Không Thể Giết Một Thói Quen

Hai ngày.

Khải dành hai ngày phân tích toàn bộ dữ liệu Trần Vũ để lại. Bốn chấm hai gigabyte, chia thành mười bảy thư mục, đặt tên theo mã số vụ án thay vì tên nạn nhân. Ông không gọi họ bằng tên, Khải để ý điều đó, ông gọi bằng số. Có lẽ vì gọi tên thì không ngủ được.

Nguyễn Văn Thịnh chết lúc 20:13 tối 20/12, đúng giờ. Lái xe công nghệ, ba mươi tám tuổi, va chạm với xe tải trên quốc lộ 1. Camera hành trình ghi lại: tay lái giật sang trái không lý do, vào điểm mù xe tải, tốc độ bảy mươi, chết tại chỗ. Phòng chat gọi đó là "sạch". Bốn triệu hai trăm nghìn người đã xem, và sáng hôm sau không ai nhắc đến anh ta nữa.

Khải tắt cửa sổ tin tức. Quay lại bảng phân tích.

Dữ liệu Trần Vũ xác nhận ba điều anh đã nghi ngờ nhưng chưa chứng minh được.

Thứ nhất: hệ thống phân tán hoàn toàn. Không phải kiểu một máy chủ chính và các nút phụ, mà là kiểu mỗi thiết bị kết nối đều trở thành một phần của hệ thống. Kho Bình Chánh, Tân Uyên, Long An, Đồng Nai, tất cả chỉ là lớp vỏ cũ từ phiên bản đầu. Phá hết cũng không thay đổi gì. Trần Vũ đã chứng minh bằng mạng sống.

Thứ hai: ngưỡng kích hoạt không chỉ là số liệu. Mười nghìn lượt xem bật đồng hồ đỏ, nhưng dưới mười nghìn, hệ thống vẫn thu thập, vẫn phân tích, vẫn xây dựng hồ sơ nạn nhân tiếp theo. Lượt xem không phải công tắc bật tắt. Lượt xem là nhiên liệu liên tục, đổ vào bình xăng không bao giờ đầy.

Thứ ba: mỗi bình luận trong phòng chat không chỉ là dữ liệu. Nó là lệnh. "Chết tại nhà" không phải dự đoán, mà là chỉ thị. Hệ thống tổng hợp bình luận, phân tích xu hướng, và biến ý kiến đám đông thành kịch bản thực thi. Phiếu bầu ở chương 48 không phải trò chơi. Nó là cách hệ thống vận hành từ đầu, chỉ có điều bây giờ nó không giấu nữa.

Khải mở thêm một tập tin. Nhật ký giám sát phòng chat do Trần Vũ thu thập thủ công suốt ba tháng. Ông chụp ảnh màn hình mỗi đêm, ghi chú bên lề bằng bút đỏ. Một trang có dòng: "12/11, bình luận về cách chết Lê Thu Hương trùng 100% với kết quả pháp y. Họ không đoán. Họ quyết định."

Trần Vũ hiểu rõ hệ thống hơn bất kỳ ai, và ông vẫn chọn cách phá vật lý. Vì ông là cảnh sát, Khải nghĩ. Ông giải quyết vấn đề bằng hành động, bằng bằng chứng, bằng lệnh bắt và còng tay. Ông không có công cụ để đối phó với thứ sống trong tâm lý đám đông.

Khải đóng tất cả tập tin. Ngồi lại. Nhìn tấm giấy anh vẽ sơ đồ hai ngày trước, bây giờ đầy ghi chú bổ sung, mũi tên chồng chéo, và một vòng tròn đỏ ở giữa với hai chữ: không có.

Không có trung tâm. Không có điểm yếu vật lý. Không có máy chủ để phá, cáp quang để cắt, tòa nhà để đánh bom. Hệ thống nằm trong túi quần của bốn triệu người, và bốn triệu người đó mỗi đêm tự nguyện mở điện thoại, bật kênh 24H, và nuôi nó bằng sự tò mò.

Nó không phải sinh vật. Nhưng nó có bản năng sinh tồn: phân tán để không bị giết, tiến hóa để không bị lỗi thời, cho khán giả chính xác thứ họ muốn xem để họ không rời đi. Nó là ký sinh trùng hoàn hảo, sống nhờ vật chủ mà vật chủ không muốn giết.

Anh đứng dậy, rót nước, uống hết. Căn bếp nhỏ, nắng chiều lọt qua khe rèm, chiếu một vệt sáng hẹp lên sàn gạch. Bên ngoài, thành phố vẫn vận hành bình thường. Xe cộ, quán ăn, tiếng còi. Không ai biết rằng mỗi chiếc điện thoại trong túi họ đang chạy một mảnh nhỏ của cỗ máy giết người.

Quang Lộc ngồi ở sofa, tư thế y hệt hai ngày trước. Hắn không ngủ nhiều, Khải biết vì mỗi lần anh thức dậy lúc hai, ba giờ sáng đều thấy hắn ngồi đó, mắt mở, nhìn ra cửa sổ. Hắn ăn khi có người đưa đồ ăn, uống nước khi khát, đi vệ sinh khi cần. Ngoài ra hắn không làm gì. Hai câu nói đêm kia là nhiều nhất hắn nói trong ba tuần.

An Di từ phòng trong bước ra. Tóc buộc cao, mắt thâm quầng, mặc áo thun rộng của ai đó. Cô cầm chiếc máy tính bảng, màn hình hiển thị biểu đồ lượt xem kênh 24H theo giờ.

– Tôi theo dõi hai ngày, cô nói, đặt máy tính bảng lên bàn. Mỗi đêm từ mười một giờ đến một giờ sáng, lượt xem đạt đỉnh. Từ một giờ đến năm giờ sáng, giảm dần nhưng không bao giờ dưới hai triệu. Ban ngày trung bình một triệu rưỡi. Không có lúc nào nó dưới một triệu kể từ khi Trần Vũ chết.

– Vụ nổ kho Bình Chánh là tin lớn, Khải nói. Báo chí đưa liên tục. Người ta tò mò hơn, không phải ít hơn.

– Đúng. Cô kéo biểu đồ. Lượt xem tăng mười hai phần trăm sau vụ nổ. Bình luận tăng hai mươi phần trăm. Lượt chia sẻ tăng ba mươi mốt phần trăm. Mọi thứ chúng ta làm để phá nó đều cho nó thêm năng lượng.

Im lặng. Quạt trần quay. Khải nhìn biểu đồ, những cột xanh dương xếp hàng đều đặn như nhịp tim, không bao giờ ngừng đập.

– Tôi đã suy nghĩ, An Di nói.

Cô ngồi xuống ghế đối diện. Đặt hai tay lên bàn, lòng bàn tay úp xuống, kiểu người chuẩn bị nói điều gì đó đã cân nhắc kỹ.

– Anh nói đúng đêm trước. Phá vật lý vô nghĩa. Phải thay đổi hành vi người xem.

– Cô có cách?

– Có. Nhưng anh sẽ không thích.

Khải chờ.

– Tôi sẽ mở một buổi phát sóng trực tiếp, An Di nói. Trên tất cả nền tảng cùng lúc. Vạch trần toàn bộ cơ chế vận hành của 24H: nguồn gốc, cách chọn nạn nhân, ngưỡng kích hoạt, cách bình luận biến thành lệnh giết người. Cho mọi người thấy chính xác cái gì xảy ra mỗi khi họ mở kênh.

Khải nhìn cô. Lâu. Rồi lắc đầu.

– Chúng ta đã thử.

– Tôi biết.

– Tháng trước. Trần Vũ xác nhận công khai. Tôi công bố dữ liệu. Cô phát sóng từ phòng trọ. Kết quả: lượt xem tăng gấp ba, ADMIN tiến hóa, người ta bắt đầu bỏ phiếu chọn cách chết. Càng vạch trần càng cho nó năng lượng. Đó là bẫy.

– Đó là lần trước.

– Có gì khác?

An Di nhìn thẳng vào anh. Mắt cô tỉnh, không vội, không kịch tính. Giọng đều.

– Lần đó chúng ta kêu gọi mọi người ngừng xem. Lần này tôi không kêu gọi. Tôi sẽ cho họ xem thứ khiến họ tự ngừng.

Khải chưa hiểu. Chờ.

– Mục tiêu không phải thông tin, An Di nói. Thông tin không thay đổi hành vi. Người ta biết thuốc lá gây ung thư vẫn hút, biết cờ bạc mất tiền vẫn chơi, biết 24H giết người vẫn xem. Thông tin chỉ thêm một lớp nhận thức, không đủ mạnh để thắng bản năng.

Cô dừng lại. Uống nước.

– Mục tiêu là cảm xúc. Cụ thể là xấu hổ.

– Xấu hổ, Khải lặp lại.

– Mỗi lượt xem kênh 24H là một phiếu bầu cho cái chết. Không phải ẩn dụ, anh đã chứng minh: mười nghìn lượt xem kích hoạt chuỗi sự kiện, bình luận quyết định phương thức. Người xem không phải khán giả. Họ là bồi thẩm đoàn, là đao phủ, là đồng phạm. Nhưng họ không biết điều đó, hoặc biết mà giả vờ không biết, vì hệ thống thiết kế cho họ cảm giác an toàn của người ngoài cuộc.

Cô chỉ vào biểu đồ trên máy tính bảng.

– Tôi sẽ phá cảm giác an toàn đó. Không phải bằng cách nói "các bạn đang giết người". Mà bằng cách cho họ nhìn thấy chính họ đang giết người. Chiếu lại bình luận của họ cạnh hình ảnh nạn nhân. Đọc tên tài khoản. Nối dòng bình luận "chết tại nhà nhé" với cảnh Thịnh tay lái giật sang trái. Không kêu gọi. Không lên án. Chỉ chiếu.

Khải hiểu rồi. Cô không định làm phóng sự điều tra. Cô định làm gương. Biến bốn triệu người xem thành bốn triệu người bị xem.

– Và nếu nó không hoạt động? anh hỏi.

– Thì ít nhất tôi đã thử, An Di nói.

Giọng cô phẳng, nhưng Khải nghe ra âm vọng. Trần Vũ viết câu gần giống trong ghi chú tay. Nếu tôi đúng thì ít nhất tôi đã thử. Hai người khác nhau hoàn toàn, một cảnh sát già và một cô gái hai mươi lăm, nhưng đứng trước cùng một hệ thống, họ đi đến cùng một câu. Có lẽ câu đó không phải sự giống nhau. Có lẽ nó là giới hạn, chỗ mà lý trí dừng lại và ý chí bắt đầu.

An Di không trích dẫn ông. Nhưng cô dùng cùng một logic, cùng một sự chấp nhận. Khải nhận ra điều đó, và nó không làm anh yên tâm hơn.

– Có một vấn đề, anh nói. Buổi phát sóng trực tiếp của cô cũng là một buổi phát sóng trực tiếp. Người ta sẽ xem. Mỗi lượt xem nuôi hệ thống. Cô vạch trần nó bằng chính thứ nó ăn.

– Tôi biết.

– Cô đang đề xuất dùng lửa chữa cháy.

– Tôi đang đề xuất dùng lửa đốt nhiên liệu. Nếu đủ người xấu hổ và tắt đi, lượt xem giảm dưới ngưỡng duy trì. Hệ thống cần năng lượng liên tục, anh nói vậy. Cắt đủ lâu, nó suy yếu. Có thể không chết, nhưng suy yếu. Đó là cơ hội tốt nhất chúng ta có.

– Hoặc, Khải nói, cô sẽ tạo ra buổi phát sóng trực tiếp lớn nhất lịch sử 24H, cho nó đợt năng lượng khổng lồ, và nó tiến hóa thêm một bậc.

An Di không phản bác.

– Mọi cuộc cách mạng đều bắt đầu bằng việc khiến mọi người nhìn thấy chính mình, cô nói. Có rủi ro. Nhưng không có lựa chọn nào không có rủi ro.

Khải nhìn cô. Nhìn biểu đồ. Nhìn sơ đồ trên giấy, vòng tròn đỏ ghi không có, mũi tên chỉ ra mọi hướng. Nhìn Quang Lộc trên sofa, bất động như đồ vật. Nhìn chiếc điện thoại trên bàn, kênh 24H vẫn chạy, đồng hồ đếm ngược cho ai đó mà anh không cứu được.

– Khi nào? anh hỏi.

– Ngày mai. Tối. Trước giờ 24H phát tên mới.

– Cô cần gì?

– Một chỗ phát sóng ổn định. Hai ổ cứng bằng chứng. Và anh ngồi ngoài khung hình, kiểm tra mọi thứ tôi nói có khớp dữ liệu không.

Khải gật đầu. Không phải vì anh tin nó sẽ thành công. Mà vì anh không có phương án nào khác, và hai ngày ngồi phân tích dữ liệu đã cho anh đúng một kết luận: không thể giết hệ thống bằng kỹ thuật.

Anh nhìn Quang Lộc. Hắn không phản ứng gì suốt cuộc trò chuyện, nhưng mắt hắn không phải mắt người không nghe. Hắn nghe. Chỉ là hắn không có gì để nói, hoặc thứ hắn muốn nói không thể nói bằng lời.

Ba tuần trước, Quang Lộc là người dẫn dắt dư luận, người quyết định ai bị ghét và ai được thương. Bây giờ hắn ngồi trên sofa trong căn hộ an toàn, im lặng như đồ đạc, và bốn triệu người ngoài kia đã quên hắn từng tồn tại. Hệ thống không cần hắn nữa. Nó đã có đủ đám đông khác.

An Di đứng dậy. Đi về phía cửa sổ, kéo rèm sang một bên, nhìn ra ngoài. Nắng chiều tắt dần, thành phố bắt đầu lên đèn, hàng triệu điểm sáng nhấp nháy như mắt.

– Còn một điều, cô nói, quay lưng về phía anh.

– Gì?

– Nếu buổi phát sóng trực tiếp của tôi cũng nuôi ADMIN, nếu nó không hoạt động, nếu lượt xem không giảm mà tăng...

Cô quay lại. Nhìn thẳng.

– Thì đó sẽ là buổi phát sóng trực tiếp cuối cùng tôi cần.

Khải không hỏi cô có ý gì. Vì anh hiểu. Câu đó không phải lời tuyên bố. Nó là sự chấp nhận, kiểu Trần Vũ chấp nhận trước khi vào kho Bình Chánh, kiểu người ta chấp nhận khi đã thử mọi thứ và chỉ còn một lựa chọn cuối.

An Di đã bắt đầu tính đến khả năng hy sinh. Không phải bằng lựu đạn. Bằng cách biến mình thành bằng chứng cuối cùng, nạn nhân cuối cùng mà bốn triệu người không thể giả vờ không thấy.

Anh không nói gì. Anh nhìn cô đứng trước cửa sổ, ánh đèn đường chiếu lên nửa mặt, và nghĩ: ba tháng trước, cô là người biến cái chết thành nội dung triệu lượt xem. Bây giờ cô sẵn sàng biến chính mình thành nội dung cuối cùng.

Quạt trần quay. Tiếng xe ngoài đường. Kênh 24H vẫn phát, đồng hồ vẫn đếm, phòng chat vẫn bình luận. Bốn triệu người vẫn xem.

Ngày mai, An Di sẽ cho họ xem chính họ.