Thu nhập tháng 11

App ngân hàng hiện số dư: 847.000 đồng.

An nhìn màn hình. Nhìn lại. Kéo xuống xem lịch sử giao dịch, hy vọng mình đọc nhầm. Vuốt lên, vuốt xuống, chờ ứng dụng tải lại, biết đâu nó lag, biết đâu có khoản nào chưa hiện.

Không nhầm.

Tám trăm bốn mươi bảy ngàn. Chưa đủ mua một tuần cơm tấm.

An đặt điện thoại xuống bàn, ngồi lại trên giường. Studio 16 mét vuông, ring light đứng góc phòng như cái cây khô, backdrop vải be cuộn nửa chừng, mấy hộp mì trộn xếp trên kệ bếp: Omachi và Hảo Hảo xen kẽ, bộ sưu tập của người lớn tuổi 28. Bên ngoài góc quay là thế giới thật, quần áo vắt ghế, ly cà phê hòa tan uống dở từ hôm qua đã đóng váng, mấy tờ hóa đơn tiền trọ kẹp dưới cái cốc. Bên trong góc quay là thế giới mà 12 ngàn người theo dõi nhìn thấy mỗi ngày, gọn gàng, đẹp, bình yên.

Hai thế giới cách nhau một cái ring light. Bên này là "An healing". Bên kia là An nợ tiền trọ.

An lấy cuốn sổ chi tiêu ra, cuốn sổ bìa cứng mua ở Nhà sách Phương Nam hồi đầu năm, bìa in chữ "2026 PLANNER" bằng font tròn xinh xắn, bên trong đã nguệch ngoạc đầy số âm. Tính.

Brand deal tháng này: quán cà phê Nguyễn Đình Chiểu, 3 Reels, 1.5 triệu. Bài viết quảng cáo mỹ phẩm: 800 ngàn. Viết bài thuê cho fanpage quán ăn: 2 triệu. Chụp hình sản phẩm cho shop áo thun online: 700 ngàn.

Tổng thu: 5 triệu.

Tiền trọ: 5 triệu. Điện nước: 400 ngàn. Ăn uống: 2.5 triệu (giảm xuống 2 triệu nếu ăn mì thay cơm 3 bữa/tuần). Wifi: 200 ngàn. Điện thoại: 100 ngàn.

Thiếu: 3.2 triệu.

Thiếu ba triệu hai. Nghĩa là tháng này An lỗ ba triệu hai cho việc... sống.

An nhìn con số trong sổ. Viết bằng bút đỏ, gạch chân hai lần. Không phải lần đầu. Tháng trước thiếu hai triệu, lấp bằng tiền tiết kiệm. Tháng trước nữa, vừa đủ, vừa khít đến mức An mừng như trúng số vì tháng đó không phải mượn ai. Nhưng tháng này tiết kiệm đã hết. Số dư còn 847 ngàn, và ngày đóng tiền trọ là mùng 5, còn mười ngày.

Mười ngày. Ba triệu hai. Nghĩa là mỗi ngày An cần kiếm 320 ngàn từ trên trời rơi xuống.

Hoặc từ má.

An mở app vay tiền. Lướt qua. MoMo, VietCredit, FE Credit. Lãi suất 2%/tháng. 3%/tháng. Phí phạt trễ hạn, đỏ lòm, in đậm, kiểu cảnh báo mà người thiết kế cố tình làm nhỏ hơn nút "Vay ngay". Một quảng cáo pop-up hiện lên: "Giải ngân trong 15 phút! Không cần thế chấp!" Dấu chấm than nhiều hơn dấu phẩy.

Đóng ứng dụng.

Không. Mày không vay app. Mày thấy Long rồi đó. Vay xong thì nợ chồng nợ, rồi collector gọi mỗi sáng, rồi mày quay video "healing" mà trong túi âm hai trăm triệu. Long flex SH mà nợ ngập. Mày không muốn flex ring light mà nợ ngập.

An mở danh bạ. Lướt. Hương, bạn đại học, đang mang bầu tháng bảy, chắc đang lo tiền bỉm sữa. Trâm, mới cưới ba tháng, chồng mới mua nhà trả góp, chưa chắc có tiền cho mượn. Vy, An tính nhắn, nhưng Vy cũng đang lo đám cưới, cọc nhà hàng, cọc váy, cọc nhẫn. Mượn Vy rồi Vy thiếu thì sao?

Quân? Không. Quân lương 18 triệu mà sống ở Q.3, tiền trọ cũng ngốn phân nửa. Mượn Quân rồi Quân nhịn ăn thì tội.

Cuối cùng, An mở Zalo, vào đoạn chat với má. Gõ:

"Mẹ ơi, tháng này con hơi thiếu. Mẹ cho con mượn chút được không?"

Nhìn tin nhắn. Xóa chữ "mượn", thay bằng "gửi". Đọc lại. "Mẹ cho con gửi chút được không?" Nghe ngu. Xóa "gửi", thay lại "mượn". Rồi xóa "hơi thiếu", thay bằng "thiếu chút". Rồi xóa "thiếu chút", quay về "hơi thiếu".

Mày đang sửa tin nhắn mượn tiền má như sửa caption cho brand deal. Ngôn từ nào cũng không thay đổi được sự thật: con gái 28 tuổi mượn tiền mẹ đóng trọ.

Mượn. Vì mày sẽ trả. Mày phải trả.

Gửi.

Má ở Đà Lạt trả lời sau hai phút. Nhanh. Nhanh đến mức An biết má đang cầm điện thoại chờ, chờ con gái nhắn, chờ từ sáng, từ hôm qua, từ tuần trước.

"Bao nhiêu con?"

Không hỏi tại sao. Không hỏi tiền đâu hết. Không hỏi sao tháng nào cũng thiếu. Không hỏi "làm cái gì mà hết tiền hoài vậy". Hai chữ. Bao nhiêu.

"3 triệu mẹ ơi. Con trả tháng sau."

"Mẹ chuyển nha. Con ăn uống đầy đủ nghen, đừng nhịn."

Tiền về sau năm phút. An nhìn thông báo chuyển khoản trên màn hình. Ba triệu đồng. Từ tài khoản "NGUYEN THI HONG", tên má. Mắt cay.

Má bán rau ở Đà Lạt. Sáng 4 giờ dậy, ra vườn hái, chở ra chợ bằng xe máy cũ. Thu nhập tháng tám chín triệu. Má gửi con ba triệu, nghĩa là má nhịn ăn sáng tuần này, nhịn ly cà phê chiều, nhịn cái áo ấm mới dù Đà Lạt sắp lạnh. Nhịn cho con gái hai mươi tám tuổi đang "sống chill" ở Sài Gòn.

Má không hỏi vì má biết. Con gái làm "sáng tạo nội dung" nghĩa là gì, má không hiểu. Má chỉ biết mỗi lần con gọi mượn tiền, giọng con nhỏ hơn bình thường. Và mỗi lần giọng con nhỏ đi, má lại chuyển nhanh hơn một chút.

An lau mắt. Đứng dậy. Rửa mặt. Nhìn trong gương: quầng thâm, tóc bù xù, áo ngủ nhàu, mặt sưng vì khóc lén lúc nãy. Cái mặt này khác xa cái mặt trên TikTok, trên đó An tươi, sáng, filter nhẹ, ánh sáng vàng ấm.

Mặt này là mặt thật. Nhưng mặt thật không bán được quảng cáo.

An ra Highland Coffee Saigon Centre lúc gần 11 giờ, ngồi góc cửa sổ, gọi ly trà đào 55 ngàn, đắt, nhưng cần wifi mạnh và không khí máy lạnh để nghĩ. Và cần cái cảm giác ngồi ở nơi "văn minh", nơi mà mọi người xung quanh đều trông như đang ổn, tay cầm máy tính, tai cắm tai nghe, mặt nghiêm túc, kiểu "đang làm việc lớn". An cũng ngồi vậy, máy tính mở, mặt nghiêm túc. Chỉ khác là An đang tính xem mình có đủ tiền sống đến cuối tháng không.

55 ngàn cho một ly trà đào. Nghĩa là 6% số tiền còn lại trong tài khoản trước khi má gửi. Mày uống ly trà đào bằng 6% tài sản ròng. Warren Buffett cũng không liều vậy.

An mở laptop, vào VietnamWorks. Gõ: "biên tập viên". Enter.

Kết quả: 47 vị trí.

Biên tập viên nội dung, công ty truyền thông Q.1. Lương: 12-15 triệu. Yêu cầu: 2 năm kinh nghiệm, thành thạo WordPress, biết SEO. Giờ hành chính. BHXH đầy đủ.

Mình có. Mình từng làm biên tập cho tạp chí trực tuyến hai năm trước khi bị cắt giảm. WordPress mình biết. SEO mình biết. 12 triệu một tháng, gấp đôi thu nhập hiện tại, ổn định, mỗi tháng cùng một số, không phải đếm từng brand deal rồi cộng trừ nhân chia rồi vẫn thiếu.

Cuộn xuống.

Biên tập nội dung số, startup fintech Q.7. Lương: 15-18 triệu. Yêu cầu: viết nội dung đa nền tảng, quản lý lịch đăng bài, phối hợp với đội thiết kế. Thứ Hai đến thứ Sáu, 9 giờ đến 6 giờ.

Mình cũng có. Mình đang làm y vậy, chỉ là làm cho chính mình thay vì cho công ty. Khác ở chỗ: làm cho công ty thì có lương cố định, có bảo hiểm, có "đồng nghiệp ăn trưa cùng". Làm cho mình thì có... tự do. Và tiền trọ thiếu ba triệu hai.

Chuyên viên truyền thông mạng xã hội, công ty mỹ phẩm Bình Thạnh. Lương: 10-12 triệu. Yêu cầu: quản lý fanpage, chạy quảng cáo, báo cáo tuần.

Mình biết. Mình làm cho brand khác nhưng brand không trả đủ tiền. Và chạy quảng cáo cho người khác thì lương 10 triệu, chạy cho mình thì lãi... âm ba triệu hai.

An lướt xuống. Đọc. Lướt tiếp. Đọc. Mỗi vị trí đều có nút "Ứng tuyển" màu xanh lá, to, sáng, gọi mời như đèn giao thông bật xanh: "đi đi, sang bên kia đường đi, bên đó có lương cố định."

Nhưng An không bấm.

Nếu quay lại đi làm, mình có phải thừa nhận sáng tạo nội dung tự do thất bại không?

Hai năm. Hai năm mày bỏ việc, xây kênh, quay video, viết bài, chạy brand deal. Hai năm mày nói với má "con tự do lắm, con thích lắm, con không cần ai trả lương cho con." Hai năm mày đăng ảnh Highland, ảnh studio, ảnh "văn phòng của mình chính là cuộc sống" kèm caption đầy hashtag.

Giờ mày ngồi Highland mượn tiền má uống trà đào, lướt tuyển dụng.

Healing thật chứ.

Nhưng nếu quay lại đi làm, mày sẽ phải ngồi họp mỗi sáng, phải gọi ai đó là "anh" hoặc "chị", phải xin phép nghỉ bằng đơn, phải chấm công. Mày sẽ phải thừa nhận: tự do không nuôi nổi mày.

Và mày sẽ phải đăng gì lên TikTok? "Hôm nay mình quay lại đi làm vì sáng tạo nội dung tự do không đủ trả tiền trọ, nhưng mình vẫn chill nha mọi người 🌿"?

An đóng tab tuyển dụng. Mở tab mới: TikTok Creator Studio. Xem phân tích.

Video tuần trước, "3 cách bắt đầu ngày mới tích cực": 4.200 lượt xem, 89 thích, 12 bình luận. Video tuần trước nữa, "Cà phê một mình cũng vui": 6.100 lượt xem, 130 thích, 28 bình luận. Đồ thị lượt xem đi lên, nhưng đường thu nhập đi ngang.

Lượt xem lên nhưng brand deal không lên. Vì lượt xem của mày là lượt xem "chill", không bán được hàng. Brand muốn người có sức mua, muốn người theo dõi sẵn sàng rút ví. Người theo dõi mày là sinh viên, là đứa mới ra trường, là đứa cũng đang mượn tiền má, tụi nó theo mày vì tụi nó cũng nghèo như mày, và mày dạy tụi nó cách sống nghèo mà trông đẹp.

Mày bán "chill" cho người không có tiền. Đó là mô hình kinh doanh tệ nhất Sài Gòn.

Điện thoại rung. Tin nhắn Zalo.

Quân: Ê, trưa mai ăn cơm tấm không? Tao bao.

An nhìn tin nhắn. Mỉm cười. Nhẹ thôi, kiểu cười mệt nhưng ấm.

Quân. Thằng kiệt sức bao cơm tấm cho đứa cháy túi. Hai đứa mệt mời nhau ăn cơm 25 ngàn. Kiểu tình bạn Sài Gòn, nghèo nhưng vẫn bao.

Gõ: "Ờ."

Rồi nhìn tab tuyển dụng lần nữa trong lịch sử trình duyệt. Thấy tiêu đề "47 vị trí biên tập viên" vẫn nằm đó, chờ.

Đóng laptop.

Chưa. Chưa ứng tuyển. Chưa sẵn sàng thừa nhận.

Nhưng mày lưu trang rồi. Và mày biết mày lưu.

Về studio lúc bốn giờ chiều. An thay đồ, trang điểm nhẹ, che quầng thâm, đánh phấn, tô son nude, rồi bật ring light, chỉnh góc quay. Backdrop vải be căng phẳng, mấy cái gối nhỏ xếp "ngẫu nhiên" (thật ra xếp mất mười phút), ly trà đào mang về từ Highland đặt cạnh, uống hết nhưng giữ ly làm đạo cụ, nhét mấy viên đá mới vào cho có vẻ tươi.

Ly trà đào đạo cụ. Chill đạo cụ. Cả cuộc đời này là đạo cụ.

Bấm quay.

– Hôm nay mình chia sẻ 5 cách sống chill mà không tốn tiền nha. Một, đi dạo buổi sáng, miễn phí mà thấy đời đẹp lắm luôn...

Giọng An trên camera: nhẹ, vui, tươi. Mắt An trong ống kính: sáng, cười. Tay An trước máy quay: cầm ly trà đào, nhấp nhẹ, tự nhiên.

Hai, tự nấu ăn ở nhà, vừa tiết kiệm vừa healthy...

Mày nấu ăn ở nhà vì mày không có tiền ăn ngoài. Không phải vì healthy.

Ba, đọc sách ở thư viện, miễn phí, mát, yên tĩnh...

Mày ngồi thư viện vì thư viện có mạng miễn phí và máy lạnh. Đọc sách là phụ.

Bốn, viết nhật ký buổi tối...

Năm, ngồi cà phê một mình, không cần quán đắt, vỉa hè cũng được...

Quay xong. Cắt. Chỉnh nhạc, bài nhạc nền êm êm kiểu lo-fi, miễn phí bản quyền. Thêm phụ đề. Chỉnh màu, ấm hơn, vàng hơn, kiểu hoàng hôn mùa thu. Đăng.

Hai mươi phút sau, bình luận đổ về.

"Chị hay quá, sống đơn giản mà đẹp ghê!"

"Ước gì em cũng chill được như chị 🥺"

"Chill vibes quá chị ơi! Follow chị từ hồi nào giờ luôn!"

"Chị ơi chị dùng son gì ạ? Đẹp quá!"

An đọc bình luận, cười. Cười kiểu vừa thấy ấm vừa thấy mệt.

Sống đơn giản. Đẹp. Chill.

Mấy bạn ơi, mình sống đơn giản không phải vì mình chọn. Mà vì mình không có tiền chọn khác. "Đi dạo buổi sáng" vì không có tiền đi gym. "Tự nấu ăn" vì không có tiền ăn ngoài. "Cà phê vỉa hè" vì Highland 55 ngàn một ly mà mày chỉ dám uống khi cần mạng.

"Chill" không phải triết lý sống. "Chill" là cách mình đóng gói nỗi buồn dưới lớp nhạc lo-fi và ánh sáng vàng.

An trả lời mấy bình luận, trái tim, cảm ơn, mặt cười. Rồi đóng TikTok.

Nằm xuống giường. Ring light tắt. Phòng tối trở lại, tối thật, không phải tối "aesthetic" kiểu chỉnh màu. Tiếng xe máy ngoài hẻm, tiếng ai đó gọi "cơm tấm đây" vọng lên từ tầng dưới, tiếng tivi nhà hàng xóm phát tin thời sự tối.

Healing. Chill. Tự do.

Ba từ mình bán cho thế giới mỗi ngày.

Mà mình thì mua không nổi một tháng tiền trọ.

Mười hai ngàn người theo dõi mình. Mười hai ngàn người nghĩ mình đang sống đẹp. Và má ở Đà Lạt nhịn ăn sáng gửi tiền cho mình.

Điện thoại sáng. Quân gửi ảnh cơm tấm, sườn bì chả, kèm tin nhắn:

Quân: Mai ăn cái này nha. Sườn bì chả. Tao bao. 🍚

An nhìn ảnh cơm tấm: đĩa nhựa đỏ, sườn nướng vàng, bì trắng, chả vàng, dưa leo, mỡ hành, nước mắm ớt. 25 ngàn. Đĩa cơm tấm trông thật hơn mọi thứ An đăng lên TikTok hôm nay.

Cười. Nhẹ thôi, kiểu cười mệt nhưng ấm.

Ít ra còn có người bao cơm tấm.

Và ít ra cơm tấm thì không cần bộ lọc.

Gõ: "Sườn bì chả nha. Đừng quên nước mắm ớt."

Gửi. Đặt điện thoại xuống. Nhắm mắt.

Ngày mai ăn cơm tấm với Quân. Ngày mốt tính tiếp.

Còn 47 vị trí tuyển dụng đang chờ ở tab đã lưu.

An chưa bấm "Ứng tuyển". Nhưng An cũng không xóa tab đó.

Chưa. Chưa hôm nay.