Thử Nghiệm

Khải Minh ngồi ở bàn làm việc, laptop mở nhưng không viết gì. Trước mặt hắn là một cuốn sổ tay mới mua, loại bìa cứng, trang giấy kẻ ô. Hắn dùng bút bi xanh kẻ một bảng ở trang đầu tiên, ba cột: "Lời nói dối", "Kết quả", "Thời gian phản hồi". Tiêu đề hắn viết ở đầu trang, không gạch chân, không trang trí: "Ghi chép".

Bốn ngày đã qua kể từ buổi gặp mặt ngành. Bốn ngày hắn không nói dối, không phải vì kiềm chế, mà vì không có ai để nói. Hắn ở trong căn hộ, viết bài, ăn cơm hộp, và nghĩ. Nghĩ nhiều đến mức đầu óc bão hòa, mỗi suy nghĩ dẫn đến cùng một chỗ, và hắn quay ngược lại từ đầu.

Sáng nay hắn quyết định ngừng nghĩ và bắt đầu thử.

Cần một người nghe. Điều kiện kích hoạt, nếu quả thật có điều kiện kích hoạt, đòi hỏi ít nhất một người nghe. Hắn biết điều này từ hai lần trước: hắn nói dối với bà Tám, với anh Tuấn, và lời nói dối thành thật. Hắn chưa thử nói dối khi không có ai.

Hắn gọi Thành Nam.

— Ê, rảnh không? Qua phòng tao chút.

— Trưa rồi mày ơi. Có gì không?

— Không có gì. Nhớ mua hai ly trà sữa.

Thành Nam đến sau bốn mươi phút, hai ly trà sữa trong tay, dép lê, quần đùi, mặt còn dấu vết ngủ trưa. Hắn ngồi xuống giường Khải Minh, uống trà sữa, nhìn quanh phòng.

— Mày dọn phòng à? Sạch hơn lần trước.

Khải Minh không dọn phòng. Nhưng hắn nhìn quanh và nhận ra Thành Nam nói đúng: phòng sạch hơn. Đống quần áo trên ghế đã biến mất, sàn nhà không còn bụi, bàn làm việc gọn gàng. Hắn không nhớ mình dọn. Nhưng phòng đã sạch, và Thành Nam thấy nó sạch, nên nó sạch.

Ghi nhận. Kiểm tra sau.

— Ê, tao muốn hỏi mày cái này.

Thành Nam ngước lên, hút trà sữa.

— Mày có tin là tao biết chơi đàn piano không?

Thành Nam nhìn hắn, mắt hơi nheo.

— Mày? Piano? Hồi đó mày còn không biết chơi đàn guitar mà nhạc sĩ cho mượn.

— Ờ. Nhưng tao muốn nói là... tao từng học piano. Hồi nhỏ. Trước khi quen mày.

Hắn nói chậm, rõ ràng, nhìn thẳng vào mắt Thành Nam. Biết rõ đó là lời nói dối. Hắn chưa chạm vào phím đàn nào trong đời, ngoại trừ lần tò mò ấn bừa ở một cửa hàng nhạc cụ năm lớp chín. Nhưng hắn nói, và hắn mong muốn Thành Nam tin, và hắn chờ.

Thành Nam nhún vai.

— Ờ thì chắc tao không biết thôi. Hồi nhỏ đâu ai kể hết chuyện mình cho bạn.

Không phản đối mạnh. Không tin hẳn. Chỉ chấp nhận lơ mơ, kiểu "có thể", "biết đâu", "tao không nhớ". Khải Minh ghi nhận phản ứng: Thành Nam không bị sửa ký ức ngay lập tức. Có thể vì lời nói dối chưa đủ cụ thể, hoặc vì quá trình cần thời gian. Hắn cần chờ.

— Mày ăn gì chưa? Đi ăn bún không?

— Ăn rồi. Mày đi một mình đi.

Thành Nam ở thêm mười phút, nói về một đồng nghiệp mới ở công ty mà hắn ghét, kể chuyện bị sếp la vì nộp báo cáo trễ, than phiền về giá xăng. Những chuyện bình thường, đời thường đến mức buồn cười. Khải Minh nghe, gật đầu đúng chỗ, cười đúng lúc, và nghĩ rằng đây là cuộc trò chuyện cuối cùng mà hắn có thể có với Thành Nam mà không có gì bất thường chen vào giữa.

Thành Nam uống hết trà sữa, đứng dậy, vỗ vai hắn, rồi đi. Khải Minh đóng cửa, quay lại cuốn sổ, ghi vào cột đầu tiên: "Nói dối biết chơi piano". Cột "kết quả": để trống. Cột "thời gian": "10:45 sáng".

Rồi hắn ngồi chờ.

Hai giờ sau, hắn đứng dậy đi lấy nước, và trên đường quay lại bàn, mắt hắn dừng ở góc phòng.

Một chiếc túi vải đen, nhỏ, dài khoảng bốn mươi phân, dựng ở góc tường gần cửa sổ. Hắn chắc chắn nó không ở đó lúc sáng. Chắc chắn, vì hắn đã nhìn góc phòng đó khi mở cửa sổ.

Hắn đến gần, mở khóa kéo. Bên trong là một cuốn sách dạy đàn, bìa cũ, gáy đã sờn. Trang bìa ghi bằng bút chì, chữ viết tay quen thuộc: "Lâm Khải Minh, lớp 2B". Chữ viết tay của một đứa trẻ, nguệch ngoạc nhưng rõ ràng.

Hắn lật qua các trang. Có dấu bút chì gạch ở một số bài, kiểu đánh dấu của học sinh, "đã học", "chưa thuộc", "thi rồi". Cuốn sách thật. Đã cũ thật. Có mùi giấy cũ, mùi ẩm nhẹ, mùi thời gian. Không phải đồ mới làm.

Khải Minh đặt cuốn sách xuống bàn, mở cuốn sổ ghi chép, viết vào cột "kết quả": "Cuốn sách dạy đàn xuất hiện trong phòng. Viết tay tên tôi. Giấy cũ, có vẻ từ nhiều năm trước."

Cột "thời gian phản hồi": "Khoảng 2 tiếng".

Hắn nhìn hai dòng ghi chép, rồi nhìn cuốn sách. Rồi nhìn hai bàn tay mình. Mười ngón tay bình thường, không có chai ở đầu ngón, không có dấu vết gì của người từng tập đàn. Nhưng cuốn sách nói hắn đã học từ lớp hai.

Hắn đứng dậy, lấy điện thoại, tìm địa chỉ trung tâm âm nhạc gần nhất. Có một trung tâm ở đường Điện Biên Phủ, cách căn hộ hai mươi phút đi bộ. Hắn đi.

Trung tâm âm nhạc nằm trên tầng ba một tòa nhà cũ, biển hiệu sơn tay đã bạc. Bên trong, ba phòng tập, mỗi phòng có một cây đàn. Một cô giáo trẻ đang dạy một học sinh nhỏ ở phòng ngoài cùng. Phòng giữa trống.

Khải Minh hỏi xin phép thử đàn. Cô giáo gật đầu, chỉ phòng giữa.

Hắn ngồi xuống trước cây đàn đứng cũ, nắp phím đã ố vàng ở một số chỗ. Ghế đàn kêu cọt kẹt khi hắn nhích lại gần. Căn phòng nhỏ, tường dán cách âm mỏng, mùi gỗ cũ pha lẫn mùi nhựa. Một bức tranh nhạc sĩ nào đó treo trên tường, mặt nghiêm, tóc bạc, hắn không nhận ra ai.

Đặt hai tay lên phím. Mười ngón tay nằm đúng vị trí, tự nhiên, không cần nghĩ. Ngón cái trên nốt đô trung, các ngón khác xòe ra hai bên, cách đều, lực nhẹ.

Tao chưa từng ngồi trước cây đàn nào.

Nhưng hai bàn tay hắn nói khác.

Hắn bấm một nốt. Đô. Rồi rê. Rồi mi. Ba nốt đầu tiên của một giai điệu mà hắn không nhớ tên. Nhưng ngón tay nhớ. Ngón tay chạy tiếp, nhẹ và chắc, từ nốt này sang nốt kia, không do dự, không sai phím. Một bản nhạc hoàn chỉnh, chậm rãi, buồn theo cách không cố buồn.

Hắn nghe bản nhạc từ chính tay mình và nhận ra nó.

Bài hát mẹ hay nghe.

Mẹ có một cái loa nhỏ để trên bàn bếp, loại loa rẻ tiền mua ở chợ, và mỗi tối bà bật một danh sách nhạc cũ trong khi rửa bát. Hắn không nhớ tên bài nào, vì hồi đó hắn không quan tâm, chỉ nghe thấy mỗi tối như một phần của tiếng ồn trong nhà. Nhưng giai điệu này, giai điệu mà ngón tay hắn đang chơi, hắn nhận ra. Không phải nhận ra bằng đầu, mà bằng một chỗ sâu hơn, chỗ mà ký ức chìm xuống khi đầu óc quên đi.

Bản nhạc kết thúc. Hắn ngồi im, hai tay vẫn trên phím, ngón tay hơi run. Không phải run vì mệt, mà run vì hắn vừa chơi một bản nhạc mà hắn không biết mình biết, và bản nhạc đó gắn với mẹ, và hắn nhớ mẹ, nhưng ký ức về việc học piano không có mẹ trong đó. Ký ức giả cho hắn kỹ năng, cho hắn ngón tay, cho hắn giai điệu, nhưng không cho hắn cảm xúc đi kèm. Hắn biết chơi bài này nhưng không nhớ tại sao biết.

Cô giáo ở phòng ngoài nhìn vào, mỉm cười.

— Anh chơi được đó. Học ở đâu vậy?

Hắn nhìn cô, và lần đầu tiên trong tuần, hắn không nói dối.

— Tôi không biết.

Cô giáo cười, tưởng hắn đùa, quay đi tiếp tục dạy. Khải Minh ngồi thêm năm phút, ngón tay lướt nhẹ trên phím mà không bấm xuống.

Hắn thử chơi lại từ đầu. Lần này chậm hơn, cố chú ý xem ngón tay di chuyển theo kiểu nào. Chúng di chuyển theo thói quen, không theo mệnh lệnh. Hắn không nghĩ "nốt sol" rồi bấm sol, mà ngón tay tự tìm đến sol như thể đã bấm nốt đó mười nghìn lần. Ký ức cơ bắp. Thứ này không thể giả. Hoặc không thể giả theo cách hắn hiểu.

Cảm giác phím đàn dưới đầu ngón quen thuộc như cảm giác bàn phím máy tính, nhưng khác ở một chỗ: bàn phím máy tính hắn nhớ mình đã tập gõ, còn piano hắn không nhớ đã tập bao giờ. Kỹ năng có mà ký ức không. Như ai đó đã tải một phần mềm vào tay hắn mà không hỏi.

Hay ngược lại. Hắn không còn chắc.

Tối hôm đó, hắn ngồi ở bàn, mở cuốn sổ ghi chép, viết thêm.

"Lời nói dối: tôi từng học piano. Kết quả: ký ức cơ bắp (ngón tay tự biết chơi), cuốn sách dạy đàn xuất hiện trong phòng (viết tay tên tôi, giấy cũ). Thời gian: 2 tiếng (sách), 4 tiếng (ký ức cơ bắp, chưa chắc thời điểm chính xác). Ghi chú: Bản nhạc mẹ hay nghe. Tại sao? Lời nói dối là 'tôi học piano', không liên quan đến mẹ. Nhưng hiện thực tự chọn bản nhạc này. Hiện thực vá chi tiết theo cách riêng."

Hắn dừng lại, cắn bút. Rồi viết thêm một dòng, chậm hơn, nét chữ nhỏ hơn.

"Lời nói dối càng cụ thể, kết quả càng rõ. Lần 1: 'hợp đồng lớn' (mơ hồ) → 50 triệu + hợp đồng + quá khứ 3 tháng. Lần 2: 'quen chị Liên' (cụ thể hơn) → tin nhắn 4 tháng + ký ức nhiều người. Lần 3: 'học piano hồi nhỏ' (cụ thể + có mốc thời gian) → sách + ký ức cơ bắp."

Hắn nhìn ba dòng ghi chép, sắp xếp chúng trong đầu.

Có quy luật. Có cấu trúc. Lời nói dối không biến thành thật một cách hỗn loạn, mà theo một logic nào đó: tạo bằng chứng vật lý, sửa ký ức người khác, tạo quá khứ hợp lý để lời nói dối có chỗ đứng. Hiện thực không phản đối lời nói dối, mà tiếp nhận nó, rồi tự vá xung quanh cho khớp.

Như một trang giấy bị nhét thêm một đoạn văn, và ai đó đã sửa lại cả bài để đoạn văn mới không bị lạc.

Nhưng có một điểm hắn chưa giải thích được. Bản nhạc. Hắn nói dối rằng mình biết chơi piano, không nói gì về bài hát cụ thể nào. Nhưng hiện thực tự chọn bản nhạc mẹ hay nghe. Tại sao? Hiện thực vá lỗi bằng chi tiết cá nhân của hắn, bằng ký ức thật của hắn, bằng mẹ. Nó không tạo ngẫu nhiên. Nó tạo từ hắn.

Điều đó có nghĩa là hiện thực biết hắn. Biết hắn có mẹ, biết mẹ hay nghe nhạc, biết bản nhạc nào. Nó truy cập được vào những phần trong hắn mà hắn không chủ động đưa ra.

Khải Minh viết dòng đó vào cuốn sổ, rồi dừng lại nhìn nó. Dòng chữ nằm im trên giấy, không phản hồi, không giải thích. Hắn đang ghi chép về một hiện tượng mà hắn không có khung lý thuyết nào để chứa nó, như một nhà khoa học viết nhật ký bằng ngôn ngữ thần thoại.

Khải Minh gập sổ lại, đặt bút xuống. Hắn nhìn cuốn sách dạy đàn ở góc bàn, nhìn hai bàn tay, nhìn căn phòng đã sạch mà hắn không dọn.

Tao có thể làm được gì nữa?

Câu hỏi trượt qua đầu nhẹ nhàng, tự nhiên, và nguy hiểm. Hắn biết nó nguy hiểm. Biết vì đây là câu hỏi của người bắt đầu thích quyền lực, không phải câu hỏi của người sợ hãi.

Nhưng hắn không gạt nó đi.

Hắn mở sổ lại, viết ở cuối trang, dưới dòng ghi chép cuối cùng:

"Cần thử thêm. Lời nói dối lớn hơn. Xem phản hồi nhanh hơn hay chậm hơn. Câu hỏi: cái giá là gì? Mỗi thứ miễn phí đều có giá, chỉ là chưa biết trả bằng gì."

Dòng cuối hắn viết nhanh, gần như vô thức, rồi nhìn lại nó. Hắn không biết tại sao mình viết câu đó. Có thể vì hắn quen nghi ngờ mọi thứ. Có thể vì ở đâu đó trong đầu, trong cái phần mà hắn chưa dám mở ra kiểm tra, hắn biết rằng năm mươi triệu không thể đến mà không lấy đi thứ gì.

Hắn gập sổ, tắt đèn, nằm xuống giường. Giai điệu bài hát mẹ vẫn còn trong đầu, chơi đi chơi lại, nhẹ và chính xác như khi ngón tay hắn chạy trên phím. Hắn nhớ mẹ. Nhớ cái loa nhỏ trên bàn bếp. Nhớ mùi cơm tối.

Nhưng không nhớ tại sao mình biết chơi bài đó.

Ngón tay chạy đúng. Trái tim không nhớ tại sao.