Bằng chứng gian lận

Tuần ba mươi bảy. Thứ Bảy.

An Nhiên gọi Phạm Thanh sáng thứ Bảy, chín giờ.

Số từ Triết. Cô đã tìm trên mạng trước khi gọi: Phạm Thanh, cựu phóng viên trang Đầu tư & Phát triển, chuyên mảng tài chính doanh nghiệp. Viết cho trang đó sáu năm. Rời ba năm trước, giờ viết tự do cho vài tạp chí kinh tế nhỏ và một trang tin nội dung doanh nghiệp. Không có trang cá nhân. Ít dấu vết trên mạng cho một nhà báo. Kiểu ít của người cố ý, không phải lười.

Chuông đổ ba lần. Bắt máy.

– Phạm Thanh nghe.

Giọng nam, khoảng ba mươi lăm, nhanh, rõ, kiểu giọng người quen nói chuyện với nguồn tin và biết mỗi cuộc gọi có thể là gì.

– Anh Thanh, tôi là Hạ An Nhiên. Anh Triết, phó tổng Vạn Khải, cho số anh. Tôi muốn hỏi về một bài báo anh viết cách đây bốn năm.

Im lặng. Hai giây. Kiểu im lặng của người đang xử lý: tên nào, bài nào, bốn năm trước có gì. Rồi:

– Bài nào?

– Bài về Vạn Khải Capital. Thời điểm một nhân viên cấp cao qua đời. Thẩm Du.

Im lặng dài hơn. Năm giây. An Nhiên nghe tiếng gì đó ở phía bên kia, kiểu tiếng ghế kéo trên sàn, kiểu người vừa ngồi thẳng lại.

– Cô là ai?

– Cựu nhân viên Vạn Khải. Đã nghỉ việc. Tôi đang tìm hiểu về Thẩm Du.

– Tìm hiểu cho ai?

An Nhiên hiểu. Nhà báo hỏi kiểu nhà báo: nguồn đến từ đâu, mục đích gì, có đáng tin không. Cô trả lời kiểu cô trả lời: thẳng, không vòng vo.

– Cho tôi. Và cho những người cần biết sự thật.

Im lặng lần nữa. Rồi:

– Gặp trực tiếp. Không nói qua điện thoại. Chiều nay được không?

– Được.

– Quán cà phê góc đường Trần Quang Khải, quận một. Bốn giờ chiều. Bàn ngoài hiên. Tôi mặc áo sơ mi xanh lá, đeo kính.

Cúp máy.

An Nhiên đặt điện thoại xuống. Nhìn ra cửa sổ. Sáng thứ Bảy quận ba, nắng đã lên cao, tiếng chợ Võ Văn Tần vọng vào, tiếng rao hàng, tiếng xe máy, tiếng mớ rau muống đổ trên sạp.

Cô đi tắm. Mặc áo sơ mi trắng cổ tròn, quần tây đen, giày gót thấp. Kiểu mặc đi gặp nguồn tin: gọn, nghiêm túc, không ấn tượng mạnh, kiểu người ngồi đối diện quên mặt cô sau khi về nhưng nhớ nội dung cuộc nói chuyện. Ba năm viết nội dung cho doanh nghiệp dạy cô: khi đi lấy thông tin, mình là nền, không phải hình.

Bốn giờ chiều. Quán cà phê góc Trần Quang Khải.

Quán nhỏ, kiểu quán phố cổ quận một, mặt tiền hẹp, bàn ngoài hiên dưới mái tôn, ghế nhựa, cà phê phin nhôm. Đối diện là công viên nhỏ ven kênh, cây xanh rợp, gió thổi mùi nước kênh lẫn mùi hoa sứ từ cây sứ trắng ở góc công viên.

Phạm Thanh đã ngồi. Đúng như mô tả: sơ mi xanh lá nhạt, kính gọng đen, khoảng ba mươi lăm, mặt gầy, quầng mắt sâu, kiểu quầng của người đọc màn hình nhiều và ngủ ít. Tóc hơi dài ở gáy, kiểu tóc người quên cắt vì bận. Trước mặt: cà phê đá, gói thuốc lá chưa mở (gói mới, bóng kính, kiểu người đang cố bỏ nhưng mua để có mặt gói thuốc trên bàn cho quen).

An Nhiên ngồi xuống, gọi cà phê sữa đá rồi nhìn Thanh.

Thanh nhìn cô. Mắt nhanh, quét kiểu nhà báo quét: tuổi, mặt, tay, cách ngồi, túi xách, điện thoại. Đánh giá nhanh. Xong.

– Cô giống ai đó.

An Nhiên không ngạc nhiên. Bốn năm trước Thanh viết bài về Vạn Khải thời Du mất. Có thể anh thấy ảnh Du. Có thể.

– Tôi biết.

– Thẩm Du.

– Đúng.

Thanh nhìn cô lâu hơn. Không phải nhìn giống ai. Nhìn kiểu đánh giá lại: người này biết gì, muốn gì, có đủ tin cậy để nói không. Rồi anh nghiêng người ra sau, lưng tựa ghế nhựa, khoanh tay.

– Bốn năm trước tôi viết bài về Vạn Khải. Bài dài. Khoảng ba nghìn từ. Nghiên cứu hai tuần. Có nguồn, có số liệu, có trích dẫn.

– Bài đăng chỉ có vài trăm từ.

– Đúng. Bị cắt. Biên tập nhận cuộc gọi. Tôi không biết ai gọi. Sáng gửi bài, chiều biên tập gọi lại: "Thanh, bài này nhạy cảm quá, cắt bớt, giữ phần tổng quan, bỏ phần tài chính." Tôi hỏi lý do, biên tập nói "từ trên." Từ trên nào, biên tập không nói. Hoặc không dám.

Thanh nói đều, không nhanh không chậm, kiểu người kể lại thứ đã kể nhiều lần trong đầu nhưng chưa bao giờ nói ra. Kiểu người giữ câu chuyện bốn năm, giữ không phải vì quên mà vì không có ai để nói.

– Bài gốc viết gì?

– Viết về giao dịch nội bộ cổ phần Vạn Khải. Thời điểm tái cấu trúc, cuộc họp hội đồng quản trị tháng Bảy. Có ba giao dịch chuyển cổ phần qua nhiều lớp trung gian, từ quỹ công ty sang tài khoản cá nhân. Tổng giá trị không nhỏ. Người ký duyệt: Viên Chí Hào. Người thực hiện: Đặng Quốc Phong.

An Nhiên nghe. Không ghi chép. Không rút sổ. Không muốn Thanh thấy cô ghi (nhà báo cảnh giác với người ghi chép). Nghe bằng đầu, nhớ bằng thói quen, sắp xếp trong đầu kiểu sắp xếp nội dung cho bài viết: ai, cái gì, khi nào, tại sao.

– Và anh biết nguồn từ đâu?

Thanh nhìn cô. Dừng. Uống cà phê. Đặt ly. Cân nhắc. Kiểu cân nhắc của nhà báo trước khi tiết lộ nguồn, thứ thiêng liêng nhất trong nghề, thứ người viết bảo vệ bằng mọi giá.

– Nguồn ẩn danh. Email gửi đến tòa soạn. Đính kèm tài liệu.

– Tài liệu gì?

– Bản sao giao dịch cổ phần nội bộ. Có chữ ký. Có dấu công ty. Có ngày tháng. Bản gốc, không phải chụp lại.

– Ai gửi?

– Ẩn danh. Địa chỉ thư điện tử tạm, không truy ra được. Nhưng người gửi biết rõ hệ thống Vạn Khải, biết tài liệu nằm ở đâu, biết cách lấy ra mà không bị phát hiện. Người trong cuộc.

An Nhiên nhìn Thanh. Hỏi bằng mắt. Thanh hiểu.

– Tôi không biết là ai. Nhưng có hai manh mối. Thứ nhất: thư điện tử gửi lúc hai mươi hai giờ ngày mười một tháng Chín. Thẩm Du chết ngày mười hai tháng Chín. Một ngày trước.

Gió từ công viên thổi qua, lay tấm bạt mái hiên, bóng lá sứ chạy trên mặt bàn. An Nhiên ngồi im. Tay trên đùi nắm nhẹ, ngón siết vào nhau, rồi buông. Một ngày trước. Du gửi tài liệu tố cáo gian lận cổ phần một ngày trước khi chết.

– Thứ hai: sau khi bài bị cắt, tôi quay lại kiểm tra thư điện tử gốc trên máy chủ tòa soạn. Đã bị xóa. Sạch. Không phải xóa kiểu nhân viên dọn thùng rác. Xóa từ cấp quản trị. Ai đó vào máy chủ tòa soạn và xóa thư đó cùng tài liệu đính kèm. Sau "tai nạn."

An Nhiên nhìn Thanh. Mắt cô không rời mắt anh.

– Anh còn giữ bản nháp bài gốc không?

Thanh nhìn cô. Lâu. Rồi gật, nhẹ, kiểu gật của người đã giữ thứ gì đó bốn năm và biết rằng một ngày sẽ có người hỏi.

– Tôi giữ trên ổ cứng cá nhân. Không nối mạng. Có bản nháp, có ghi chú phỏng vấn, có ảnh chụp tài liệu nguồn trước khi thư điện tử bị xóa.

– Anh chụp lại trước khi bị xóa.

– Tôi chụp ngay khi nhận. Thói quen. Nhà báo giữ nguồn gốc, không tin bản trên máy chủ.

An Nhiên gật. Thói quen. Cô cũng có thói quen tương tự. Cô chụp lại thư Du trước khi trả Mặc. Hai người, hai thói quen giống nhau, giữ bản sao vì biết bản gốc có thể biến mất.

– Tôi có thể xem bản nháp không?

Thanh nhìn cô. Cân nhắc lần cuối.

– Tôi gửi cho cô. Nhưng tôi cần biết: cô làm gì với nó?

– Đưa cho những người cần biết.

– Ai?

– Những người đang tìm sự thật về cái chết Thẩm Du.

Thanh gật. Rút điện thoại. Mở ứng dụng lưu trữ, tìm, bấm gửi. Điện thoại An Nhiên rung. Một tập tin, nén, có mật khẩu.

– Mật khẩu: ngày Thẩm Du mất, tám chữ số.

An Nhiên nhìn anh. Thanh nhìn lại, mặt không thay đổi, nhưng mắt có thứ gì đó cô nhận ra: nhẹ. Nhẹ kiểu người vừa đặt xuống thứ mang lâu. Bốn năm anh giữ bản nháp, giữ ảnh chụp tài liệu, giữ câu chuyện bị cắt, giữ trong ổ cứng không nối mạng, giữ kiểu người biết mình có thứ quan trọng nhưng không biết đưa ai.

– Anh Thanh. Tại sao anh giữ?

Thanh nhìn gói thuốc trên bàn. Xoay nhẹ. Rồi:

– Vì bài đó là bài tốt nhất tôi từng viết. Và nó bị giết. Người chết không nói dối. Bài báo chết cũng vậy.

Thanh đứng dậy, để tiền cà phê trên bàn và nhìn An Nhiên lần cuối.

– Cẩn thận. Người xóa được thư điện tử trên máy chủ tòa soạn không phải người thường.

Bước đi. Qua hiên, qua vỉa hè, qua dòng xe, mất trong góc đường Trần Quang Khải. Sơ mi xanh lá trộn vào nắng chiều.

An Nhiên ngồi lại. Quán vắng dần, chiều muộn, bóng dài trên vỉa hè, gió từ kênh thổi mát hơn. Cà phê sữa đá tan hết, loãng, màu nâu nhạt.

Cô mở điện thoại. Tải tập tin. Nhập mật khẩu: tám chữ số, ngày Du mất. Mở.

Bản nháp bài báo. Ba nghìn hai trăm từ. Tiêu đề: "Vạn Khải Capital: Giao dịch cổ phần nội bộ và những câu hỏi chưa có lời đáp." Tác giả: Phạm Thanh. Bên dưới: bốn ảnh chụp tài liệu nguồn, độ phân giải cao, chữ ký rõ, dấu đỏ công ty, ngày tháng.

Cô đọc. Chậm. Từng đoạn.

Đoạn một: tổng quan tái cấu trúc Vạn Khải, cuộc họp tháng Bảy, phân bổ cổ phần mới.

Đoạn hai: ba giao dịch chuyển cổ phần từ quỹ phát triển công ty sang ba tài khoản cá nhân qua năm lớp trung gian. Tổng giá trị: bốn mươi hai tỷ đồng. Người ký duyệt: Viên Chí Hào. Người thực hiện: Đặng Quốc Phong. Người nhận cuối: không rõ, tài khoản ở nước ngoài.

Đoạn ba: nguồn ẩn danh cung cấp tài liệu, có chữ ký và dấu công ty. Thanh xác minh chữ ký khớp với mẫu công khai. Tài liệu thật.

Đoạn bốn: câu hỏi mà Thanh đặt ra, câu hỏi không ai trả lời: hội đồng quản trị có biết không? CEO (lúc đó chưa phải Mặc) có biết không? Kiểm toán viên bỏ sót hay được yêu cầu bỏ qua?

Cô đóng tập tin. Tắt màn hình. Nhìn ra đường.

Thẩm Du gửi tài liệu tố cáo cho tòa soạn ngày mười một tháng Chín. Du chết ngày mười hai. Bài báo bị cắt. Thư điện tử bị xóa khỏi máy chủ. Hồ sơ tai nạn bị rút phụ lục. Viên Chí Hào, Đặng Quốc Phong, Hà Trọng Nghĩa rời Vạn Khải. Bà Phúc run khi nghe điện thoại Mặc.

Mỗi mảnh một nơi. Bốn năm. Và bây giờ An Nhiên cầm chúng trên tay, trên điện thoại, trên màn hình tối, giữa quán cà phê chiều vắng.

Cô lấy điện thoại. Gọi Triết.

– Anh Triết. Thẩm Du không chỉ muốn rời đi. Cô ấy đang chuẩn bị tố cáo. Giao dịch cổ phần gian lận bốn mươi hai tỷ. Viên Chí Hào ký duyệt. Đặng Quốc Phong thực hiện. Du gửi tài liệu cho tòa soạn một ngày trước khi chết.

Im lặng. Dài. Tiếng thở Triết qua loa, nặng hơn bình thường.

– Em có bằng chứng?

– Bản nháp bài báo gốc. Ảnh chụp tài liệu nguồn. Phạm Thanh giữ bốn năm.

Triết im thêm năm giây. Rồi:

– Tao nói Mặc.

– Anh Triết.

– Gì?

– Du dũng cảm hơn tất cả chúng ta nghĩ.

Triết không đáp. Cúp máy.

An Nhiên đặt điện thoại xuống bàn. Nhìn tên Thẩm Du trong bản nháp bài báo trên màn hình, chữ đen trên nền trắng, tên quen, khuôn mặt giống cô, người cô chưa bao giờ gặp.

Lần đầu tiên, nhìn tên Du, cô không thấy khuôn mặt giống mình. Không thấy người yêu cũ của Mặc. Không thấy cái bóng cô sống trong suốt bảy tháng. Cô thấy một chuyên gia tài chính, hai mươi bảy tuổi, thủ khoa, giỏi, biết đọc số, biết nhìn ra gian lận, biết thu thập bằng chứng, biết gửi cho báo chí, biết chọn ẩn danh để bảo vệ mình. Biết mọi thứ ngoại trừ một thứ: thời điểm.

Du chọn sai thời điểm. Hoặc ai đó đã chọn giúp cô.

Gió chiều từ kênh thổi qua, lay tấm bạt mái hiên, tiếng bạt vỗ nhẹ kiểu cánh buồm nhỏ. Bóng cây sứ trên vỉa hè dài ra, nắng xiên, Sài Gòn chiều thứ Bảy, xe cộ thưa hơn ngày thường. An Nhiên đứng dậy. Để tiền trên bàn. Bước ra vỉa hè.

Đi bộ về nhà. Mười lăm phút qua đường Trần Quang Khải, rẽ Võ Văn Tần, qua chợ chiều đang dọn, qua tiệm tạp hóa góc hẻm, qua cầu thang chung cư, tầng bốn, chìa khóa, cửa, căn hộ. Một mình. Nhưng không đơn lẻ. Vì ở nơi khác trong thành phố, Triết đang gọi Mặc, Mặc đang nghe, Lão Quan đang truy, và câu chuyện Thẩm Du, bốn năm nằm dưới bụi và giấy cắt và thư điện tử xóa, đang từ từ trồi lên mặt đất.