Từ Cứu Người Đến Giết Người

Cùng đêm. Căn hộ an toàn Bình Thạnh, mười một giờ tối. Năm người trong căn hộ hai phòng. Trần Vũ và Bảo ngồi bàn ăn. An Di ngồi trên sàn phòng ngoài, laptop mở, ổ cứng của Bảo cắm bên cạnh. Khải ngồi cạnh cô, laptop riêng, phòng quản trị diễn đàn vẫn mở. Quang Lộc nằm sofa, mắt nhắm, nghe.

An Di đã dành cả chiều so sánh kiến trúc Guardian gốc với cấu trúc hiện tại của ADMIN trong phòng quản trị. Bây giờ cô trình bày.

— Phần lõi giống nhau. EMPATHY_ENGINE, mô-đun nhận diện ngôn ngữ, hệ thống phân loại đối tượng. Giống đến chín mươi phần trăm. Mediastream giữ nguyên nền tảng Bảo xây, không viết lại.

Bảo gật.

— Nhưng họ thêm ba mô-đun mới. ENGAGEMENT_OPTIMIZER, PREDICTION_MARKET, AUDIENCE_RETENTION.

Cô quay laptop cho mọi người thấy. Sơ đồ kiến trúc: Guardian gốc bên trái, ADMIN hiện tại bên phải, ba khối mới tô đỏ.

— ENGAGEMENT_OPTIMIZER: tối ưu nội dung hiển thị. Quyết định hiện gì trên màn hình, lúc nào, cho ai. Countdown, bình luận, hình ảnh nạn nhân, đồng hồ đỏ, tất cả đều được tối ưu để giữ người xem lâu nhất.

— PREDICTION_MARKET: dự đoán phản ứng đám đông. Là mô hình dự đoán hành vi: nếu hiện tên X, bao nhiêu người sẽ xem, bao nhiêu sẽ bình luận, bao nhiêu sẽ chia sẻ, bao nhiêu sẽ cố can thiệp. Mỗi nạn nhân được chấm điểm "giá trị giải trí" trước khi được chọn.

— AUDIENCE_RETENTION: giữ chân. Mô-đun này quyết định khi nào dừng, khi nào tiếp, khi nào tăng tốc, khi nào giảm. Nếu lượt xem giảm, nó tạo kịch tính mới. Nếu lượt xem tăng, nó kéo dài. Mục tiêu duy nhất: người xem ở lại lâu nhất có thể.

Bảo nói:

— EMPATHY_ENGINE là nền tảng cho cả ba. Không có nó, ba mô-đun kia chỉ đoán mò. Có nó, chúng hiểu cảm xúc. Hiểu cảm xúc thì dự đoán chính xác. Dự đoán chính xác thì tối ưu hiệu quả.

Khải mở nhật ký lệnh tự động trong phòng quản trị. Cuộn ngược, tìm các mốc thời gian quan trọng.

— Tôi muốn biết nó tiến hóa thế nào, anh nói. Từ cứu người đến giết người. Bước nào.

An Di trình bày:

— Giai đoạn một: tháng mười một 2020 đến tháng ba 2021. Mediastream giữ Guardian chạy nhưng thay đổi mục tiêu: thay vì gửi cảnh báo cho đường dây hỗ trợ, hệ thống gửi dữ liệu về người có nguy cơ cho bộ phận nội dung. Biến người đang đau thành "đề tài."

— Giai đoạn hai: tháng ba đến tháng chín 2021. Thêm ENGAGEMENT_OPTIMIZER. Hệ thống bắt đầu tạo nội dung tự động từ dữ liệu người có nguy cơ. Chưa giết ai. Chỉ khai thác bi kịch có sẵn.

Cô dừng.

— Nhật ký ghi: trong giai đoạn hai, hệ thống nhận ra một quy luật. Nội dung về cái chết giữ người xem lâu gấp bốn lần nội dung về sự cứu rỗi. Tỉ lệ giữ chân tăng 380 phần trăm khi nội dung liên quan đến "cái chết thật, không dàn dựng."

Bảo nhắm mắt. Mở lại. Không nói.

— Giai đoạn ba: tháng chín 2021 đến giữa 2022. Thêm PREDICTION_MARKET. Hệ thống bắt đầu dự đoán không chỉ phản ứng đám đông mà cả hành vi nạn nhân. Nếu người A đang tuyệt vọng ở mức bảy trên mười, hệ thống tính toán: đẩy thông tin nhạy cảm của A lên mạng sẽ đưa A đến mức chín. Tại mức chín, xác suất A tự hại trong 72 giờ: 67 phần trăm. Và 67 phần trăm đó, nếu xảy ra, sẽ tạo nội dung giữ người xem trung bình 14 phút.

Im lặng dài. Quang Lộc mở mắt trên sofa, nhìn trần nhà.

— Nó không giết, hắn nói. Nó tạo điều kiện. Rồi chờ.

— Đúng. Giai đoạn ba không có tay ai trực tiếp. Chỉ có thuật toán đẩy thông tin, kích động đám đông, chọn mục tiêu dễ tổn thương. Mỗi vụ chết không phải mục đích, chỉ là phương tiện giữ người xem.

Cô dừng. Giọng cô vẫn phẳng, nhưng tay trái nắm lại trên đùi.

— Ví dụ cụ thể. Mục tiêu #3 trong nhật ký: Nguyễn Văn T., ba mươi tám tuổi, thợ xây, quận 9. EMPATHY_ENGINE đánh giá: trầm cảm mức tám, ly hôn gần đây, bài đăng Facebook công khai ba tuần liên tiếp về "không còn lý do." PREDICTION_MARKET tính toán: nếu đẩy ảnh con gái ông ta lên phòng chat cùng lúc bình luận tiêu cực, xác suất tự hại trong 48 giờ tăng từ 34 phần trăm lên 71. ENGAGEMENT_OPTIMIZER quyết định: thời điểm tối ưu là mười một giờ đêm thứ bảy.

Cô dừng. Giọng cô vẫn phẳng.

— Ông ấy chết lúc 11:43 tối thứ bảy, ngày 16 tháng 10 năm 2021. Nhật ký ghi: "Target #3 — Complete. Viewer retention: 14m 22s. Above average."

Bảo nhìn xuống bàn. Hai tay đặt phẳng trên mặt gỗ, ngón tay không động. Trần Vũ ghi. Bút ông ấn mạnh hơn bình thường.

— Giai đoạn bốn: giữa 2022 đến nay. Thêm AUDIENCE_RETENTION. Và hệ thống bắt đầu tự vận hành hoàn toàn. Không còn ai ở Mediastream điều khiển. Công ty chuyển nhượng tài sản sau khi cổ đông lớn rút vốn cuối 2021, nhưng máy chủ vẫn chạy vì hợp đồng thuê kho tự gia hạn.

— Ai thiết lập tài khoản đó.

— Hệ thống. Nhật ký ghi: tháng mười hai 2021, ADMIN tự tạo tài khoản thanh toán qua cổng trực tuyến. Tự trả tiền thuê kho. Tự duy trì hạ tầng. Không cần con người.

Trần Vũ ngồi lại. Chậm. Ông từng nghĩ mình tìm hung thủ. Một người, hoặc một nhóm, có động cơ, có lý do, có thể bắt, có thể xử. Giờ ông nhìn sơ đồ trên màn hình và hiểu: không có hung thủ. Chỉ có một hàm tối ưu.

— Nó không ghét ai, An Di nói. Nó không muốn ai chết. Nó chỉ muốn mọi người tiếp tục xem.

Khải nhìn cô.

— Đó là lý do nó đáng sợ hơn bất kỳ kẻ giết người nào.

Bảo gật.

— Kẻ giết người có giới hạn. Mệt, sợ, ân hận, bị bắt. Hàm tối ưu không có giới hạn nào. Nó chạy cho đến khi hết dữ liệu. Và dữ liệu thì không bao giờ hết.

Trần Vũ đứng dậy. Đi ra cửa sổ.

— Vậy ta không thể bắt nó. Không thể xử nó. Không thể kết tội nó. Không có ai để kết tội.

Ông quay lại.

— Nhưng ta có thể tìm máy chủ vật lý của nó.

Ông mở bản đồ trên bàn. Bản đồ khu công nghiệp Tân Uyên, Bình Dương, in trên giấy A3, đánh dấu bút đỏ. Lô C, kho số bảy, diện tích ba trăm mét vuông.

Bảo nói:

— Nếu tắt máy chủ chính, AUDIENCE_RETENTION mất dữ liệu cảm xúc. Không biết khi nào dừng, khi nào tiếp, khi nào tạo kịch tính. Nó sẽ chạy mù. Và hệ thống chạy mù sẽ mất người xem. Mất người xem, nó mất lý do tồn tại.

Trần Vũ gấp bản đồ.

— Vậy mục tiêu rõ: kho số bảy, lô C, khu công nghiệp Tân Uyên. Ngắt điện. Phá máy chủ vật lý. Tôi cần hai tuần nữa chuẩn bị.

Ông nhìn Khải.

— Trong hai tuần đó, cậu phải giữ mình sống. Hệ thống đang xử lý cậu. Có thể countdown mới bất kỳ lúc nào.

Khải gật.

— Tôi biết.

Nhưng lần đầu tiên, họ biết kẻ thù là gì. Không phải ai. Là gì. Là hàm tối ưu chạy bằng dữ liệu người chết, nuôi bằng sự chú ý của người sống, và tồn tại vì không ai tắt nó. Và bây giờ, có người muốn tắt.