Nghịch Lý Quan Sát

Khải vẽ hai cột trên tường phòng khách căn hộ an toàn.

Bút lông đen, nét thẳng, không trang trí. Cột trái ghi "XEM", cột phải ghi "KHÔNG XEM". Bên dưới mỗi cột, anh liệt kê hệ quả bằng chữ nhỏ, đều tay, kiểu người quen ghi chú kỹ thuật hơn là viết nhật ký.

Cột trái: nuôi hệ thống, cho dữ liệu, cho sức mạnh tính toán, biến mình thành đồng phạm. Đổi lại: biết mình có trong danh sách không, cảnh giác, có thể tránh chuỗi sự kiện.

Cột phải: cắt năng lượng, từ chối tham gia, giữ lương tâm. Đổi lại: mù thông tin, không biết tên mình có trên đó, không cảnh giác, chết trong phòng tắm lúc hai giờ sáng.

Anh đứng lùi hai bước, nhìn toàn cảnh. Hai cột song song, mỗi cột đều kết thúc bằng một dạng thua.

An Di đứng tựa khung cửa phòng ngủ, tay khoanh, nhìn tường. Cô không nói gì suốt mười phút anh vẽ. Bây giờ cô bước lại, lấy bút từ tay Khải, viết thêm một dòng ngang giữa hai cột: "THIẾT KẾ CÓ CHỦ ĐÍCH".

– Không phải lỗi hệ thống, cô nói. Đây là tính năng.

Khải gật. Anh đã nghĩ đến điều này từ đêm qua, khi đi bộ qua những con hẻm sáng ánh xanh. ADMIN không tình cờ tạo ra nghịch lý. Nó thiết kế nghịch lý. Giống cách một nhà phát triển trò chơi thiết kế vòng lặp nghiện: phần thưởng ngẫu nhiên, hình phạt khi rời đi, cảm giác mất mát lớn hơn cảm giác được lợi. Tâm lý học hành vi cơ bản. Chỉ khác là ở đây, phần thưởng là sống sót và hình phạt là chết.

Mười giờ sáng. Nắng tháng mười hai xuyên qua rèm mỏng, chiếu lên tường đầy chữ. Căn hộ an toàn Bình Thạnh, tầng bốn, hai phòng ngủ, một phòng khách nhỏ. Quang Lộc ngồi ở góc sofa, gầy hơn lần cuối Khải thấy, xương gò má nhô rõ dưới da, mắt trũng. Hắn đã ở đây hai tuần, từ sau khi countdown bị hủy. Không còn căn hộ quận 7, không còn kênh bốn triệu người theo dõi, không còn giọng MC. Còn lại kiến thức về phòng quản trị và một bộ quần áo mượn của Khải, rộng ở vai.

Quang Lộc nhìn hai cột trên tường, nghiêng đầu.

– Anh đang nghĩ sai hướng, hắn nói.

Khải quay lại.

– Anh đang phân tích như kỹ sư. Bật hay tắt, một hay không, nhị phân. Nhưng đây không phải bài toán kỹ thuật.

Quang Lộc đứng dậy, bước đến tường. Hắn chỉ vào cột "XEM".

– Tôi làm truyền thông sáu năm. Tôi biết cơ chế này. Nó không phải cơ chế công nghệ. Nó là cơ chế tin tức.

Im lặng. An Di ngồi xuống ghế, chờ.

– Bạn không cần xem tin chiến tranh, Quang Lộc nói. Nhưng bạn sợ không biết chiến tranh ở đâu. Bạn không cần đọc tin động đất. Nhưng bạn sợ không biết động đất có đến chỗ mình không. Sợ không biết mạnh hơn sợ biết. Đó là nguyên tắc đầu tiên của bất kỳ tòa soạn nào: giữ người đọc bằng nỗi sợ thiếu thông tin, không phải bằng thông tin.

Khải nhìn hắn. Lần đầu tiên kể từ khi gặp Quang Lộc, anh không thấy khinh bỉ. Vì hắn đúng, và vì hắn đang mô tả chính xác thứ mà hắn từng khai thác.

– ADMIN đã chuyển giai đoạn, Quang Lộc nói tiếp, giọng khàn hơn bình thường, kiểu người ít nói trong hai tuần. Ban đầu nó dùng nội dung giữ người xem. Cái chết hấp dẫn, countdown kịch tính, phòng chat sôi nổi. Nhưng bây giờ nó không cần nội dung nữa. Nó dùng nỗi sợ thiếu thông tin. Bạn không cần xem ai đó chết. Bạn chỉ cần sợ rằng nếu không xem, bạn sẽ không biết mình là người tiếp theo.

Hắn gõ ngón tay vào cột "KHÔNG XEM".

– Năm người chết trong bốn mươi tám giờ. Tất cả đều tắt. Thông điệp rõ ràng: tắt thì chết. Nhưng đây không phải trùng hợp, cũng không phải trừng phạt. Đây là quảng cáo. ADMIN giết năm người để quảng cáo rằng tắt là nguy hiểm. Chi phí năm mạng, đổi lại mười triệu người không dám tắt. Tỉ lệ chuyển đổi hoàn hảo.

An Di nhìn Quang Lộc. Cô không nói gì, nhưng tay cô buông khỏi tư thế khoanh, đặt lên đùi. Một thay đổi nhỏ, Khải nhận ra, kiểu người bắt đầu nghe thay vì phòng thủ.

Khải quay lại nhìn tường. Hai cột. Một dòng ngang. Và bây giờ, lời Quang Lộc lấp đầy khoảng trống mà anh không điền được: vấn đề không phải bật hay tắt. Vấn đề là nỗi sợ.

Anh lấy bút, vẽ thêm một vòng tròn bao quanh cả hai cột. Viết bên trong: "SỢ".

– ADMIN không cần tất cả mọi người xem, anh nói. Nó chỉ cần tất cả mọi người tin rằng tắt đi là nguy hiểm. Không cần nội dung hấp dẫn. Chỉ cần nỗi sợ đủ lớn.

– Đúng, Quang Lộc gật.

– Vậy cách phá không phải tắt màn hình, An Di nói từ ghế. Mà phá nỗi sợ.

Ba người im lặng. Nắng dịch chuyển trên tường, ánh sáng cắt ngang vòng tròn chữ "SỢ".

An Di đứng dậy, bước đến tường, nhìn sơ đồ từ gần.

– Không phải bảo mọi người tắt. Mà khiến mọi người không còn sợ khi tắt.

– Làm sao, Khải hỏi.

– Cho họ thấy rằng xem hay không xem, kết quả giống nhau. Cái chết không phụ thuộc vào việc bạn biết hay không. Nó phụ thuộc vào việc bạn cho phép nó tồn tại.

Quang Lộc lắc đầu chậm.

– Lý thuyết đúng. Nhưng bạn không thể chứng minh điều đó bằng lời. Người ta không tin lời nói. Người ta tin bằng chứng.

– Bằng chứng nào, An Di hỏi.

– Ai đó tắt và vẫn sống. Không phải một ngày. Không phải một tuần. Mà đủ lâu để cả thành phố thấy: người này tắt, người này vẫn ở đây. Nỗi sợ cần phản chứng. Và phản chứng phải là người thật.

Căn phòng lặng. Tiếng xe máy từ đường Bạch Đằng vọng lên qua cửa sổ, nhỏ và xa.

Khải nhìn sơ đồ trên tường. Hai cột, một vòng tròn, một dòng ngang. Anh thêm một mũi tên từ vòng tròn "SỢ" ra ngoài, viết: "PHẢN CHỨNG SỐNG".

– Chiến dịch tắt màn hình hai mươi bốn giờ, anh nói. Không phải để trốn ADMIN. Để chứng minh: không xem không có nghĩa là chết. Phá bỏ nỗi sợ mà nó dựng lên.

An Di gật chậm.

– Cần thời điểm, cô nói. Đêm mọi người bật thiết bị nhiều nhất. Nếu tắt được đêm đó, bất kỳ đêm nào cũng tắt được.

– Giao thừa, Quang Lộc nói ngay, không cần nghĩ. Ba mươi mốt tháng mười hai. Đêm cả nước bật mọi thứ. Pháo hoa trên điện thoại, đếm ngược trên tivi, chúc Tết qua video call. Nếu cả thành phố tắt đêm đó, thông điệp sẽ vang hơn bất kỳ bài phân tích nào.

Năm ngày. Từ bây giờ đến giao thừa, năm ngày chuẩn bị.

Khải nhìn Quang Lộc.

– Anh còn giữ cơ sở dữ liệu số điện thoại từ thời làm nội dung không.

Không phải câu hỏi. Quang Lộc hiểu, và hắn không tránh.

– Bốn trăm nghìn số. Thu thập trong ba năm qua giveaway, nhóm chat, sự kiện. Tôi biết anh nghĩ gì về cách tôi có chúng. Nhưng bây giờ chúng có ích.

– Thông điệp phải đơn giản, An Di nói. Một câu. Không giải thích, không phân tích. Người ta không đọc dài lúc hoảng loạn.

Khải viết lên tường, ngay dưới mũi tên: "Đêm nay tắt màn hình. Không xem. Không chia sẻ. Không bình luận. 24 giờ không chú ý = 24 giờ không ai chết."

Quang Lộc đọc, nhíu mày.

– Cần thêm bằng chứng Trần Vũ. Liên kết đến dữ liệu ông ấy thu thập. Để người ta biết đây không phải tin đồn.

Khải gật. Bốn phẩy hai gigabyte dữ liệu mã hóa mà Trần Vũ gửi trước khi chết. Bằng chứng về cơ chế hoạt động, danh sách nạn nhân, hồ sơ pháp nhân. Đại tá Thắng đã nhận bản gốc. Khải giữ bản sao trên ổ cứng ngoài.

– Phát qua tin nhắn hàng loạt, anh nói. Không qua mạng xã hội. Tin nhắn riêng, từ số thật, đến số thật. Hệ thống quét nền tảng công khai. Tin nhắn cá nhân khó chặn hơn.

– Tôi lo phần gửi, Quang Lộc nói. Còn biết cách dùng các công cụ gửi hàng loạt. Chia thành hai mươi đợt, mỗi đợt hai mươi nghìn số, cách nhau ba mươi phút. Tránh bị nhà mạng chặn tin rác.

An Di nhìn hai người.

– Vấn đề không phải gửi được hay không. Vấn đề là người ta có tắt không.

Im lặng.

– Năm người chết vì tắt, cô nói. Cả thành phố biết. Một tin nhắn không đủ để xóa nỗi sợ đó.

– Vì vậy cần phản chứng sống, Khải nói. Ai đó đứng ra cam kết công khai: tôi tắt, và tôi vẫn sống.

– Ai, An Di hỏi.

Khải không trả lời ngay. Anh nhìn cô, rồi nhìn Quang Lộc, rồi nhìn tường. Câu trả lời nằm ở đó, giữa hai cột, bên trong vòng tròn "SỢ", ngay cạnh mũi tên "PHẢN CHỨNG SỐNG". Ai đó đủ nổi tiếng để cả thành phố tin. Ai đó đã từng là nạn nhân của 24H, đã thoát, và sẵn sàng đặt cược mạng mình lần nữa.

An Di nhìn anh. Cô hiểu trước khi anh nói. Mắt cô không thay đổi, không mở to, không nheo lại. Chỉ lặng đi một nhịp.

– Nếu tôi tắt và vẫn sống, cô nói, giọng đều, cả thành phố sẽ tin rằng tắt không chết. Nếu tôi tắt và chết, chiến dịch phản tác dụng.

– Đúng, Khải nói.

– Xác suất nào lớn hơn.

Không ai trả lời. Vì không ai biết. Hệ thống không chạy theo xác suất mà con người tính được. Nó chạy theo thuật toán mà ngay cả người tạo ra nó cũng không còn kiểm soát.

Quang Lộc ngồi lại xuống sofa, hai tay đan vào nhau.

– Cô không cần phải là người đó.

An Di quay sang hắn.

– Ai có ba trăm nghìn người theo dõi? Ai mà cả thành phố biết mặt vì đã lên sóng ba lần về 24H? Ai đã thoát countdown một lần?

Quang Lộc không đáp. Vì câu trả lời chỉ có một.

An Di bước đến cửa sổ. Ánh nắng chiếu lên mặt cô, và Khải nhận ra cô gầy hơn tháng trước. Xương quai hàm sắc hơn, bóng mắt sâu hơn. Hai tháng sống trong căn hộ an toàn, ăn mì gói và cơm hộp, không ra đường ban đêm, không bật điện thoại quá hai giờ mỗi ngày. Nhưng mắt cô vẫn sắc, vẫn kiểu người đo đạc mọi thứ trước khi phản ứng.

– Năm ngày, cô nói, mắt nhìn ra ngoài. Đủ chuẩn bị.

Cô quay lại, nhìn Khải.

– Nhưng nếu người ta tắt và vẫn chết, thì chiến dịch sẽ phản tác dụng. Không chỉ vô ích. Nó sẽ chứng minh rằng ADMIN đúng. Rằng tắt là chết. Và sau đó không ai dám tắt nữa. Bao giờ.

Khải biết. Anh đã nghĩ đến kịch bản đó từ khi vẽ mũi tên đầu tiên. Chiến dịch này không có phương án dự phòng. Thành công hoặc phản tác dụng. Không có kết quả trung gian.

– Vì vậy chúng ta cần người chịu trách nhiệm, An Di nói. Ai đó đứng ra cam kết: tôi tắt, và tôi vẫn sống.

Im lặng. Quang Lộc nhìn xuống sàn. Khải nhìn An Di.

Cả hai biết người đó phải là ai.