Câu hỏi đúng

Thư viện Quốc gia mở cửa lúc tám giờ. Khang đến lúc tám rưỡi, sớm theo chuẩn người làm tự do, muộn theo chuẩn sinh viên. Tầng ba, phòng tài liệu quy hoạch, bốn người ngồi rải rác giữa hai mươi bàn đọc. Không ai nhìn lên khi anh vào.

Khang xin truy cập kho lưu trữ số, thẻ thư viện cũ, năm năm không dùng, vẫn hoạt động. Gõ tìm: "quy hoạch metro Hà Nội", "bản đồ tuyến ngầm", "hồ sơ địa chất đô thị".

Kết quả: hàng trăm tài liệu. Khang lọc theo năm, 2015, khi bản thiết kế metro trình Quốc hội lần đầu.

Bản đồ tổng thể metro Hà Nội 2015. Ba tuyến, ba mươi sáu ga, tọa độ từng ga ghi rõ đến mét. Khang so sánh với bản đồ hiện hành trên ứng dụng metro, bản dân dùng hàng ngày, cập nhật năm ngoái.

Mười hai ga tuyến 2A. Vị trí khớp. Khoảng cách giữa ga khớp. Không có gì bất thường.

Nhưng Khang không tìm bản đồ ga, anh tìm bản đồ đất.

Chuyển sang hồ sơ địa chất: "Báo cáo khảo sát địa chất khu vực Hà Đông phục vụ thi công hầm metro, 2018". Tài liệu kỹ thuật dày, mặt cắt ngang, lõi khoan, phân loại đất. Khang đọc lướt, tìm số liệu độ sâu.

Hầm metro tuyến 2A đoạn Hà Đông: thiết kế ở độ sâu mười lăm đến mười tám mét. Mặt cắt ngang ghi rõ, đường kính hầm chín mét, đất sét xen cát, mực nước ngầm ở mười hai mét. Gia cố tường hầm tiêu chuẩn. Không có gì nói đến năm mươi hai mét.

Nhưng có chi tiết khác. Trong phần "Ghi chú khảo sát", một dòng: "Khu vực S-09 đến S-10 phát hiện cấu trúc bê tông cũ ở độ sâu 35-40m. Đánh giá: công trình hạ tầng không rõ nguồn gốc, không ảnh hưởng đến thi công. Đã báo cáo chủ đầu tư."

S-09 là ga Hà Đông. S-10 là ga Văn Quán.

Cấu trúc bê tông cũ. Sâu ba mươi lăm đến bốn mươi mét. Không rõ nguồn gốc. Đã báo cáo, nhưng không thấy hồ sơ xử lý nào sau đó. Khang tìm: báo cáo bổ sung, biên bản họp, quyết định xử lý, không có. Dòng ghi chú đó treo lơ lửng, không ai nhặt lên.

Hoặc ai đó đã nhặt, nhưng không lưu hồ sơ công khai.

Ba mươi lăm đến bốn mươi mét. X-07 ở năm mươi hai mét. Cấu trúc bê tông cũ có thể là phần trên, trần hoặc tầng trung gian, của thứ gì đó sâu hơn.

Khang chụp ảnh trang tài liệu bằng điện thoại. Rồi chuyển sang bản đồ quy hoạch.

Anh so hai bản: quy hoạch 2015 và bản cập nhật 2018. Nhìn lướt, giống nhau. Nhưng khi xếp chồng trên màn hình, phóng to đoạn Hà Đông: vị trí ga S-09 lệch. Không nhiều, khoảng bốn mươi mét về phía tây nam. Bản 2015 đặt ga đúng trên giao lộ. Bản 2018 dời ga, lý do ghi trong hồ sơ: "điều chỉnh kỹ thuật do điều kiện địa chất". Điều kiện địa chất nào? Cấu trúc bê tông cũ kia chăng? Dời ga ra khỏi vị trí cấu trúc, hay dời ga về phía cấu trúc?

Khang đo trên bản đồ. Bốn mươi mét về phía tây nam, hướng đó đi đâu? Anh mở bản đồ vệ tinh Hà Đông trên điện thoại, chồng tọa độ: vị trí mới của ga S-09 nằm gần hơn, gần hơn với tọa độ mà nhật ký T-000 ghi cho X-07.

Dời ga để gần lối xuống.

Khang quay lại bản đồ 2015. Lần này không nhìn ga, nhìn tổng thể tuyến. So với bản 2018: tuyến 2A có một đoạn cong nhẹ ở khu vực Hà Đông mà bản 2015 không có. Bản gốc thiết kế thẳng, đường thẳng luôn rẻ hơn, nhanh hơn thi công, ít rủi ro kỹ thuật hơn. Bản 2018 uốn cong, lý do ghi: "tối ưu hóa đường cong bán kính theo điều kiện thực tế". Ngôn ngữ kỹ thuật vô hại.

Nhưng nếu chồng đường cong đó lên bản đồ, đoạn cong lệch về hướng X-07. Như thể ai đó sửa thiết kế để tuyến metro đi gần hơn thứ đã có sẵn ở dưới. Không phải tránh, mà tiếp cận.

Khang chụp thêm ba trang. Rồi đóng tài liệu.

Anh ngồi lại ghế đọc, nhìn ra cửa sổ tầng ba. Hà Nội trưa, nắng xiên qua rèm vải, bụi bay trong ánh sáng. Thư viện im. Xung quanh: tiếng giở trang, tiếng bàn phím gõ nhẹ, hơi thở đều của người đọc. Bình thường.

Nhưng bên dưới thành phố này, bên dưới tất cả sự bình thường, có thứ gì đó đã nằm đó từ trước khi metro tồn tại. Cấu trúc bê tông cũ, sâu bốn mươi mét, mà đội khảo sát phát hiện rồi ghi một dòng vào báo cáo. Một dòng. Không ai hỏi thêm, hoặc ai đó đã hỏi, và câu trả lời không được phép lưu lại.

Anh cần thêm dữ liệu. Thư viện cho đến đây. Phần còn lại nằm trong hệ thống nội bộ, trong két sắt, trong ký ức những người không muốn nhớ.

Quán cà phê gần thư viện, loại quán sinh viên, bàn ghế gỗ ép, máy pha tự động, wifi miễn phí. Trưa, đông. Khang gọi cà phê đen, ngồi bàn góc, mở điện thoại xem lại ảnh chụp.

Bàn anh ngồi có hai ghế. Ghế đối diện trống, cho đến khi không trống nữa.

Người phụ nữ đặt khay xuống trước khi nói. Cà phê sữa đá, một quyển sổ bìa cứng, và cái nhìn nhanh quét qua bàn Khang, điện thoại, ảnh chụp bản đồ, ly cà phê, rồi ngồi.

Hai mươi tám, có lẽ. Tóc buộc cao, áo thun đen, quần kaki. Ba lô đeo một bên vai, loại ba lô kỹ thuật, nhiều ngăn. Mắt sáng, nheo nhẹ khi nhìn, kiểu nhìn của người quen đánh giá trước khi tin.

— Hết bàn.

Cô nói, không xin phép. Thông báo.

Khang gật. Quán đông thật, bàn nào cũng có người, sinh viên ôn thi la liệt. Anh dời điện thoại sang trái, tiếp tục nhìn ảnh.

Im lặng hai phút. Cô mở sổ, sổ bìa cứng, trang giấy vàng loại dày, viết bằng bút bi xanh. Khang không nhìn, nhưng tầm mắt ngoại vi bắt được: bảng, cột, tên người, ngày tháng. Dạng trục thời gian.

Rồi cô mở thêm, một tập giấy A4 kẹp ghim, photocopy. Trang đầu: ảnh chân dung, nam, khoảng ba mươi lăm tuổi, bên dưới thông tin cá nhân. Trang hai: bản tường trình mất tích từ gia đình.

Khang không cố nhìn. Nhưng anh đọc được tên, in đậm đầu trang, cỡ chữ lớn hơn phần còn lại: Nguyễn Văn Dũng.

Tay anh dừng.

Dũng. Kỹ thuật viên mất tích. Người mà vợ nói "đi làm ca đêm rồi không về". Người mà hệ thống nói "không có nhân viên tên này". Người mà dữ liệu dân cư quốc gia nói "không tồn tại".

Tên đó nằm trên hồ sơ của người phụ nữ ngồi đối diện anh.

Khang nhìn lên. Cô đang đọc, chưa để ý. Anh quan sát thêm ba giây: cách cô lật trang, cách cô đánh dấu bằng bút dạ quang vàng, cách mắt cô quét nhanh rồi dừng ở những chỗ cần dừng. Không phải cảnh sát, cảnh sát có hồ sơ chính thức, không photocopy kẹp ghim. Không phải gia đình, gia đình không có nhiều hồ sơ cùng lúc. Nhà báo, hoặc điều tra viên tư.

— Cô biết người này?

Cô ngẩng lên. Mắt nheo, không ngạc nhiên, mà cảnh giác. Nhìn Khang, nhìn điện thoại anh, ảnh bản đồ quy hoạch vẫn hiện trên màn hình, rồi nhìn lại Khang.

— Ai hỏi?

— Tôi biết Dũng. Biết anh ta mất tích. Biết hệ thống xóa hồ sơ anh ta.

Im lặng. Cô không trả lời ngay, mắt đọc Khang như đọc tài liệu: quét, đánh giá, phân loại. Ba giây. Năm giây.

— Biết từ đâu?

— Tuấn. Đồng nghiệp cũ của tôi ở trung tâm điều phối metro. Tuấn cũng là đồng nghiệp của Dũng.

Cô đặt bút dạ quang xuống. Chậm.

— Anh từng làm ở trung tâm điều phối?

— Năm năm trước. Nghỉ rồi.

— Tên gì?

— Lê Minh Khang.

Cô không ghi, nhưng Khang biết cô nhớ. Kiểu người nhớ tên sau một lần nghe.

— Tôi có nhật ký vận hành hệ thống metro.

Khang nói, giọng thấp. Quán đông, bàn bên cạnh có hai sinh viên ôn thi. Anh nhìn thẳng vào cô. Không bịa, không phóng đại, cách nói của người quen với dữ liệu.

— Nhật ký ghi nhận một đoàn tàu không có trong danh mục chạy lúc hai giờ sáng. Mỗi đêm. Từ ít nhất sáu tháng trước. Tàu dừng ở một ga không có trên bản đồ, sâu năm mươi hai mét dưới mặt đất.

Cô nhìn anh. Không nháy mắt. Không nhìn xung quanh. Chỉ nhìn, và Khang thấy thứ gì đó thay đổi trong mắt cô. Không phải tin, chưa đủ để tin. Nhưng đủ để không đứng dậy bỏ đi.

— Năm mươi hai mét, cô lặp lại. Chậm.

— Đúng. Và vào những đêm nhất định, cảm biến ghi nhận cửa toa mở ở ga Hà Đông. Ai đó lên tàu.

— Hoặc bị đưa lên.

Khang gật. Cô hiểu nhanh.

Im lặng mười giây, dài, trong quán cà phê ồn ào, tiếng máy xay, tiếng sinh viên bàn bài. Nhưng giữa hai người, mười giây đó nặng.

Cô gập hồ sơ lại. Nhìn Khang.

— Tên tôi là Linh. Trần Ngọc Linh. Tôi theo dõi bảy vụ mất tích trong hai năm qua. Tất cả gần ga metro. Tất cả bị xóa dữ liệu dân cư.

Bảy vụ. Khang chỉ biết bốn, Dũng, Phương, Thắng, Hoàng Minh. Linh biết bảy.

— Cô theo vụ này bao lâu?

— Ba năm.

— Ba năm. Bảy vụ trong hai năm, nhưng cô bắt đầu ba năm trước. Nghĩa là...

— Nghĩa là có vụ đầu tiên, trước bảy vụ đó. Vụ đó không nằm trong danh sách vì tôi không đủ khách quan để liệt kê nó cùng những vụ khác.

Khang đợi. Không hỏi, đợi. Cô sẽ nói.

— Chị gái tôi.

Giọng Linh đều, không run, không nấc, không có cảm xúc thừa. Kiểu giọng của người đã nói câu này nhiều lần, đã quen với sức nặng của nó.

— Trần Ngọc Mai. Ba năm trước. Biến mất gần ga metro lúc rạng sáng. Không xác. Không dấu vết. Cảnh sát kết luận "tự nguyện rời đi".

— Cô không tin.

— Tôi không tin vì tôi biết chị tôi. Và vì hai tuần sau khi chị mất tích, tôi kiểm tra hệ thống dân cư, hồ sơ chị bị sửa. Không phải xóa, sửa. Ngày sinh thay đổi, ảnh chân dung thay thế bằng ảnh khác, số CCCD vẫn tồn tại nhưng gắn với người khác. Như thể ai đó không xóa Ngọc Mai, mà thay thế cô ấy.

Thay thế. Không xóa, thay thế. Dũng bị xóa hoàn toàn. Ngọc Mai bị thay thế. Hai cách xử lý khác nhau, hoặc hai thời điểm khác nhau trong cùng một hệ thống, khi quy trình thay đổi.

Khang nhìn sổ của Linh, bìa cứng, trang vàng, đầy chữ viết tay.

— Bảy vụ mất tích. Tất cả gần ga metro. Tất cả bị xóa dữ liệu. Cô có ngày chính xác mỗi vụ không?

— Có.

— Tôi cần đối chiếu với nhật ký vận hành. Nếu ngày mất tích trùng với đêm tàu T-000 chạy, và trùng với đêm cảm biến cửa toa mở...

— Thì không còn là trùng hợp.

— Thì không còn là trùng hợp, Khang lặp lại.

Linh mở sổ. Lật đến trang đánh dấu, một bảng viết tay, cột dọc: tên, ngày mất tích, vị trí cuối cùng được thấy, tình trạng dữ liệu.

Bảy cái tên. Bảy ngày. Bảy ga metro.

Khang đọc, chậm, ghi nhớ. Trong bảy vụ, ba vụ có ngày nằm trong khoảng sáu tháng của USB. Đêm nay anh sẽ đối chiếu.

— Cô có nghĩ là cùng một người, hay cùng một nhóm, đứng sau tất cả? Linh hỏi.

— Tôi không nghĩ, Khang nói. Tôi theo dữ liệu.

Linh nhìn anh. Hơi nghiêng đầu, không phải ngạc nhiên, mà đánh giá.

— Được. Tôi cũng theo dữ liệu. Nhưng câu hỏi đúng không phải "ai mất tích", cũng không phải "mất tích ở đâu". Câu hỏi đúng là: ai xóa họ? Ai có quyền truy cập hệ thống dân cư quốc gia, sửa hồ sơ, và không ai kiểm tra?

Ai xóa họ.

Khang không trả lời. Nhưng trong đầu anh: Hải. Phạm Đức Hải, giám đốc trung tâm điều phối. Người biết Khang đang điều tra. Người gọi Tuấn lên họp riêng. Người mà quyền lực của ông ta kéo dài từ tầng mười hai trung tâm điều phối xuống đến, bao sâu?

— Tôi có số điện thoại, Khang nói. Nếu cô cần liên lạc.

Linh gật. Rút điện thoại, đời cũ, không phải dòng đắt tiền. Gõ số Khang vào. Lưu.

— Đêm nay tôi sẽ đối chiếu ngày tháng, Khang nói. Gửi kết quả cho cô.

— Đừng gửi tin nhắn, Linh nói. Nhanh. Gặp trực tiếp. Tin nhắn để lại dấu vết.

Cô đúng. Khang gật.

Linh gập sổ, nhét vào ba lô. Đứng lên, nhanh, gọn, không kéo dài.

— Anh Khang. Anh nói anh nghỉ việc năm năm trước. Sau vụ tai nạn tàu, mười bảy người.

Không phải câu hỏi. Khang nhìn cô, mắt Linh sắc, đọc thẳng vào anh.

— Tôi biết vụ đó. Tôi cũng theo dõi. Vì hai trong mười bảy nạn nhân, gia đình họ nói hệ thống xóa hồ sơ của người thân sau khi chết. Không phải xóa vì mất, xóa như thể họ chưa từng tồn tại.

Khang không phản ứng. Mặt anh, anh biết, không thay đổi. Nhưng bên trong, thứ gì đó dịch chuyển. Nhẹ. Như nền đất rung lúc 02:17.

— Hẹn gặp lại.

Rồi đi. Ba lô một bên vai, bước nhanh, không ngoái lại.

Khang ngồi lại. Quán vẫn đông. Sinh viên vẫn ôn thi. Máy xay cà phê vẫn chạy. Mọi thứ bình thường.

Anh nhìn xuống ly cà phê, đã hết từ lâu, đá tan, nước loãng. Nhìn chỗ Linh vừa ngồi, ghế hơi lệch, vết ẩm ly trên mặt bàn. Cô đến và đi trong ba mươi phút, nhưng ba mươi phút đó thay đổi mọi thứ.

Cho đến giờ, Khang điều tra một mình. Dữ liệu trên màn hình, bản đồ trên giấy, giấc mơ trong đầu, tất cả chỉ có anh biết. Tuấn giúp nhưng Tuấn đang sợ, đang bị dồn vào góc, ca đêm, đoạn sâu. Khang không muốn kéo thêm ai vào.

Nhưng Linh không phải ai đó bị kéo vào. Cô đã ở trong vòng xoáy này ba năm, lâu hơn anh. Cô đến từ phía khác: không phải từ dữ liệu hệ thống, mà từ mất mát cá nhân. Chị gái. Ba năm. Kiểu mất mát mà thời gian không làm nhạt, chỉ làm sắc hơn, kiên nhẫn hơn, nguy hiểm hơn.

Hai trong mười bảy nạn nhân, gia đình họ nói hệ thống xóa hồ sơ sau khi chết.

Câu đó. Khang lật đi lật lại trong đầu. Vụ tai nạn năm năm trước, mười bảy người chết, kết luận "lỗi hệ thống", Khang bị quy trách nhiệm gián tiếp. Anh nhớ từng cái tên, từng khuôn mặt trong hồ sơ. Nhưng anh không biết, không ai nói, rằng hồ sơ một số nạn nhân bị xóa sau đó. Tại sao? Họ đã chết, đã có giấy chứng tử, đã có tang lễ. Xóa hồ sơ người chết để làm gì?

Trừ khi có thứ gì đó trong hồ sơ của họ, thứ mà ai đó không muốn tồn tại. Thứ liên quan đến lý do thật sự của vụ tai nạn.

Lý do thật sự.

Khang đứng lên. Trả tiền. Ra cửa.

Nắng trưa Hà Nội, nóng, ẩm, ánh sáng trắng hắt từ mặt đường bê tông. Xe máy, xe buýt, người đi bộ. Anh đi dọc phố, hướng về nhà. Trong túi áo khoác: bản đồ vẽ tay với chấm X-07, ảnh chụp tài liệu, và bảy cái tên mà Linh cho anh.

Đêm nay anh sẽ đối chiếu. Nếu ngày tháng trùng, thì tất cả sẽ khớp. Dữ liệu hệ thống, vụ mất tích, ga ẩn, đoàn tàu tối, mọi mảnh ghép sẽ chỉ về cùng một hướng.

Câu hỏi đúng không phải ai mất tích.

Câu hỏi đúng là ai xóa họ. Và tại sao.