Trường Học Thành Sân Khấu

Hai giờ chiều, Khải quay lại trường Nguyễn Trãi.

Buổi sáng anh rời đi khi Hải Đăng vừa bước qua cổng giữa hàng chục camera. Bốn giờ sau, anh đứng ở vỉa hè đối diện, nhìn ngôi trường qua lớp kính cửa hàng tạp hóa, và nhận ra bốn giờ đủ để mọi thứ thay đổi hoàn toàn.

Cổng trường mở. Không phải mở cho học sinh, mà mở cho người đến quay. Ít nhất hai mươi người đứng ngoài cổng sắt, phần lớn không mặc đồng phục, phần lớn cầm điện thoại, phần lớn dưới hai mươi lăm tuổi. Một nhóm ba người dựng chân đỡ trên vỉa hè, gắn đèn vòng, quay thẳng vào sân trường qua khe song sắt. Khải đọc được dòng chữ trên áo một người: tên kênh TikTok, sáu trăm nghìn người theo dõi.

An Di gọi.

– Anh thấy chưa, cô nói. Không chờ anh trả lời. Đang lan. Học sinh trường Nguyễn Trãi tạo thử thách trên mạng từ giờ nghỉ trưa. Mỗi video đếm ngược theo đồng hồ 24H, gắn tên Hải Đăng. Ba mươi bảy video trong hai giờ. Không chỉ trường này, học sinh trường khác cũng tham gia. Thẻ tìm kiếm lên xu hướng mười lăm phút trước.

Khải nhìn qua cổng. Trong sân, một nhóm bốn nữ sinh đang quay video dưới gốc phượng. Một người giơ điện thoại, ba người đứng thành hàng, giả vờ đếm ngược bằng ngón tay, miệng cười, ánh mắt sáng. Phía sau lưng họ, trên bức tường hành lang tầng một, ai đó dùng phấn viết nguệch ngoạc: "COUNTDOWN CHO THẰNG BIẾN THÁI".

– Tôi vào trong, Khải nói.

Sân trường chiều thứ bảy đông hơn sáng. Không phải vì lớp ôn thi, mà vì thử thách. Học sinh kéo đến để quay video, để tham gia, để xem người khác tham gia. Bảo vệ ngồi trong bốt, cửa đóng, quạt trần quay, không ra can thiệp. Trên tivi nhỏ trong bốt, giao diện 24H nhấp nháy xen giữa kênh thời sự, cứ ba mươi giây lại chiếm toàn màn hình trong năm giây rồi biến.

Khải đi qua sân, hướng phòng giáo viên tầng một. Dọc đường, anh đếm: mười bốn nhóm đang quay video ở các góc sân, hành lang, cầu thang. Âm thanh trộn lẫn, nhạc nền từ điện thoại chồng lên tiếng cười chồng lên tiếng đếm ngược giả. Một nhóm nam sinh tầng hai thả giấy từ lan can, mỗi tờ ghi một con số từ mười đến một, tiếng hô vang khi tờ cuối chạm sân: "Hết giờ!"

Không ai nhìn Khải. Anh là người lớn duy nhất trong sân không mặc đồng phục, nhưng không ai quan tâm, vì tất cả mọi người đều đang nhìn vào màn hình của chính mình.

Phòng giáo viên ở cuối hành lang tầng một, cửa kính mờ, biển tên bằng nhựa xanh. Khải gõ. Không ai mở. Anh đẩy cửa, bước vào.

Nguyễn Thị Hằng ngồi ở bàn giáo viên cuối phòng, lưng quay cửa sổ. Bốn mươi ba tuổi, tóc búi gọn, áo sơ mi trắng nhàu ở vai, mắt đỏ. Trước mặt bà, điện thoại nằm úp trên bàn. Bên cạnh, một chồng đơn xin phép nghỉ học của phụ huynh, chưa ký.

Bà ngẩng lên. Nhìn Khải. Không hỏi anh là ai.

– Tôi đã thu điện thoại, bà nói. Giọng khàn, kiểu khàn của người đã nói quá nhiều trong ngày mà không ai nghe. Tiết ba, tôi thu bảy chiếc. Bốn học sinh quay video thử thách ngay trong lớp. Tôi thu, gọi phụ huynh. Đến tiết bốn, có video về tôi trên mạng.

Bà lật điện thoại lên. Màn hình hiện giao diện 24H chiếm nửa trên, nửa dưới là ứng dụng mạng xã hội, mở ở một video mười hai giây. Khải nhìn: hình bà Hằng đứng trước lớp, tay cầm điện thoại học sinh, mặt nghiêm. Video cắt ghép, chèn nhạc hài, chữ chạy phía dưới: "Cô giáo bảo vệ thằng biến thái."

Bốn nghìn lượt thích. Một nghìn hai trăm bình luận. Trong hai giờ.

– Phụ huynh gọi lại, bà nói. Không phải phụ huynh học sinh quay video. Phụ huynh khác. Hỏi tại sao tôi bảo vệ "thằng đó". Hỏi tại sao tôi thu điện thoại con họ. Một người nói sẽ gửi đơn lên Sở.

Bà nhìn Khải. Mắt bà không khóc, nhưng viền đỏ, kiểu viền của người đã khóc trước đó và bây giờ không còn nước mắt.

– Anh là người đi cùng ông công an sáng nay, bà nói. Anh muốn gì.

– Tôi muốn biết Hải Đăng ở đâu.

– Thư viện. Cậu ấy không rời thư viện từ sáng. Tôi khóa cửa thư viện từ bên ngoài để không ai vào quay.

Khải gật. Quay đi. Rồi dừng.

– Video tố cáo Hải Đăng quay lén, anh nói. Bà nghĩ sao.

Im lặng. Bà Hằng nhìn xuống chồng đơn.

– Camera phòng thay đồ hỏng hai tuần trước khi video xuất hiện, bà nói, giọng thấp. Tôi báo ban giám hiệu sửa. Không ai sửa. Hai tuần sau, video từ tài khoản không tên. Tôi không biết ai quay. Nhưng tôi biết camera hỏng không phải trùng hợp.

Khải nhìn bà. Bà nhìn lại. Không nói thêm.

Ba giờ chiều. Trần Vũ gọi.

– Tôi đề nghị trường đóng cửa sớm, ông nói. Giọng phẳng, kiểu phẳng có kiểm soát. Hiệu trưởng từ chối. Lý do: nếu trường đóng cửa vì một kênh phát trực tuyến, truyền thông sẽ đưa tin, phụ huynh hoảng, ảnh hưởng tuyển sinh năm sau. Ông ấy nói "chờ cơ quan chức năng có hướng dẫn chính thức".

– Hướng dẫn chính thức.

– Không có. Sở Giáo dục chưa ra văn bản. Công an quận đang "theo dõi tình hình". Tôi đề xuất phong tỏa thông tin, chặn giao diện 24H trên mạng trường. Đội kỹ thuật quận nói không thuộc thẩm quyền, chuyển Sở Thông tin. Sở nói chưa có cơ sở pháp lý để chặn "một nền tảng chưa vi phạm pháp luật cụ thể".

Im lặng.

– Ai chết thì điều tra nguyên nhân chết, Trần Vũ nói. Đó là nguyên văn.

Khải cúp máy. Đứng ở hành lang tầng một, nhìn ra sân.

Bốn giờ chiều. Nắng xiên qua hàng phượng, bóng lá rải trên sân bê tông. Khoảng bảy mươi người trong sân, hơn một nửa không phải học sinh trường này. Khải nhận ra: tin tức về thử thách đã lan ra ngoài. Những người đến không phải vì Hải Đăng, mà vì xu hướng. Hải Đăng chỉ là cái tên gắn vào thẻ tìm kiếm, cái tên làm video của họ dễ tìm thấy hơn, dễ lên xu hướng hơn, dễ kiếm lượt theo dõi hơn.

Điện thoại anh rung. An Di nhắn: "Kiểm tra lượt xem trên giao diện 24H. Tôi phát hiện thứ gì đó."

Khải mở giao diện 24H trên điện thoại, thứ duy nhất không cần mở vì nó tự hiện. Đồng hồ: 09:47:33. Lượt xem: 1.489.000.

An Di gọi lại.

– Tôi theo dõi từ sáng, cô nói. Lượt xem lúc tám giờ sáng: một triệu hai bốn bảy. Mười giờ: một triệu ba trăm. Mười hai giờ: một triệu ba năm mươi. Tăng chậm, khoảng hai mươi lăm nghìn mỗi giờ. Nhưng từ một giờ chiều, khi thử thách lan, tốc độ nhảy. Một giờ: một triệu ba bảy mươi. Hai giờ: một triệu bốn hai mươi. Ba giờ: một triệu bốn bảy mươi. Tăng năm mươi nghìn mỗi giờ. Gấp đôi.

– Thử thách kéo thêm người xem.

– Đúng. Nhưng không phải điều đó. Anh nhìn đồng hồ.

Khải nhìn. 09:47:33. Rồi 09:47:32. Rồi 09:47:30.

Anh chớp mắt.

09:47:30. Từ 09:47:32 xuống 09:47:30. Mất hai giây trong một giây.

– Đồng hồ tăng tốc, An Di nói. Tôi ghi nhận từ trưa. Lúc lượt xem vượt một triệu ba, mỗi giây thực tế bằng 1,2 giây đếm ngược. Khi vượt một triệu bốn, tỉ lệ là 1,5. Bây giờ gần một triệu năm, tỉ lệ đang ở 2. Hai giây đồng hồ chạy trong một giây thực.

Im lặng.

– Cơ chế rõ ràng, cô nói. Càng nhiều người xem, đồng hồ chạy càng nhanh. Năm trăm nghìn, tốc độ gấp đôi. Một triệu, gấp bốn. Nếu đúng tỉ lệ tuyến tính, khi đạt hai triệu, đồng hồ chạy nhanh gấp tám. Mười giờ trên đồng hồ sẽ thành chưa đầy hai giờ thực.

Khải nhìn con số. 1.489.000. Tăng mỗi giây.

– Thử thách không chỉ kéo thêm lượt xem, anh nói. Nó rút ngắn thời gian Hải Đăng còn sống.

– Đúng. Mỗi video thử thách là một lượt xem mới. Mỗi lượt xem mới là thêm vài giây bị nuốt. Những đứa trẻ đang quay video đếm ngược cho vui. Chúng không biết mỗi video đó đẩy đồng hồ nhanh hơn một chút.

Hoặc biết, và không quan tâm. Khải không nói câu đó ra. Nhưng anh nghĩ, và nghĩ lại những dòng bình luận dưới video Huyền Chi năm năm trước. Phần lớn người viết biết họ đang viết gì. Biết, và tiếp tục.

Năm giờ chiều. Trời bắt đầu tối.

Khải đứng ở hành lang tầng hai, vị trí cũ buổi sáng, nhìn xuống sân. An Di đứng cạnh, lưng tựa tường, tay đút túi áo khoác.

Sân trường đã thay đổi lần nữa. Số người giảm, còn khoảng bốn mươi, phần lớn đã chuyển từ quay video sang xem. Xem gì, Khải không biết chính xác, cho đến khi anh nhìn thấy màn hình LED.

Màn hình LED thông báo của trường, gắn trên tường đối diện cổng chính, thường hiển thị lịch thi và thông báo nội bộ. Hai mét rộng, một mét cao, viền nhôm bạc. Lúc sáng nó hiện lịch ôn thi cuối kỳ, chữ xanh trên nền trắng.

Bây giờ nó đen.

Đen như giao diện 24H. Đồng hồ trắng ở giữa, cỡ lớn, đếm ngược. Phía dưới, chữ đỏ: NGUYỄN HẢI ĐĂNG. Và bên dưới tên, con số trắng nhỏ hơn: lượt xem.

1.512.000.

Học sinh đứng dưới sân ngước lên. Không sợ. Một số cười, reo. Một người giơ điện thoại quay lại màn hình LED, quay cả khuôn mặt mình dưới ánh đỏ của cái tên, kiểu tự quay tại sự kiện.

Khải nhìn xuống. Tay anh nắm lan can, đốt ngón trắng, giống hệt buổi sáng. Nhưng lần này anh không nghĩ về Huyền Chi. Anh nghĩ về con số.

1.512.000. Tăng. 1.513.000. Tăng. Mỗi nghìn mới là vài giây bị rút khỏi đồng hồ Hải Đăng.

An Di nhìn sân. Rồi nhìn Khải.

– Thử thách đẩy lượt xem lên. Lượt xem đẩy đồng hồ nhanh hơn. Đồng hồ nhanh hơn tạo thêm kịch tính. Kịch tính kéo thêm người quay video. Vòng lặp.

Cô nhìn lại màn hình LED.

– Hệ thống không cần giết cậu bé. Chỉ cần đủ người xem, đồng hồ tự về không.

Sáu giờ. Trời tối hẳn. Đèn sân trường bật, ánh vàng hòa với ánh đỏ từ màn hình LED, tạo thành thứ ánh sáng kỳ lạ, nửa ấm nửa lạnh, kiểu ánh sáng của sân khấu ngoài trời mà không ai bán vé.

Khải xuống thư viện. Cửa vẫn khóa từ ngoài, chìa khóa bà Hằng để trong ngăn kéo bàn giáo viên. Anh mở, bước vào.

Hải Đăng ngồi ở bàn cuối cùng, cùng vị trí buổi sáng. Sách giáo khoa vẫn mở, vẫn trang cũ. Nhưng cậu không nhìn sách. Cậu nhìn ra cửa sổ.

Cửa sổ thư viện hướng ra sân. Từ vị trí cậu ngồi, nhìn chéo qua kính, có thể thấy góc dưới màn hình LED. Không thấy tên. Chỉ thấy ánh đỏ nhấp nháy, phản chiếu trên mặt kính, trên sàn gạch, trên gò má cậu bé mười sáu tuổi đang ngồi co ro góc phòng.

Khải kéo ghế, ngồi cách cậu một bàn. Không nói gì.

Ba phút.

Hải Đăng nói, giọng nhỏ, kiểu giọng của người đã không nói chuyện với ai cả ngày:

– Em biết tên em trên đó.

Khải nhìn cậu.

– Em biết từ lúc nào.

– Sáng. Tivi phòng bảo vệ. Em đi ngang, nhìn thấy. Tưởng nhầm. Rồi máy chiếu phòng tin học, giờ thứ hai. Rồi điện thoại bạn cùng lớp, giờ thứ ba. Mỗi lần nhìn đều thấy tên mình.

Im lặng.

– Anh ơi, cậu nói. Mắt cậu không rời cửa sổ, nơi ánh đỏ nhấp nháy đều đặn. Cái đồng hồ đó, nó đếm gì.

Khải không trả lời ngay. Anh nhìn cậu bé, nhìn vai co, nhìn ngón tay gõ mép sách, nhịp đều, không giai điệu, và nghĩ rằng có những câu hỏi mà bất kỳ câu trả lời nào cũng là một dạng bạo lực.

– Nó đếm thời gian, anh nói. Nó đếm thời gian mà người ta xem.

Hải Đăng quay lại nhìn anh. Mắt cậu khô, không đỏ, không ướt. Mắt của người đã quen với việc không được giúp, nên không mong đợi, nên không thất vọng.

– Nếu không ai xem thì sao.

Khải nhìn cậu. Và nghĩ về câu hỏi anh ghi ở cuối bảng tính, đêm đầu tiên, năm mươi ngày trước: Nếu không ai xem, ông ấy có chết không?

Anh không trả lời. Vì anh vẫn chưa biết.

Bên ngoài cửa sổ, màn hình LED sáng đỏ giữa sân trường tối. Đồng hồ: 06:23:14. Nhanh hơn thực tế. Và bên dưới, con số: 1.547.000.

Hải Đăng đứng dậy. Bước đến cửa sổ. Nhìn ra sân, nơi vài nhóm học sinh vẫn đứng dưới ánh LED, quay video, cười, đếm ngược theo đồng hồ trên tường.

Cậu nhìn tên mình sáng đỏ trên nền đen, chữ lớn, rõ ràng, giữa sân trường mà cậu đi học mỗi ngày. Và lần đầu tiên, Khải thấy biểu cảm trên mặt cậu thay đổi. Không phải sợ. Không phải giận. Mà là hiểu. Kiểu hiểu chậm, nặng, của người vừa nhận ra mình không phải nhân vật phụ trong câu chuyện người khác, mà là nhân vật chính trong một chương trình mà không ai hỏi cậu có muốn tham gia hay không.

Cậu đứng đó, mặt ánh đỏ, im lặng.

Đồng hồ đếm. Đám đông xem. Trường học thành sân khấu.

Và cậu bé mười sáu tuổi đứng giữa sân khấu đó, lần đầu tiên hiểu rằng mình là diễn viên.