Bà Lan Kể Chuyện

Bà Lan hết sốt vào sáng ngày thứ tám, nhưng bà yếu đi rõ rệt.

Không phải yếu vì bệnh. Nhiên kiểm tra, không có triệu chứng nhiễm trùng, không có dấu hiệu nhiễm. Chỉ là bà già hơn. Trong bảy ngày, bà già đi nhiều năm. Da mỏng hơn, xương nhô rõ hơn, mắt sâu hơn, giọng nói thấp hơn. Như thể cơ thể bà đang rút cạn năng lượng dự trữ cuối cùng, và bà biết, và bà không cố giữ.

Đêm đó, bà không ngủ được. Khải cũng không. Hai người ngồi trong bếp, nến tắt, chỉ có bóng tối và ánh trăng rò qua khe rèm.

Duy ngủ ở phòng ngoài, Nhiên ngồi canh bên cạnh, mắt lim dim nhưng tay vẫn đặt trên cổ tay Duy, đếm mạch theo thói quen. Cô đã bắt đầu theo dõi Duy sau khi Khải kể cho cô về chuyện cửa sổ.

– Cháu. Bà kể chuyện được không?

Khải nhìn bà Lan. Trong bóng tối, bà ngồi nhỏ bé trên ghế gỗ, túi vải cũ trên đùi, tràng hạt quấn quanh tay. Mắt bà mở, sáng, sáng bất thường so với một người vừa ốm dậy, sáng kiểu người đang nhìn vào thứ gì đó ở rất xa, hoặc rất lâu trước.

– Bà kể đi.

– Hồi đó bà mười lăm tuổi. Ở quê, Ninh Bình. Nhà bà và nhà bà ngoại cháu cách nhau một con mương, hồi đó trồng lúa hai vụ, tối đến không có điện, chỉ có đèn dầu và trăng.

Bà nói chậm. Mỗi câu là một hơi thở.

– Có một đêm. Bà không nhớ tháng nào, chỉ nhớ trăng rằm, sáng lắm, sáng đến mức ra sân nhìn rõ mặt nhau. Bà ngoại cháu qua chơi, hai đứa ngồi ngoài sân, ăn cốm, nhìn trăng. Bình thường. Bình thường như mọi đêm trăng.

Bà dừng lại. Tay lần tràng hạt, một hạt, hai hạt.

– Rồi trăng khác.

– Khác thế nào?

– Sáng hơn. Đột ngột. Như ai bật đèn lên thêm một nấc. Và bà ngoại cháu nắm tay bà. Nắm chặt. Bà nhìn bà ấy, mặt bà ấy trắng bệch, mắt mở to, nhìn lên trăng. Bà hỏi "sao vậy", bà ấy chỉ nói "nhìn kìa".

– Bà nhìn.

– Bà nhìn. Và bà thấy. Trên mặt trăng, vùng tối (mà sau này bà biết người ta gọi là biển), có bóng. Không phải bóng của núi, không phải bóng của hố va chạm. Bóng cử động.

Khải không thở. Cậu nghe mỗi từ bà Lan nói, nghe bằng tai và bằng thứ gì đó khác, thứ nằm ở giữa ngực, ở nơi mà tiếng gọi vẫn vọng.

– Cử động chậm lắm. Như thứ gì đó đang quay, hoặc đang... mở ra. Chỉ một thoáng. Có lẽ ba giây. Bốn giây. Rồi hết. Trăng trở lại bình thường. Sáng bình thường. Không có bóng.

– Rồi sao?

– Bà ngoại cháu buông tay bà ra. Đứng dậy. Đi vào nhà. Không nói gì. Sáng hôm sau, bà qua hỏi, bà ấy nói "bà không biết cháu nói gì". Bà ấy quên. Hoặc giả vờ quên.

Bà Lan ngừng lần tràng hạt.

– Nhưng từ đêm đó, bà ngoại cháu không bao giờ nhìn trăng nữa. Suốt đời. Bà để ý. Mỗi đêm trăng, bà ấy kéo rèm, đóng cửa, cúi đầu khi đi ngoài trời. Bà hỏi, bà ấy chỉ nói một câu.

– "Đừng nhìn. Nó biết."

Bà Lan gật đầu.

– Cháu giống bà cháu lắm.

Khải im lặng. Trong bóng tối, cậu nghe tiếng rung thấp từ ngoài đường, tiếng Thể Ngắm Trăng, đều, xa, liên tục. Cậu nghe tiếng gọi trong đầu, nhỏ, nhẹ, không rõ lời, chỉ là cảm giác kéo nhẹ ở giữa ngực.

– Bà ngoại từng thấy mặt thứ hai của trăng.

– Bà cũng thấy.

– Sao bà không thành... không thành như họ?

Bà Lan cười. Nhẹ. Tiếng cười mỏng, khô, giống tiếng lá khô chạm nhau.

– Vì bà nghe lời. Bà ngoại cháu nói "đừng nhìn", bà đừng nhìn. Suốt năm mươi lăm năm, bà không nhìn trăng. Bà kéo rèm, bà cúi đầu, bà quên. Hoặc bà cố quên. Rồi lâu dần, bà nghĩ mình đã quên thật. Nghĩ đêm đó chỉ là tưởng tượng của hai đứa con gái ở quê, trời tối, mắt mỏi, nhìn nhầm.

– Nhưng bà không quên.

– Bà ngoại cháu quên. Bà thì không.

Im lặng.

– Vì sao?

Bà Lan nhìn Khải. Lâu. Mắt bà trong bóng tối chỉ là hai điểm sáng nhỏ, ướt, sâu.

– Vì bà thấy nó nhìn lại.

Khải rùng mình. Nhẹ. Dọc sống lưng, xuống đùi, xuống bàn chân.

– Đêm đó. Ba giây, bốn giây bà nhìn bóng cử động trên trăng. Và trong khoảnh khắc cuối, trước khi nó biến mất, bà thấy... không phải mắt. Chưa phải mắt. Nhưng có thứ gì đó ở giữa vùng tối đang nhìn xuống. Nhìn xuống đất. Nhìn xuống hai đứa con gái ngồi ăn cốm ngoài sân.

Bà Lan nói thấp hơn. Gần như thì thầm.

– Bà ngoại cháu quên được vì bà ấy nhắm mắt kịp. Bà không quên được vì bà nhìn lâu hơn một nhịp. Một nhịp thôi. Và nó đủ để bà biết, suốt đời, rằng có thứ gì đó ở trên kia, và nó biết bà tồn tại.

Nhiên đứng ở cửa bếp. Bao lâu rồi cô không biết.

Cô đã thức dậy khi nghe tiếng bà Lan nói, đã đứng ở đây, dựa khung cửa, nghe hết.

– Đó là ký ức bị biến dạng.

Cô nói. Giọng cô bình tĩnh, chuyên nghiệp, giọng bác sĩ giải thích cho bệnh nhân. Nhưng ở cuối câu, giọng cô run. Nhẹ. Gần như không có.

– Bà ốm, mệt, thiếu ngủ. Ký ức năm mươi năm trước bị biến dạng theo hoàn cảnh hiện tại. Đó là hiện tượng tâm lý có tên: confabulation. Không phải nói dối. Bộ não tự sửa ký ức cho khớp với trải nghiệm mới.

Bà Lan nhìn Nhiên. Không phản bác. Không tức giận. Chỉ nhìn, bình tĩnh, kiểu người đã sống đủ lâu để biết rằng không phải mọi thứ cần được giải thích.

– Cháu nghĩ vậy cũng được.

Nhiên mở miệng, muốn nói thêm. Muốn nói rằng virus thần kinh ảnh hưởng nhận thức, rằng hiện tượng tập thể ảo giác đã có tiền lệ trong lịch sử y khoa, rằng mặt trăng không có mắt, rằng thế giới vẫn có logic.

Nhưng cô không nói.

Vì cô nhớ bệnh nhân phòng bốn. Người đàn ông bình tĩnh ngồi nhìn cửa sổ, miệng lẩm bẩm, rồi tự móc mắt mình bằng ngón tay trần. Cô nhớ máu trên tay mình, ấm, dính, thật. Cô nhớ mắt trong gương bệnh viện, mắt phản chiếu nhìn lại cô, mở to hơn mắt cô.

Logic không giải thích được điều đó.

Cô quay lưng, đi ra phòng ngoài, ngồi xuống cạnh Duy đang ngủ. Tay cô đặt lại lên cổ tay cậu ta, đếm mạch. Sáu mươi hai nhịp. Bình thường. Bình thường.

Cô cần một thứ bình thường.

Trong bếp, bà Lan nhìn Khải.

– Cháu nghe được tiếng gọi.

Không phải câu hỏi.

Khải gật đầu.

– Bà ngoại cháu cũng nghe. Một lần. Đêm đó. Bà ấy nghe giọng ai đó gọi tên bà ấy. Giọng mẹ bà ấy, đã mất mấy năm trước. Bà ấy hoảng, nhắm mắt, bịt tai, chạy vào nhà. Từ đó không bao giờ nhìn trăng.

– Còn bà?

– Bà cũng nghe. Nhưng bà không chạy. Bà đứng thêm một nhịp. Nghe thêm một nhịp. Rồi bà tự nhắm mắt.

– Bà nghe gì?

Bà Lan im lặng rất lâu. Tay bà dừng trên tràng hạt, không lần, không đếm. Mắt bà nhìn xuống sàn gạch, nơi vệt trăng mỏng đang nằm, và bà tránh nhìn vào nó, bà nhìn bên cạnh, nhìn chỗ tối.

– Bà nghe tiếng bà ngoại cháu. Giọng bà ấy. Nói một câu.

– Câu gì?

– "Nhìn lên đi. Đẹp lắm."

Khải cảm thấy lạnh. Không phải lạnh thời tiết. Lạnh từ bên trong, từ xương, từ chỗ mà tiếng gọi vẫn nằm, đang nằm, đang chờ.

Bà ngoại sống mà giọng bà ấy đã bị dùng.

Tiếng gọi dùng ký ức. Dùng giọng người thân. Dùng sự thân thuộc để dẫn dụ. Và nó đã làm điều đó từ năm mươi lăm năm trước, khi con mắt chưa mở, khi bóng trên mặt trăng chỉ cử động một thoáng rồi biến mất.

Nó luôn ở đó.

Nó không mới.

Chỉ là bây giờ, nó không cần giấu nữa.

– Bà Lan. Bà ngoại cháu có nói gì khác không? Về... về cái thứ đó trên trăng?

Bà Lan lắc đầu.

– Không. Bà ấy không nói. Suốt đời không nói. Nhưng bà biết bà ấy sợ. Bà ấy sợ kiểu người đã nhìn thấy thứ gì đó quá lớn, quá cũ, quá không thuộc về thế giới này, và biết rằng không ai tin, và biết rằng nói ra cũng không thay đổi gì, vì nó vẫn ở đó, trên đầu, mỗi đêm, mỗi đêm, mỗi đêm.

Bà Lan cầm tay Khải. Tay bà lạnh, xương, nhẹ, nhưng nắm chắc.

– Cháu giống bà cháu. Giống hơn cháu biết. Bà ấy cũng nhìn trời. Bà ấy cũng nghe. Bà ấy cũng không điên. Nhưng bà ấy chọn cách sống với nó bằng cách không nhìn. Cả đời. Đó là cái giá bà ấy trả.

– Cháu không chọn được.

Bà Lan nhìn cậu.

– Bà biết.

Rồi bà buông tay. Ngồi thẳng lưng, hoặc cố ngồi thẳng, vai bà rung nhẹ vì mệt. Bà nhắm mắt. Tay lại lần tràng hạt, chậm, đều.

Khải ngồi đó, trong bếp, trong bóng tối, nghe tiếng tràng hạt và tiếng rung từ bên ngoài, hai thứ âm thanh chạy song song, một của con người, một của thứ không phải con người, và cậu ngồi ở giữa, không thuộc bên nào.

Vệt trăng trên sàn gạch dịch chuyển. Chậm. Kiên nhẫn.

Và Khải biết, rõ hơn bao giờ hết, rằng con mắt đã luôn ở đó. Luôn nhìn. Luôn chờ.

Chỉ là bây giờ, nó đã mở mắt.