Kẻ Kiếm Tiền Từ Cái Chết

Quán phở Bà Năm nằm giữa đường Lý Tự Trọng, kẹp giữa tiệm vàng và cửa hàng bán giày dép. Mười một giờ bốn mươi lăm phút. Khải đến sớm mười lăm phút, chọn bàn sát tường phía trong, lưng áp gạch, mặt hướng ra cửa. Thói quen từ năm năm nay, không phải vì cẩn thận, mà vì anh không chịu được cảm giác ai đó đứng sau lưng mình mà anh không biết.

Quán vắng. Bốn bàn nhôm, hai đã có khách. Quạt trần quay chậm, mùi nước dùng bò ninh lẫn mùi hành phi, ánh nắng xiên qua mái hiên nhựa vàng đục. Một buổi trưa bình thường ở Sài Gòn, nóng, ồn nhẹ từ xe máy ngoài đường, không có gì gợi ý rằng ba trăm nghìn người đang đếm ngược mạng sống một phụ nữ hai mươi bốn tuổi cách đây vài cây số.

Khải không gọi gì. Ngồi, tay để trên bàn, nhìn cửa.

Đồng hồ An Di trên 24H: mười hai giờ.

Quang Lộc đến đúng mười hai giờ.

Khải nhận ra hắn ngay, không phải vì từng gặp mà vì hắn trông chính xác như trên video. Cao, tóc vuốt keo dù trời nóng, kính không độ gọng đen, áo sơ mi cộc tay bỏ trong quần. Bước đi tự tin, vai thẳng, mắt quét quán một lượt rồi dừng ở Khải. Hắn không hỏi, không xác nhận, chỉ kéo ghế ngồi xuống.

Gọi phở bò tái cho mình. Không hỏi Khải ăn gì.

Hắn ăn bình thường. Gắp phở, chan nước, thổi, ăn. Như đang ngồi quán quen ngày chủ nhật. Khải nhìn Quang Lộc ăn, và nghĩ rằng hắn đang diễn. Mỗi động tác đều tính toán: ăn chậm để tạo khoảng lặng, không nhìn Khải trước để giữ thế, gọi phở để chứng minh mình thoải mái. Kiểu cách của người quen camera, quen kiểm soát nhịp cuộc trò chuyện.

Khải không nói gì. Chờ.

Quang Lộc ăn hết nửa tô. Đặt đũa xuống, lau miệng bằng khăn giấy, gấp gọn để cạnh tô. Rồi nhìn Khải lần đầu tiên.

– Anh trẻ hơn tôi tưởng, Quang Lộc nói. Giọng đều, không to, không nhỏ. Giọng MC.

Khải không đáp.

– Video deepfake, Quang Lộc nói tiếp, siêu dữ liệu chứa ký hiệu phần mềm tôi dùng. Anh đúng. Tôi không chối.

Hắn nói thẳng. Không vòng vo, không biện minh, không xin lỗi. Khải nhận ra: Quang Lộc không sợ bị tố. Hắn đã tính rằng bị tố cũng là nội dung, tố cũng là lượt xem, và mười triệu lượt xem của video deepfake vẫn nằm đó dù có bị chứng minh là giả.

– Anh làm video deepfake vì tiền hay vì diễn đàn giao, Khải hỏi. Không phải câu hỏi, mà câu trần thuật, và Quang Lộc hiểu.

– Cả hai, hắn nói. Diễn đàn cung cấp tài liệu, tôi dựng thành nội dung. Tôi không tạo 24H. Tôi không giết ai. Tôi chỉ làm nội dung về những gì đã xảy ra.

– Deepfake không phải "đã xảy ra." Đó là thứ anh bịa.

Quang Lộc cười. Nụ cười không lên đến mắt.

– Đúng. Và nó có mười triệu lượt xem. Anh biết tại sao không?

Khải biết. Nhưng anh muốn nghe Quang Lộc nói.

– Vì người ta muốn tin An Di là kẻ giết người, Quang Lộc nói. Tôi chỉ cho họ thứ họ muốn. Video chỉ là hình thức. Cảm xúc mới là nội dung. Và cảm xúc của ba triệu người đã quyết định trước khi tôi bấm đăng.

Im lặng. Quạt trần quay. Tiếng xe máy ngoài đường, tiếng bà chủ quát vào bếp, tiếng đá chạm thành ly trà đá của bàn bên. Quang Lộc gấp khăn giấy thêm một lần, vuông vắn, đặt lại.

– Tôi là người dẫn chương trình, không phải đạo diễn, Quang Lộc nói. Đám đông muốn phán xét ai, tôi tạo sân khấu. Họ muốn ai chết, tôi mở phòng. Lỗi không phải ở người cầm phòng chat. Lỗi ở đám đông bên dưới.

Khải nhìn hắn. Quang Lộc ngồi thẳng lưng, hai tay đặt trên bàn, ngón tay dài và sạch, móng cắt tỉ mỉ. Hắn nói như đang quay video, từng câu đã luyện, từng nhịp đã tính. Nhưng mắt hắn thì khác. Mắt hắn không nhìn Khải như nhìn đối thủ hay khán giả. Mắt hắn nhìn Khải như nhìn người có thứ hắn cần.

– Anh tin thật hay đang biện minh, Khải nói.

Quang Lộc im.

Khoảng im kéo dài ba giây. Bốn giây. Hắn cầm ly trà đá lên, uống một ngụm, đặt xuống. Nước trà run nhẹ trong ly khi hắn đặt.

– Tôi có video cuối cùng của Huyền Chi, Quang Lộc nói.

Khải cứng người.

Không phải kiểu cứng vì bất ngờ. Anh đã biết Quang Lộc giữ video, đã đọc trong hồ sơ diễn đàn, đã nghe An Di nhắc. Nhưng nghe hắn nói thẳng, tên em gái anh, trong quán phở giữa trưa, bằng giọng MC không cảm xúc, thì cơ thể phản ứng trước ý thức. Vai anh siết lại, hàm anh cứng, và anh biết Quang Lộc nhìn thấy. Hắn nhìn thấy tất cả vì hắn đã tính trước rằng cái tên Huyền Chi sẽ làm Khải mất kiểm soát.

– Video bị xóa khỏi mọi nơi, Quang Lộc nói tiếp, nhưng tôi giữ bản gốc. Năm phút bốn mươi hai giây. Trong đó có hình ảnh kẻ chủ mưu vụ bắt nạt cô ấy. Mặt rõ. Tên rõ. Hành động rõ.

Hắn để câu đó treo giữa hai người. Quạt trần quay. Khải không nói. Quang Lộc chờ, vì hắn biết im lặng là vũ khí tốt nhất khi đối phương đang cân nhắc.

– Đổi, Quang Lộc nói. Video này lấy một thứ.

– Thứ gì.

– Anh rời khỏi diễn đàn. Xóa tài khoản khai_lam_2019 và LK_editor_99. Không cản tôi làm nội dung về An Di. Không công khai bằng chứng deepfake.

Khải nhìn Quang Lộc. Hắn nói "đổi" như nói giá hàng, không mặc cả, không áy náy. Video cuối cùng của em gái anh, năm phút bốn mươi hai giây, hình ảnh kẻ giết em gái anh, đổi lấy quyền tiếp tục kiếm tiền từ cái chết người khác.

– Anh nghĩ video em gái tôi đáng bao nhiêu lượt xem, Khải hỏi.

Quang Lộc cười. Lần này nụ cười khác, mỏng hơn, sắc hơn.

– Không phải tôi định giá. Thuật toán định giá.

Câu đó đúng theo một cách khiến Khải muốn đứng dậy và đi. Không phải vì tức giận, mà vì Quang Lộc nói đúng. Hệ thống định giá. Lượt xem định giá. Ba triệu người nhấn vào video Quang Lộc vì muốn xem An Di bị phơi bày, và mỗi lượt nhấn là một đồng tiền, và Quang Lộc chỉ là người đặt hàng trên quầy thu ngân. Không có hắn, sẽ có người khác. Luôn có người khác.

Bà chủ quán mang thêm rổ rau. Tiếng thìa khuấy nước dùng trong bếp. Quang Lộc húp nốt nước phở trong tô, đặt tô sang bên, chùi tay vào khăn giấy.

– Tôi biết anh sẽ không đồng ý ngay, hắn nói. Nhưng tôi cũng biết anh sẽ nghĩ lại. Video đó là thứ duy nhất còn lại của Huyền Chi mà anh chưa có. Mặt kẻ chủ mưu. Tên. Bằng chứng. Anh tìm năm năm rồi, và nó nằm trong ổ cứng tôi.

Khải ngồi im. Anh nhìn Quang Lộc, và anh nhìn thấy rõ: hắn không phải quái vật. Quái vật thì dễ. Quái vật thì anh chỉ cần ghét. Nhưng Quang Lộc không phải quái vật, hắn là người, hắn ăn phở, hắn lau miệng, hắn tính toán, và hắn làm mọi thứ không phải vì ác mà vì có thể. Vì hệ thống cho phép. Vì lượt xem thưởng. Vì không ai phạt.

– Tôi sẽ lấy video đó, Khải nói. Nhưng không phải bằng cách bỏ rơi An Di.

Quang Lộc nhìn anh. Ba giây. Rồi hắn nghiêng đầu, cười nhẹ, kiểu cười của người đã đoán trước câu trả lời.

– Tôi đoán rồi, hắn nói. Anh giống An Di hơn anh nghĩ. Cô ấy cũng từ chối mọi thứ trước khi nhận ra mình không có lựa chọn nào khác.

– An Di không giống tôi.

– Đúng. Cô ấy giỏi hơn. Cô ấy biết cách biến bi kịch thành nội dung mà vẫn khiến người ta thương cô. Anh thì không. Anh chỉ biết ngồi nhìn.

Câu đó đâm đúng chỗ. Khải biết nó đúng chỗ vì tay anh nắm lại dưới bàn, vì "ngồi nhìn" là chính xác điều anh đã làm năm năm trước khi tin nhắn Huyền Chi nằm trong điện thoại hai tiếng mà anh không mở.

Quang Lộc đứng dậy. Rút ví, đặt tờ năm mươi nghìn lên bàn, gấp gọn dưới đĩa ớt. Hắn mặc lại áo khoác mỏng, chỉnh kính, và Khải nhận ra hắn đã chuẩn bị trước từ mọi thứ: ngồi bao lâu, nói gì, khi nào đứng lên. Cả bữa phở cũng là một cảnh quay, chỉ khác là không có ống kính. Hoặc có, nhưng Khải không thấy.

– Tôi cho anh ba ngày, Quang Lộc nói. Sau ba ngày, video Huyền Chi trở thành nội dung. Tôi sẽ phát trên kênh, phân tích từng giây, để bốn triệu người xem mặt kẻ đã giết em gái anh. Và để họ quyết định câu chuyện.

– Anh sẽ không làm vậy, Khải nói.

– Anh chắc không.

Im lặng. Khải không chắc. Và Quang Lộc biết anh không chắc, vì hắn cười lần nữa, kiểu cười không vui, kiểu cười của người biết mình nắm quân bài tốt hơn.

Hắn bước ra cửa. Dừng lại ở bậc thềm. Không quay đầu.

– Anh Khải, Quang Lộc nói, giọng vừa đủ nghe giữa tiếng xe máy ngoài đường. Anh nghĩ mình khác tôi?

Khải không trả lời.

– Tôi kiếm tiền từ cái chết, Quang Lộc nói. Anh kiếm ý nghĩa từ cái chết. Chúng ta đều sống nhờ bi kịch người khác. Chỉ khác, tôi thừa nhận.

Hắn bước ra nắng. Vai thẳng, bước đều, biến mất vào dòng xe Lý Tự Trọng như một người bình thường đi ăn trưa xong về nhà.

Khải ngồi lại.

Tô phở Quang Lộc ăn dở, nước dùng còn lại đã nguội, váng mỡ đọng mỏng trên mặt. Tờ năm mươi nghìn gấp dưới đĩa ớt. Rổ rau không ai động. Quạt trần quay đều, gió nhẹ không đủ mát, chỉ đủ để khăn giấy trên bàn bay nhẹ một góc.

Anh nghĩ về Quang Lộc. Về cách hắn ăn phở, bình tĩnh, chậm rãi, trong khi An Di đang đếm giờ trong nhà an toàn quận 4. Về cách hắn nói "thuật toán định giá" mà không nhìn đi chỗ khác, không cúi mắt, không tỏ vẻ gì ngoài sự thật. Về cách hắn đặt tờ tiền lên bàn và bước đi như người không nợ ai gì.

Anh nghĩ về An Di. Về câu cô nói đêm qua qua điện thoại: "Anh cũng từng sống nhờ dựng video bi kịch người khác." Cô đúng. Anh từng dựng video tang lễ cho kênh tin tức. Dựng đoạn phim tai nạn cho kênh tổng hợp. Cắt cảnh nạn nhân khóc, chèn nhạc buồn, xuất ra, gửi khách, nhận tiền. Mỗi video một người lạ, mỗi người lạ một bi kịch, mỗi bi kịch một khoản thanh toán. Anh không nhớ mặt ai trong số họ. Không nhớ tên. Chỉ nhớ dung lượng tập tin và thời hạn giao hàng.

Quang Lộc khác anh ở mức độ. Không khác ở bản chất.

Anh biết điều đó. Biết từ trước khi ngồi vào bàn. Biết từ khi An Di nói, biết từ khi anh nhìn thấy tên mình trong danh sách thành viên diễn đàn lần đầu tiên. Anh không phải người ngoài cuộc. Anh là một phần của cỗ máy, chỉ ở vị trí khác: Quang Lộc là người dẫn chương trình, anh là người dựng hậu kỳ, và đám đông là khán giả vỗ tay.

Sự khác biệt duy nhất là anh biết mình sai. Quang Lộc thì không. Hoặc biết, nhưng không quan tâm. Và Khải không chắc cái nào tệ hơn: biết mà vẫn làm, hay không biết và sống thoải mái.

Anh rút điện thoại. Gọi An Di.

Chuông đổ bốn lần. Cô bắt máy.

– Gặp rồi, anh nói.

– Hắn muốn gì.

– Đổi video Huyền Chi lấy tôi rời diễn đàn và không cản hắn làm nội dung về chị.

Im lặng ba giây. Rồi An Di nói:

– Anh từ chối.

Không phải câu hỏi.

– Tôi từ chối, Khải xác nhận.

– Video đó quan trọng với anh.

– Đúng.

– Nhưng anh vẫn từ chối.

– Đúng.

Im lặng. Tiếng gió qua khe cửa sổ nhà an toàn, nhỏ, xa, như lọt qua từ thế giới khác. Rồi An Di nói, giọng thấp hơn, không phải giọng MC, không phải giọng phân tích, mà giọng của người đang nhìn thẳng vào tường trắng trong căn phòng trống:

– Quang Lộc nói đúng một điều. Anh và hắn đều sống nhờ bi kịch. Nhưng hắn sai một điều. Anh có thể chọn dừng lại. Hắn không biết cách.

Cô cúp máy.

Khải nhìn điện thoại tắt. Rồi nhìn tô phở nguội trên bàn. Rồi nhìn cửa quán, nơi Quang Lộc vừa bước ra mười phút trước, vai thẳng, bước đều, tự tin như người không nợ ai.

Ba ngày. Quang Lộc cho anh ba ngày trước khi tung video Huyền Chi. Ba ngày, trong khi An Di còn mười hai giờ. Hai đồng hồ chạy song song, hai đếm ngược, và anh ngồi giữa quán phở vắng, tay không, không có cách nào dừng cả hai.

Anh đứng dậy. Bước ra nắng.

Câu Quang Lộc nói đi theo anh suốt đường về. "Chúng ta đều sống nhờ bi kịch người khác." Anh không quay lại. Nhưng câu đó không cần anh quay lại. Nó đã ở trong anh từ lâu, chỉ bây giờ có người nói thành tiếng.