Kẻ đứng nhìn

Thứ Hai tuần 12. Hai mươi mốt học sinh.

Minh đếm từ cửa. Hai mươi ghế trống, hai mươi mốt ghế có người, sàn ngập ngang mắt cá chân. Nước trong hơn tuần trước, trong đến mức nhìn thấy vân gạch dưới đáy, và lạnh hơn, lạnh kiểu nước giếng chứ không phải nước sông. Khi Minh bước vào lớp, sóng từ chân cậu chạy ngang phòng, chạm chân bàn Tường Vy ở hàng sáu, chạm chân ghế Diệp Chi ở hàng đầu, rồi dội ngược, và mặt nước lung linh ánh đèn trần như lớp học đặt trên một tấm gương sâu.

Diệp Chi ngồi thẳng, sắc nét từ vai trở lên, nhưng từ khuỷu tay trở xuống nhạt dần vào ánh sáng phòng. Hôm nay cổ tay cô gần trong suốt hoàn toàn, ngón tay cầm bút mờ đến mức bút trông như tự lơ lửng giữa không khí. Cô viết bình thường, nét chữ đều, không run, như người đã quen với việc cơ thể mình đang biến mất từng phần.

Thầy Hoàng vào lớp 7:22. Muộn hai mươi hai phút. Lâu nhất từ đầu năm. Ông bước qua ngưỡng cửa, giày dẫm nước tạo sóng, và dừng ở bục giảng. Không mở sổ da nâu. Không cầm phấn. Ông đứng đó, nhìn lớp, đếm, và Minh thấy môi ông mấp máy khi đếm, kiểu người đếm thứ đang mất.

Rồi ông giảng. Bài Toán hình học không gian, mặt phẳng cắt khối đa diện, đề bài ông viết trên bảng nhỏ hơn một phần tư bảng, chữ co, run, ở góc phải dưới. Phần còn lại bảng trống, trắng, như ông không còn đủ sức hoặc đủ lý do để lấp đầy.

17:00. Chuông. Lớp tan. Minh không ra cổng. Cậu đi dọc hành lang tầng bốn, nước ở chân tường chảy thành dòng mỏng dọc bậc cầu thang, rẽ trái, dãy nhà công vụ. Phòng Thầy Hoàng, cuối dãy, đèn sáng.

Minh chưa kịp gõ cửa thì cửa mở.

Thầy Hoàng đứng trong khung cửa, tay nắm mép cánh cửa gỗ, nhìn Minh. Không ngạc nhiên. Ông đã chờ.

– Vào.

Phòng không đổi: bàn gỗ, ghế, giường đơn, sổ da nâu trên bàn, bút, ly nước, tường trống. Nước rỉ từ chân tường phía bắc, mỏng, bọt nhỏ. Trước đây phòng này khô.

Minh ngồi xuống ghế đối diện bàn. Thầy Hoàng đóng cửa, ngồi bên kia, hai tay đặt trên mặt bàn, bên trái sổ da nâu, bên phải ly nước lạnh. Mười giây im lặng.

– Em vào phòng hiệu trưởng sáng Thứ Bảy.

Không phải câu hỏi. Thầy Hoàng nói bằng giọng bằng phẳng, kiểu người xác nhận thứ mình đã biết từ trước khi nó xảy ra.

– Thầy biết.

– Tôi biết vì nước nói cho tôi. Sáng Thứ Bảy, 5:52, nước ở tầng hai rỉ mạnh hơn bình thường quanh phòng hiệu trưởng. Nó phản ứng khi có ai đó động đến thứ liên quan. Em mở tủ sắt. Em đọc biên bản. Em chụp ảnh.

Minh nhìn ông. Không phủ nhận.

– Thầy biết biên bản ở đó.

– Tôi biết Thảo cất trong tủ sắt từ khi ông ta nghỉ hưu. Biên bản họp ngày 20 tháng 9 và ngày 10 tháng 10. Ba chữ ký. Tôi biết nội dung.

– Thầy đọc?

– Không. Tôi không cần đọc. Tôi biết vì tôi ở trong trường khi cuộc họp diễn ra. Tối 20 tháng 9, ba người họp trong phòng hiệu trưởng từ 8 giờ đến 9:40. Tôi ở phòng này, tầng bốn, cách đó hai tầng, nhưng nước nói cho tôi. Nước rung, nhịp khác, mạnh hơn, kiểu có quyết định lớn vừa được ký. Tôi không nghe cuộc họp. Tôi cảm nhận hậu quả của nó qua mặt đất.

Im lặng. Minh tiêu hóa thông tin. Thầy Hoàng biết có cuộc họp quyết định "phương án tự nhiên" mười bảy ngày trước khi nó xảy ra, và ông không làm gì.

– Thầy biết trước, Minh nói. Thầy biết họ định đóng trường. Thầy biết có phương án nào đó.

– Tôi biết có quyết định liên quan đến trường. Tôi không biết phương án cụ thể là gì cho đến sáng 7 tháng 10, khi tôi thấy vệt dầu dưới gầm xe.

– Thầy thấy dầu và không dừng xe.

Thầy Hoàng nhìn Minh. Mắt ông mệt, trũng, nhưng không tránh.

– Tôi thấy dầu lúc 5:50, khi Phong đang kiểm tra đèn. Tôi nhìn vệt dầu tươi, nhìn đường ống phanh, biết ai đó cắt trong đêm. Tôi có bảy mươi phút trước khi xe chạy.

– Bảy mươi phút.

– Đủ để gọi công an. Đủ để nói với Phong đừng chạy. Đủ để kéo bọn em ra khỏi xe.

– Nhưng thầy không làm.

Thầy Hoàng nhìn xuống tay mình. Tay run, đều, như mọi khi.

– Tôi không làm, ông nói chậm, vì tôi đứng trước vệt dầu và nghĩ: nếu tôi dừng xe, Thảo sẽ tìm cách khác. Không phải tuần sau. Có thể tháng sau, hoặc năm sau, nhưng sẽ có cách khác. Trường này đứng trên bốn nghìn hai trăm mét vuông đất quy hoạch, và khi tiền đủ lớn, người ta sẽ tìm ra phương án, tự nhiên hoặc không tự nhiên. Nếu tôi dừng lần này, lần sau tôi có thể không biết trước.

Minh nghe ông nói và hiểu ông đang nói gì, nhưng phải mất năm giây để hiểu thật sự: Thầy Hoàng đứng nhìn bốn mươi mốt đứa trẻ lên xe chết vì ông nghĩ nếu cứu lần này thì lần sau sẽ không cứu được.

– Thầy tính toán.

– Tôi tính toán. Và tôi tính sai.

Im lặng dài. Nước ở chân tường rỉ chậm ra giữa phòng, quanh chân bàn, quanh chân ghế Minh. Nhịp ba giây dưới sàn, đều, kiên nhẫn.

– Sai ở đâu?

– Tôi nghĩ nếu bọn em chết, tôi giữ được. Giữ trường mở, giữ vòng lặp, giữ bọn em ở đây, chờ đến khi người ta quên vụ đất, quên 175 tỷ, quên trường, rồi bọn em sẽ ở đây mãi, an toàn, như mười một đợt trước. Nhưng tôi không tính đến em.

– Em là biến số.

– Em là biến số mà tôi không lường. Em chết nhưng không thuộc vòng lặp. Em di chuyển, em hỏi, em tìm. Em đang phá thứ tôi giữ bốn mươi bảy năm nhanh hơn bất kỳ ai trước em.

Minh nhìn ông. Ông nhìn lại.

– Tại sao thầy không dừng em? Minh hỏi. Thầy dừng được. Thầy dừng cha em.

– Tôi không dừng cha em. Cha em tự dừng, vì cha em còn người sống để mất. Em không còn. Em đã chết. Dọa người chết bằng cái chết không có tác dụng.

– Thầy biết ai gọi Phong sáng 7 tháng 10.

Thầy Hoàng dừng. Tay ông nắm mép sổ da nâu, chặt.

– Tôi không biết chắc. Nhưng tôi nghe Phong kể trước khi Phong chết, và Phong mô tả giọng người gọi: trầm, chậm, ra lệnh bằng giọng người không cần lặp lại, kiểu người quen ra lệnh. Không phải Hưng. Hưng nói nhanh, giọng mỏng. Không phải Thảo. Thảo không trực tiếp dính tay.

– Khải.

Thầy Hoàng không gật, không lắc. Nhưng tay ông thả sổ da nâu ra, từ từ, như người buông thứ giữ lâu quá rồi.

– Em đã có tên. Em có biên bản. Em có ảnh chụp cha em. Em có sơ đồ. Bây giờ em tính làm gì?

Câu hỏi treo giữa phòng. Minh chưa trả lời vì cậu chưa biết. Cậu có mọi thứ cần để tố cáo: ba chữ ký, hai biên bản, ảnh ống phanh bị cắt, sơ đồ đất, dòng thời gian mười chín tháng. Nhưng cậu là người chết. Người chết không nộp đơn tố cáo. Người chết không ra tòa. Người chết không gửi hồ sơ cho báo chí vì người chết không có địa chỉ, không có số điện thoại, không tồn tại trên bất kỳ hệ thống nào.

– Thầy biết em không thể tự làm.

– Tôi biết.

– Thầy cũng không thể. Thầy không tồn tại trên giấy tờ.

– Đúng.

– Gia Huy thì sao?

Thầy Hoàng nhìn Minh lâu. Mắt ông thay đổi, nhẹ, từ mệt sang thứ gì gần với lo ngại.

– Gia Huy còn sống. Gia Huy có giấy tờ, có địa chỉ, có gia đình. Gia Huy cũng có bằng chứng: cậu ta ở trên xe, cậu ta sống sót, cậu ta bị ép ký giấy ở bệnh viện. Nếu ai đó tố cáo, Gia Huy là người duy nhất có tư cách pháp lý.

– Nhưng?

– Nhưng nếu Gia Huy tố cáo, trường đóng. Điều tra mở lại, hiện trường phong tỏa, nền đất bị động. Nó thức. Và khi nó thức, tôi không giữ được.

– Hai mươi mốt người bị kéo xuống.

– Hai mươi mốt người, bao gồm Diệp Chi.

Minh nghe cái tên trong giọng Thầy Hoàng. Ông nói "Diệp Chi" không phải ngẫu nhiên. Ông biết Minh quan tâm đến cô, và ông dùng điều đó, không phải vũ khí, nhưng là nhắc nhở: mỗi quyết định Minh đưa ra có cái giá cụ thể, có tên, có mặt, có ba ngón tay trong suốt.

– Thầy muốn gì?

Thầy Hoàng đặt hai tay trên bàn, bằng phẳng, mở, kiểu người đang đặt điều khoản.

– Tôi không yêu cầu em dừng. Tôi biết em không dừng. Cha em không dừng. Phóng viên Toàn không dừng. Em cũng sẽ không. Nhưng tôi yêu cầu em chờ.

– Chờ gì?

– Chờ cho tôi chuẩn bị. Nếu em tìm cách đưa bằng chứng ra ngoài, nếu Gia Huy tố cáo, nếu trường đóng, tôi cần thời gian để tách bọn em khỏi nó. Vòng lặp gắn với nền đất, nhưng sổ da nâu là neo. Nếu tôi chuyển neo sang nơi khác trước khi nền đất bị phá, bọn em sẽ không bị kéo xuống. Bọn em sẽ tan, nhưng tan nhẹ, kiểu mờ rồi biến mất, không phải bị nuốt.

Minh nhìn sổ da nâu trên bàn. Bìa da sẫm màu, sờn góc, gáy vẹo vì bốn mươi bảy năm mở đóng. Năm đợt tên, năm đợt chết, và sổ này giữ tất cả.

– Bao lâu?

– Mười ngày. Tôi cần mười ngày để chuẩn bị nơi neo mới. Tôi chưa chắc nơi nào, nhưng phải là đất liên thông nước, đất có người đã chết, đất đủ cũ. Mười ngày.

– Mười ngày nữa mất bao nhiêu người?

Thầy Hoàng im. Ông không trả lời vì ông biết câu trả lời, và câu trả lời không phải điều Minh muốn nghe.

– Mỗi ngày mất một đến hai, Minh nói thay ông. Mười ngày, mười đến hai mươi. Hai mươi mốt trừ mười lăm, còn sáu hoặc bảy. Hoặc ít hơn.

– Hoặc ít hơn.

– Diệp Chi sẽ ở trong số còn lại?

Thầy Hoàng nhìn Minh. Trong mắt ông, Minh đọc: ông không biết. Ông giữ bốn mươi bảy năm nhưng chưa bao giờ biết ai sẽ mất tiếp, theo thứ tự nào, nhanh hay chậm. Nó quyết định, không phải ông.

– Tôi không biết. Diệp Chi biết nhiều. Người biết nhiều mờ nhanh. Thiên Nam biết nhất, mờ nhất, biến mất đầu tiên. Diệp Chi đang theo sau.

Im lặng. Nước rỉ qua khe sàn, chảy quanh chân Minh, lạnh, kiên nhẫn.

– Mười ngày, Minh nói. Nhưng em không hứa.

Thầy Hoàng gật, nhẹ, kiểu người nhận được ít hơn mong muốn nhưng nhiều hơn dự kiến.

– Còn một điều, ông nói. Nguyễn Đình Khải. Phó Chủ tịch UBND huyện M. Ông ta vẫn tại chức, vẫn ký quyết định hàng ngày, vẫn họp, vẫn ăn cơm, vẫn ngủ. Ông ta không biết bọn em vẫn ở đây. Nhưng ông ta biết cha em đã điều tra, và ông ta biết cha em đã chết.

– Ý thầy là gì?

– Ý tôi là: cha em, phóng viên Toàn, tài xế Phong. Ba người đào đến gần Khải, ba người chết. Nếu Khải biết có người thứ tư đang đào, Khải sẽ không ngồi yên. Và Khải không giết bằng tay. Khải giết bằng hệ thống: cuộc gọi lúc sáu giờ hai mươi, hai người thường phục ở bệnh viện, giấy khai tử ghi đột quỵ. Sạch, gọn, hợp pháp trên giấy.

– Em đã chết. Khải không giết được người chết.

– Nhưng Gia Huy chưa chết.

Câu nói rơi giữa phòng như viên sỏi rơi xuống mặt nước, tạo sóng, sóng lan, rồi mặt nước phẳng lại nhưng viên sỏi vẫn ở đáy. Minh hiểu: nếu cậu dùng Gia Huy để tố cáo, cậu đặt Gia Huy vào cùng vị trí cha cậu, Phong, Toàn. Người thứ tư.

Minh đứng dậy. Nước ở sàn chạm giày, lạnh.

– Em sẽ nghĩ.

Thầy Hoàng gật. Ông không giữ Minh lại, không nói thêm, không nhắc lại mười ngày. Ông ngồi yên bên bàn, hai tay đặt trên sổ da nâu, mắt nhìn tường đối diện, và Minh bước ra hành lang, đóng cửa.

Hành lang tầng bốn ướt. Nước chảy dọc tường, rỉ qua khe gạch, mùi sông đặc hơn tuần trước, mùi bùn lẫn rong lẫn thứ gì sâu hơn bùn, cũ hơn rong. Dưới sàn, nhịp ba giây tiếp tục, nhưng hôm nay có thêm một chi tiết: giữa hai nhịp, có tiếng khác, mỏng hơn, cao hơn, như tiếng gõ từ rất xa hoặc rất sâu, kiểu ngón tay gõ lên mặt bàn ngập nước. Minh dừng, lắng. Tiếng gõ biến mất. Nhịp ba giây tiếp tục.

Cậu xuống cầu thang, ra cổng, về nhà trọ. Mười lăm phút. Mở cửa, nhìn tường điều tra: tên Khải ở trung tâm, vòng tròn đỏ, mũi tên nối. Cậu nhìn tường lâu, rồi lấy bút, viết ở góc dưới phải, nhỏ:

"TH biết trước tai nạn 17 ngày. Thấy dầu. Không dừng. Lý do: nếu dừng lần này, lần sau không biết trước. Tính toán. Sai."

Dưới đó, cậu viết thêm:

"TH đề nghị chờ 10 ngày. Chuyển neo (sổ da nâu) sang nơi khác trước khi phá nền đất. Nếu không → 21 người bị kéo xuống."

Và dưới cùng:

"GH = người duy nhất có tư cách pháp lý tố cáo. Nhưng GH = mục tiêu thứ 4 nếu Khải biết."

Cậu đặt bút xuống. Ba dòng. Ba bài toán. Và không bài nào có đáp án mà cậu muốn.

Điện thoại rung. Diệp Chi, 18:40:

"Hôm nay mình không ở lại ngoài được. Tay mờ đến cổ tay rồi. Viết khó hơn."

Minh nhìn tin nhắn. Hôm qua cổ tay. Hôm nay viết khó. Ngày mai có thể không cầm được bút.

"Tao gặp thầy Hoàng. Thầy biết tao lấy biên bản. Thầy nói biết ai cắt phanh trước khi nó xảy ra. Thầy thấy dầu sáng hôm đó và không dừng xe."

Ba phút. Dài.

"Thầy chọn để bọn mình chết."

Không phải câu hỏi. Diệp Chi viết bằng giọng bằng phẳng, kiểu cô luôn viết: rõ ràng, không lẩn tránh, không thêm cảm xúc vào thứ đã xảy ra.

"Thầy nghĩ nếu dừng lần này, lần sau sẽ không biết trước. Thầy tính giữ bọn mình trong vòng lặp để bù."

Một phút.

"Thầy sai."

"Thầy nói thầy sai."

Im lặng dài. Bốn phút. Rồi:

"Sai không xóa được bốn mươi mốt cái chết. Nhưng bây giờ không phải lúc nói chuyện đúng sai. Cậu tính gì tiếp?"

Minh nhìn câu hỏi. Diệp Chi hỏi "cậu tính gì tiếp" bằng giọng người biết mình đang mất thời gian, từng ngày, từng phần cơ thể, và muốn biết thời gian còn lại sẽ được dùng vào việc gì.

"Đang nghĩ."

"Nghĩ nhanh."

Hai chữ. Minh đặt điện thoại xuống, nằm trên giường, nhìn trần. Dưới sàn nhà trọ, nhịp ba giây tiếp tục, đều, chậm. Và giữa hai nhịp, tiếng gõ mỏng, xa, kiểu ngón tay gõ từ bên dưới mặt đất, nhẹ nhàng, kiên nhẫn, như thứ bên dưới đang đếm.