưỡng "đáng chú ý" của cư dân thành phố. Đã dạy não họ rằng những thứ không gây đau trực tiếp thì không đáng dừng lại xem xét.

Ba nghìn người vỗ tay không phải vì bị lừa. Vì não họ đã được huấn luyện để không đặt câu hỏi đúng.

Khải mở sổ tay, viết:

"Ngày 110. VH công bố 'Chương trình Sức khỏe Nhận thức Đô thị' trước 3.000 người. Phiên bản sạch của BLINDSPOT. Không ai hỏi. Mọi thứ hợp pháp, được vỗ tay, được tài trợ. Đây không còn là điều tra hình sự. Đây là chống lại hệ thống."

Anh đóng sổ, nhìn ra cửa sổ. Thành phố bên ngoài, nắng sáng, trời trong, mười triệu người đang sống bình thường. Và trong sáu tháng tới, tám mươi lăm phần trăm trong số họ sẽ được "hỗ trợ nhận thức," miễn phí, không cần đồng ý, bởi người đàn ông vừa bước xuống sân khấu dưới tiếng vỗ tay.

Đó mới là phần đáng sợ nhất. Không phải BLINDSPOT. Mà là tiếng vỗ tay.

Điện thoại rung. Thư: "Anh xem bài phát biểu chưa?"

"Xem rồi."

"Em đang ở sở. Cấp trên chuyển cho phòng trọng án một thư mời từ NeuroVita: 'Chương trình Sức khỏe Nhận thức cho lực lượng Công an.' Đề nghị lắp thiết bị hỗ trợ giấc ngủ tại trụ sở sở cảnh sát, miễn phí, 'để giảm stress cho cán bộ chiến sĩ.' Cấp trên đã đồng ý trên nguyên tắc."

Khải đọc tin nhắn hai lần. Rồi ba lần. Mỗi lần đọc, câu chữ giống nhau, nhưng nặng hơn.

NeuroVita lắp thiết bị trong sở cảnh sát. Cơ quan duy nhất có khả năng điều tra Vũ Hạo sẽ có thiết bị BLINDSPOT ngay trong tòa nhà. Như đặt bùa mê trước cửa phòng thẩm phán, như pha thuốc ngủ vào cà phê cảnh sát trưởng. Không cần hối lộ, không cần đe dọa. Chỉ cần "miễn phí" và "giảm căng thẳng."

Anh nhắn lại: "Không để họ lắp. Dù gì cũng không."

Thư: "Em biết. Nhưng em không phải người quyết định."

Khải đặt điện thoại xuống, ngồi im. Ngoài cửa sổ, thành phố nắng đẹp, gió nhẹ, trời trong. Một ngày bình thường. Và ở đâu đó trong tòa nhà NeuroVita tầng mười tám, Vũ Hạo vừa bước xuống sân khấu, cởi micro gắn tai, uống một ngụm nước, mỉm cười, vì mọi thứ đang đi đúng kế hoạch.

Mọi thứ.