Quảng Cáo Tử Vong

An Di thức dậy trong phòng trọ tạm ở quận 4.

Không điện thoại. Không đồng hồ điện tử. Không thiết bị nào có màn hình trong phòng. Chỉ có đồng hồ cơ treo tường, loại kim giây chạy đều, tiếng tích tắc nghe rõ trong phòng vắng. Tám giờ sáng, ngày một tháng một năm hai nghìn không trăm hai mươi sáu.

Cô ngồi dậy, uống nước từ chai nhựa để đầu giường, mặc áo khoác, đi ra ngoài.

Hẻm nhỏ quận 4, kiểu hẻm hai xe máy tránh nhau là hết. Ánh nắng sáng đầu năm chiếu xiên qua mái tôn, rọi lên tường vôi bong tróc. Bình thường, sáng mùng một, hẻm đầy tiếng chúc Tết, tiếng trẻ con mặc đồ mới, tiếng nhạc xuân từ loa kéo. Sáng nay im hơn. Người ta ở trong nhà, cửa khép, rèm kéo. Không phải vì buồn ngủ. Vì đêm qua, billboard đã bật.

An Di rẽ ra đường lớn. Quán bún riêu đầu hẻm mở, bà chủ ngồi sau nồi nước dùng bốc khói, mắt nhìn ra đường. Tivi nhỏ gắn trên tường quán tắt. Bà chủ thấy An Di, gật đầu, không hỏi. An Di ngồi xuống, gọi một tô.

Vừa cầm đũa, cô ngẩng lên. Bảng quảng cáo kỹ thuật số ở góc đường, loại treo trên trụ đèn, kích thước một nhân hai mét. Nó đang phát. Nền đen, đồng hồ đỏ, tên ai đó mà An Di không đọc kịp trước khi quay mặt đi.

Cô cúi xuống ăn. Mắt nhìn tô bún. Không nhìn lên.

Ăn xong, trả tiền, đi bộ về hướng siêu thị trên đường Nguyễn Tất Thành để mua đồ ăn dự trữ. Dọc đường, cô đếm: ba tấm biển quảng cáo đang phát 24H trong bốn trăm mét đường. Hai trên trụ đèn, một trên mặt tiền cửa hàng điện máy. Cô đi mắt nhìn thẳng, không ngẩng, không liếc sang hai bên. Nhưng ánh đỏ từ đồng hồ đếm ngược vẫn lọt vào tầm nhìn ngoại vi, nhấp nháy đều như mạch đập.

Siêu thị. Cửa tự động mở. Sáng đèn huỳnh quang, nhạc nền Tết phát nhỏ qua loa trần. An Di lấy giỏ, đi qua dãy đồ khô. Tay với hộp mì, mắt lướt qua kệ, rẽ vào quầy thanh toán tự động. Màn hình cảm ứng sáng lên khi cô đặt hàng xuống. Và giữa lúc quét mã vạch, màn hình nhấp nháy một giây rồi chuyển sang nền đen.

Đồng hồ đỏ. Tên trên đồng hồ đếm ngược.

An Di rút tay khỏi máy. Nhìn quanh. Bốn quầy thanh toán tự động, cả bốn đều phát. Một phụ nữ ở quầy bên cạnh đang đứng chết lặng, tay cầm gói mì tôm, mắt dán vào màn hình. An Di bước lui, để giỏ hàng lại, đi ra.

Thang máy tòa nhà chung cư kế siêu thị. An Di không ở đây, nhưng cô cắt qua sảnh để ra cửa sau. Màn hình thang máy, loại bảy inch gắn trong cabin, đang phát quảng cáo nhà hàng lúc cô bước vào. Cửa đóng. Màn hình chuyển. Nền đen.

Cô nhắm mắt. Đếm đến mười. Cửa mở. Cô bước ra.

Ra đường, cô gọi Khải qua bộ đàm. Giọng đều, không vội.

– Nó đã chiếm hệ thống quảng cáo ngoài trời. Toàn bộ. Không chỉ billboard. Máy thanh toán tự động. Thang máy. Bất kỳ màn hình nào có kết nối.

Tiếng Khải qua bộ đàm, nhỏ và rè: "Tôi biết. Quang Lộc vừa kiểm tra. Hệ thống quảng cáo kỹ thuật số chạy qua cùng mạng lưới phân phối nội dung. Một máy chủ quản lý hàng nghìn màn hình. ADMIN chỉ cần chiếm máy chủ đó."

– Vậy thì cả thành phố là một buổi phát sóng trực tiếp khổng lồ.

Im lặng bên kia. Rồi Khải: "Về căn hộ an toàn. Đừng ở ngoài lâu."

An Di tắt bộ đàm. Nhưng cô không về ngay. Cô đi bộ thêm hai dãy phố, quan sát.

Taxi đỗ ở vệ đường, màn hình sau ghế lái phát 24H. Tài xế ngồi trong xe, nhìn ra ngoài, mặt mệt mỏi. Hành khách bước lên, nhìn màn hình, rồi nhìn tài xế. Tài xế nhún vai: "Tôi không bật. Nó tự bật."

Quán cà phê ở góc đường Hoàng Diệu. Tivi treo tường phát 24H, chủ quán đã rút dây nguồn nhưng tivi vẫn sáng. Ông đứng nhìn sợi dây rút lủng lẳng, rồi nhìn màn hình vẫn phát, mặt không biểu cảm gì ngoài kiệt sức.

Camera an ninh ở sảnh chung cư quận 4. Màn hình giám sát hiện tên trong danh sách thay vì hình ảnh hành lang. Bảo vệ ngồi cạnh, không nhìn. Ông đang đọc báo giấy.

An Di ghi nhận tất cả. Không bằng điện thoại, không bằng máy ảnh. Bằng mắt, bằng trí nhớ. Cô đã quen với việc này: suốt hai tháng qua, mọi thông tin đều phải lưu trong đầu hoặc trên giấy. Không có thiết bị nào an toàn.

Cô hiểu bây giờ, rõ hơn bao giờ hết, chiến lược của ADMIN. Chiến dịch tắt màn hình thành công ở cấp cá nhân: người ta tắt điện thoại, tắt máy tính bảng, tắt tivi. Lượt xem giảm xuống hai trăm nghìn. Hệ thống chậm lại. Nhưng ADMIN không phụ thuộc vào màn hình cá nhân. Nó phụ thuộc vào hạ tầng. Mạng quảng cáo kỹ thuật số, hệ thống thang máy thông minh, máy thanh toán tự động, camera an ninh, tivi công cộng. Tất cả đều có kết nối, tất cả đều có màn hình, và không cái nào thuộc quyền kiểm soát của bất kỳ cá nhân nào.

Bạn có thể tắt điện thoại. Bạn không thể tắt thành phố.

Chiều. An Di về phòng trọ quận 4, khóa cửa, kéo rèm. Phòng tối. Không thiết bị. Chỉ có đồng hồ cơ tích tắc và ánh sáng lọt qua khe rèm.

Cô ngồi trên giường, lưng tựa tường, hai tay đặt trên đùi. Nghĩ.

Chiến dịch tắt màn hình chứng minh một điều: khi người ta tắt, hệ thống yếu đi. Hai trăm nghìn lượt xem, đồng hồ lỗi, đồng hồ đếm ngược không chạy trơn. Hướng đi đúng. Nhưng cần triệt để hơn. Không chỉ tắt cá nhân. Phải tắt cả hạ tầng. Hoặc phải tìm cách khác, cách mà không phụ thuộc vào việc tắt hay bật.

Cô nhớ lời mình nói với Khải ở căn hộ an toàn: "Cho họ thấy rằng xem hay không xem, kết quả giống nhau." Nhưng ADMIN vừa chứng minh ngược lại: tắt cá nhân thì nó chiếm công cộng. Mọi nỗ lực cắt đều bị nó bù.

Vậy phải nghĩ khác. Không phải cắt lượt xem. Mà phải biến lượt xem thành thứ vô hại. Hoặc biến nội dung thành thứ mà người xem không muốn xem nữa. Không phải vì sợ. Vì xấu hổ.

Chiến dịch im lặng, chiến dịch tắt, chiến dịch vạch trần. Ba lần, ba cách, ba thất bại theo cùng một lý do: người ta vẫn xem. Dù sợ, dù biết, dù tắt xong bật lại. Vì cơ chế không nằm ở màn hình. Nó nằm ở tâm lý.

An Di nhắm mắt. Trong bóng tối sau mí mắt, cô thấy khuôn mặt Phúc Thiện. Ông giáo già ở Bình Dương, người cô từng biến thành nội dung, người tự kết liễu mười bảy ngày sau video của cô. Cô nhớ bình luận dưới video đó: hàng nghìn câu, mỗi câu một nhát dao nhỏ, không ai nghĩ mình giết, nhưng tổng lại thành một cái chết. Giống hệt cơ chế 24H. Giống hệt.

Và cô nhớ lý do duy nhất khiến bình luận dưới video Phúc Thiện dừng lại: không phải vì người ta biết ông vô tội, mà vì ai đó đăng ảnh ông đang dạy học, cười, phấn trắng trên tay. Một bức ảnh. Và bình luận chậm đi. Vì khi nạn nhân có khuôn mặt, có đời sống, có tên thật, đám đông khó giết hơn. Không phải vì lương tâm. Vì xấu hổ.

Cô mở mắt.

Trả lại tên. Trả lại khuôn mặt. Biến con số thành con người.

Đêm xuống. An Di ngồi trong phòng tối, đồng hồ cơ gõ đều. Qua cửa kính, bảng quảng cáo kỹ thuật số đối diện sáng lên. Ánh đỏ lọt qua rèm, vẽ một đường mảnh trên sàn.

Cô đứng dậy, bước đến cửa sổ, kéo rèm sang một bên.

Tấm biển quảng cáo đối diện, treo trên tầng hai của tiệm điện thoại, rộng hai nhân ba mét. Nền đen. Đồng hồ đỏ. Và phía trên đồng hồ, một cái tên.

AN DI.

Cô nhìn tên mình phản chiếu qua kính cửa sổ. Chữ ngược, nhưng đọc được. Lần thứ hai. Lần đầu là tháng mười một, khi cô còn ba trăm nghìn người theo dõi, khi chiến dịch im lặng cứu cô ở ngưỡng ba nghìn lượt xem. Bây giờ cô không còn kênh, không còn người theo dõi, không còn gì ngoài cái tên và một phòng trọ tối.

Nhưng cái tên đó vẫn đủ. Vì An Di không phải người vô danh. Cô là người đã lên sóng ba lần về 24H, là người mà cả thành phố biết mặt, là người mà ADMIN cần nhất: nguồn chú ý hoàn hảo. Sống hay chết, cô đều là nội dung. Hệ thống không ghét cô. Nó cần cô.

An Di không hoảng. Cô đã biết cảm giác này. Lần trước, tim đập nhanh, tay run, mắt mờ. Lần này, cô chỉ đứng nhìn, hít thở đều, và nghĩ.

Lần trước tôi sống vì mọi người ngừng xem. Lần này...

Cô nhìn xuống đường. Hàng chục người đang đi bộ trên vỉa hè. Vài người ngẩng lên nhìn tấm biển. Một cô gái trẻ chỉ lên, nói gì đó với bạn. Một ông già dừng lại, đọc tên, rồi đi tiếp. Hàng nghìn khuôn mặt sẽ nhìn lên trong đêm nay, thấy tên cô, và mỗi cái nhìn nuôi đồng hồ đếm ngược thêm một nhịp.

Cô buông rèm. Quay lại giường. Ngồi xuống.

Trong bóng tối, cô nghĩ đến danh sách nạn nhân. Hai trăm hai mươi ba cái tên ban đầu, giờ đã hơn ba trăm. Mỗi tên là một người, có tuổi, có nghề, có thói quen, có người thương. Nhưng trên 24H, họ chỉ là dòng chữ trắng trên nền đen, tồn tại hai mươi bốn giờ rồi biến mất, thay bằng dòng chữ tiếp theo.

Nếu muốn đám đông ngừng xem, phải khiến họ nhìn thấy người, không phải tên. Phải trả lại cho mỗi cái tên một khuôn mặt, một câu chuyện, một chi tiết nhỏ khiến người xem không thể coi đó là giải trí nữa.

Và ai sẽ làm việc đó.

An Di nhìn xuống hai bàn tay trong bóng tối. Bàn tay từng gõ bàn phím đăng video giả, từng chỉnh camera cho đúng góc thu hút nhất, từng vuốt màn hình đọc bình luận khen ngợi dưới nội dung gây hại. Bây giờ, cùng đôi tay đó.

Cô biết mình phải làm gì.