Bữa cơm

Sáng thứ bảy, Khánh ra chợ Võ Văn Tần từ sáu giờ.

Chợ lúc đó đã đông: mấy bà bán rau ngồi xổm bên rổ rau muống, rau dền, mùi đất ướt pha mùi cá sống từ hàng cá cuối dãy. Khánh đi thẳng đến hàng cá lóc quen, chọn hai con to, bảo chị bán cá làm sạch, bỏ túi. Rồi mua me, cà chua, giá, bạc hà, ớt sừng, nước mắm Phú Quốc. Mua thêm thịt ba rọi, đậu hũ, rau xào.

Canh chua cá lóc.

Mười lăm năm trước, mẹ nấu canh chua bữa cơm cuối cùng. Me mua ở chợ Bà Chiểu, cá lóc con to, nước canh trong vắt, mùi me chua thoảng khắp bếp. Tô canh đó Khánh không ăn hết. Về sau, mỗi lần ngửi mùi me chua, cậu đều nhớ.

Hôm nay, cậu nấu.

Mai Anh đã dậy từ lúc cậu ra chợ. Khi Khánh xách hai túi đồ về, cô đang lau bàn, kê lại ghế. Phòng thuê tầng ba đường Võ Văn Tần nhỏ, bếp nằm sát cửa sổ, bàn ăn gỗ cũ mua chợ đồ cũ Tân Bình chỉ đủ bốn người. Hôm nay cần sáu ghế.

– Anh mượn thêm hai ghế nhựa từ cô Tư tầng dưới rồi.

Mai Anh gật, đặt hai cái ghế nhựa trắng cạnh bàn. Bàn gỗ chen hai ghế nhựa, trông lệch, trông không đồng bộ. Nhưng đủ.

Khánh rửa cá, tách me, cắt cà chua. Bếp ga hai lò, nồi nhôm quai chắc (nồi mới, mua tháng trước, thay cái cũ quai lỏng mà cậu mang từ nhà mẹ về). Cậu bắc nồi nước, thả me vào, đợi sôi. Mùi me chua bốc lên, len qua cửa sổ, trộn với gió sáng mang hơi ẩm từ sông.

Mùi này.

Cậu đứng trước bếp, tay cầm đũa khuấy nước me, và nhớ: mẹ cũng đứng như thế này, trước cái bếp ga cũ ở Bình Thạnh, tay khuấy nước me, miệng hát nhỏ bài gì đó không rõ lời. Hồi đó cậu mười ba, ngồi bàn ăn làm bài, nghe mùi canh chua là biết mẹ đang vui. Bây giờ cậu hai mươi bảy, đứng ở bếp nhà mình, nấu cho sáu người.

Không phải ba. Không phải hai. Sáu.

Cậu thả cá vào nồi. Cà chua. Giá. Bạc hà cuối cùng. Nêm nước mắm, chút đường, thêm ớt. Nếm thử. Chua vừa. Ngọt nhẹ. Gần giống canh mẹ nấu, nhưng không giống hẳn, vì tay cậu khác tay mẹ, vì nồi này khác nồi cũ, vì mười lăm năm đã qua.

Mai Anh xào rau, chiên đậu hũ. Hai người nấu trong bếp nhỏ, đụng vai nhau, Mai Anh cười, cậu cũng cười. Cô hỏi nhỏ:

– Anh ổn không?

– Ổn.

Lần này "ổn" là thật.

Mẹ đến trước, lúc mười một giờ.

Khánh nghe tiếng xe máy dưới hẻm, rồi tiếng dép trên cầu thang, rồi tiếng gõ cửa nhẹ. Mở ra: mẹ đứng đó, áo sơ mi xanh nhạt, tóc kẹp gọn sau gáy, tay xách túi nhựa đựng trái cây. Mẹ năm mươi mốt tuổi, gầy hơn hồi trong bệnh viện, nhưng mắt sáng hơn, da hồng hơn, dáng đứng thẳng hơn.

– Con mua trái cây rồi mà mẹ.

– Mẹ mua thêm. Xoài với chôm chôm. Ai cũng ăn được.

Mẹ vào, đặt túi trái cây trên bàn, rồi nhìn quanh. Mắt mẹ lướt qua bếp, qua nồi canh chua đang sôi nhỏ trên bếp, qua mùi me chua lẩn trong không khí. Mẹ dừng lại. Một giây. Hai giây.

– Con nấu canh chua.

Không phải câu hỏi. Mẹ biết mùi đó. Mẹ sống với mùi đó hai mươi năm, nấu mùi đó mỗi thứ bảy, mua me ở chợ Bà Chiểu mỗi sáng. Mùi đó là mùi của mẹ. Và hôm nay mùi đó ở trong bếp con trai, ở một căn phòng khác, một nồi khác, một tay nấu khác.

– Dạ. Con nấu.

Mẹ gật. Không nói thêm. Đi vào bếp, rửa tay, bắt đầu xếp bát đĩa. Sáu cái bát, sáu đôi đũa, sáu cái ly.

Sáu đôi đũa.

Khánh nhìn mẹ đếm đũa mà nhớ: hồi đó mẹ cất đi một đôi. Ba đôi thành hai. Bây giờ mẹ xếp sáu, tay vẫn run nhẹ khi đặt đôi cuối cùng, nhưng đặt. Đặt đủ. Không thiếu, không thừa.

Mai Anh rót nước, kê thêm đĩa nhỏ cho nước chấm. Mẹ và Mai Anh đã quen nhau từ vài năm trước, không thân thiết kiểu mẹ chồng nàng dâu, nhưng lịch sự, nhẹ nhàng, đủ thoải mái để cùng đứng trong bếp mà không ai phải gượng.

– Mai Anh, con cắt xoài giúp mẹ nhé.

– Dạ.

Khánh đứng nhìn hai người phụ nữ trong bếp nhà mình. Mẹ xếp bát, Mai Anh cắt xoài. Nắng tràn qua cửa sổ rọi lên sàn gạch, lên vai mẹ, lên tóc Mai Anh. Cậu nghĩ: đây là bếp của mình. Nồi này mình chọn. Bàn này mình mua. Và hai người này ở đây vì muốn, không vì phải.

Cha đến lúc mười một giờ rưỡi, cùng Lan và Minh.

Khánh nghe tiếng xe hơi đậu ngoài hẻm (cha bán xe cũ, mua chiếc nhỏ hơn từ năm ngoái), rồi tiếng Minh chạy lên cầu thang, rồi tiếng gõ cửa.

– Anh Hai!

Minh mười hai tuổi, cao hơn lần trước Khánh thấy, gầy, tóc hơi dài, mắt sáng. Em mặc áo thun trắng, quần jean, giày thể thao, trên tay cầm hộp nhựa.

– Mẹ làm chè đậu đỏ. Mẹ bảo mang qua.

Lan đứng sau Minh, áo hoa nhỏ, tóc buộc thấp, tay xách túi. Cô nhìn Khánh, cười nhẹ, nụ cười mà Khánh đã biết từ mười mấy năm: cười mà mắt lo, cười mà lòng chưa yên. Nhưng hôm nay cười khác. Cười mà mắt không tránh, cười mà nhìn thẳng, vì hai người đã nói chuyện thật ở quán cà phê hẻm tuần trước.

– Cô vào đi.

– Ừ. Cô mang thêm chè.

Cha bước lên sau cùng, tay cầm túi nhựa đựng chai nước ngọt, lưng hơi gù, tóc bạc nhiều hơn tháng trước. Năm mươi sáu tuổi. Cha nhìn Khánh, gật, không ôm, không bắt tay, chỉ gật kiểu cha con quen rồi.

– Nhà con nhỏ mà gọn.

– Dạ.

Rồi cha bước vào, và thấy mẹ.

Mẹ đứng cạnh bàn, tay đang đặt đôi đũa cuối cùng, ngẩng lên nhìn cha. Hai người nhìn nhau. Một giây. Không nói. Không gật. Chỉ nhìn. Rồi mẹ hạ mắt, xếp lại cái đĩa, và nói nhỏ:

– Anh Hùng.

– Hà.

Hai chữ. Hai tên. Không thêm gì. Nhưng đủ. Đủ vì hai người đã tự nói chuyện điện thoại mấy lần rồi, đủ vì không ai bắt buộc, đủ vì cả hai đều biết hôm nay không phải chỗ để giận hay buồn. Hôm nay là bữa cơm con trai nấu.

Lan bước vào sau cha. Cô nhìn mẹ, mẹ nhìn cô. Lại một giây im. Rồi Lan gật đầu nhẹ:

– Chị Hà.

– Em Lan.

Hai câu chào lịch sự, giọng bằng, không ấm, không lạnh. Giống hai người quen biết gặp nhau ở hành lang công ty, gật đầu rồi đi tiếp. Không thân. Nhưng không thù. Và với hai người phụ nữ đã chia chung một người đàn ông, hai câu chào bình thường đó đã là rất xa so với tiệc sinh nhật mười hai năm trước.

Minh không biết lịch sử đó. Em chỉ nhìn quanh, thấy bàn sáu ghế, thấy nồi canh trên bếp, hít mũi:

– Canh chua! Anh Hai nấu canh chua hả?

– Ừ.

– Em thích canh chua.

Câu đó. Giản dị. Một đứa mười hai tuổi nói vì thích, không vì biết mùi me chua gắn với bữa cơm cuối cùng mười lăm năm trước, không vì biết mẹ từng đổ tô canh thừa sau hai ngày, không vì biết mùi đó đã theo anh trai nó từ mười ba tuổi đến hai mươi bảy. Minh chỉ thích canh chua.

Và Khánh nghe câu đó mà thấy: nhẹ. Nhẹ vì có người nói "thích canh chua" mà không mang theo gì cả. Chỉ thích. Chỉ vậy.

Sáu người ngồi vào bàn.

Bàn gỗ cũ chen hai ghế nhựa. Cha ngồi đầu bàn, mẹ ngồi đối diện, Lan cạnh cha, Minh cạnh Lan, Mai Anh cạnh mẹ, Khánh ngồi ghế nhựa giữa Mai Anh và Minh. Ghế nhựa thấp hơn ghế gỗ, Khánh ngồi hơi lọt xuống, phải ngước lên một chút khi nhìn mọi người.

Nồi canh chua đặt giữa bàn, bốc khói. Đĩa thịt kho. Đĩa rau xào. Đĩa đậu hũ chiên. Cơm trắng. Nước mắm pha.

Im lặng ba giây.

Khánh múc canh cho mẹ trước. Rồi cho cha. Rồi cho Lan, cho Minh, cho Mai Anh. Cuối cùng cho mình.

Mẹ nếm canh. Đặt muỗng xuống. Nhìn con trai.

– Ngon. Giống mẹ nấu.

– Con học theo mẹ mà.

Mẹ cười. Cười nhẹ, cười mà mắt lấp lánh, cười kiểu cười mà Khánh hiếm khi thấy ở mẹ: cười không giữ, cười không lo. Rồi mẹ quay sang Mai Anh:

– Con dạy nó nấu hả Mai Anh?

– Dạ không, anh Khánh tự nấu. Bảo học từ mẹ.

Cha nếm canh, gật:

– Được. Chua vừa.

Lan ăn chậm, nhỏ nhẹ, kiểu ăn mà Khánh nhận ra: cô đang cố không chiếm chỗ. Cô ăn ít, nói ít, ngồi sát cha, để bàn rộng hơn cho người khác. Thói quen cũ. Nhưng hôm nay Khánh gắp thêm miếng cá bỏ vào bát cô:

– Cô ăn đi. Cá nhiều.

Lan nhìn cậu. Mắt cô chớp, ướt một giây, rồi cười:

– Cảm ơn con.

Minh ăn nhanh, húp canh xì xụp, gắp thịt, gắp rau, kể chuyện trường: thầy Toán mới dạy hay, bạn Tú bị phạt vì chơi điện thoại trong lớp, đội bóng trường sắp thi. Mười hai tuổi, em nói như nước chảy, không để ý không khí bàn ăn có lúc im, có lúc gượng, có lúc ai đó nhìn ai đó rồi quay đi. Em chỉ ăn, kể, và hỏi:

– Anh Hai, mai anh rảnh không? Dạy em vẽ đi.

– Ừ, để anh xem.

Bữa ăn kéo dài bốn mươi phút. Có lúc im: mẹ ăn chậm, mắt nhìn xuống bát, tay cầm đũa chặt hơn bình thường. Có lúc gượng: Lan hỏi Mai Anh chuyện công việc, giọng hơi cao, hơi nhanh, kiểu hỏi để lấp khoảng trống. Có lúc tự nhiên: Minh tranh miếng đậu hũ cuối với Khánh, cả bàn cười. Cha gật đầu, kể sắp nghỉ hưu, giọng chậm, mắt nhìn qua cửa sổ.

Không hoàn hảo. Bữa cơm có sáu người mà không phải gia đình nào hết, hoặc là hai gia đình rưỡi, hoặc là một gia đình vỡ ra rồi ghép lại bằng keo dán và thiện chí. Nhưng ai cũng ăn. Ai cũng ngồi. Không ai bỏ về giữa chừng.

Sau bữa cơm, Mai Anh rửa bát. Minh phụ, em đứng cạnh bồn rửa, lau bát, xếp vào kệ. Mai Anh chỉ em cách xếp cho gọn, em nghe, làm theo, nghiêm túc kiểu mười hai tuổi muốn tỏ ra lớn.

Mẹ ngồi ghế, uống trà, nhìn hai người ở bồn rửa. Rồi quay sang Khánh:

– Con nấu ngon. Chua y mẹ.

– Mẹ dạy mà.

Mẹ im. Uống trà. Rồi nói nhỏ, nhỏ đến mức chỉ Khánh nghe:

– Mẹ không nghĩ có ngày mẹ ngồi ăn cơm với... mọi người. Như thế này.

Khánh nhìn mẹ. Mẹ không nói "cha con," không nói "cô Lan," chỉ nói "mọi người." Nhưng cậu hiểu.

– Con cũng không nghĩ.

Mẹ cười. Cười nhẹ, mắt hơi ướt, nhưng không khóc. Khóc mấy năm rồi, đủ rồi. Bây giờ mẹ chỉ cười, cười kiểu cười mà Khánh biết: cười của người đã buông được chút nào hay chút đó.

Cha đứng ở ban công, nhìn xuống hẻm, tay cầm ly nước. Lan đứng cạnh, nói nhỏ gì đó với cha, cha gật. Hai người vợ chồng đứng ở ban công phòng thuê con trai, nhìn hẻm Sài Gòn trưa thứ bảy, xe cộ qua lại, tiếng rao hàng, gió mang mùi cơm từ nhà ai đó.

Khánh ngồi ở bàn ăn đã dọn, sáu cái ghế vẫn còn nguyên vị trí. Bốn ghế gỗ, hai ghế nhựa. Bàn gỗ cũ chân hơi vênh, miếng bìa kê dưới chân trái. Nồi canh chua đã vơi, chỉ còn nước đáy, mùi me chua nhạt dần trong không khí.

Canh chua. Mười lăm năm trước, bữa cơm cuối có canh chua, ba người, bàn bốn ghế, một ghế luôn trống. Hôm nay, bữa cơm đầu tiên có đủ mọi người, cũng có canh chua, sáu người, bàn bốn ghế kê thêm hai ghế nhựa.

Không giống nhau. Nhưng mùi me chua thì vẫn vậy.

Và lần này, Khánh ăn hết.