Người sống nhưng không tồn tại

Linh dành cả ngày đi xác minh.

Không phải vì cô chưa tin dữ liệu. Dữ liệu đã rõ: Nguyễn Thị Hòa bị xóa khỏi hệ thống quốc gia trong bốn mươi tám giờ. Số CCCD không tồn tại, số điện thoại ngừng hoạt động, hồ sơ dân cư trắng. Cô tin. Nhưng cô cần xem bằng mắt, bằng tai, bằng mặt người phía bên kia quầy khi họ nói: "Không có ai tên đó." Cô cần biết sự xóa sổ trông như thế nào từ phía ngoài, từ phía những người không biết mình đang tham gia.

Tám giờ sáng: Công an phường Hoàng Liệt, nơi chị Hạnh nộp đơn báo mất tích.

Phòng tiếp dân nhỏ, bàn gỗ, ghế nhựa, quạt trần quay chậm. Một cán bộ trẻ, khoảng ba mươi, áo xanh, ngồi sau bàn, máy tính bật sẵn. Linh đưa thẻ nhà báo, nói đang viết bài về vụ mất tích. Cán bộ nhập tên "Nguyễn Thị Hòa" vào hệ thống.

— Không có đơn báo mất tích nào mang tên này trong hệ thống.

— Gia đình nộp đơn bốn ngày trước. Có biên nhận.

Cán bộ nhập lại. Kiểm tra theo ngày, theo phường, theo họ.

— Không có. Chị chắc chắn đúng phường?

— Chắc chắn. Người thân nạn nhân xác nhận.

Cán bộ nhìn Linh. Không thù nghịch, không nghi ngờ. Chỉ bối rối, kiểu bối rối chân thành của người không hiểu tại sao hệ thống không hiện kết quả.

— Có thể đơn chuyển lên quận rồi. Để tôi kiểm tra.

Gọi điện, hỏi. Năm phút. Quay lại.

— Quận cũng không có. Chị thử liên hệ trực tiếp với gia đình, có thể họ nộp nhầm phường.

Linh cảm ơn, ra ngoài. Đứng trên vỉa hè, nắng sáng, tiếng loa phường phát nhạc sáng. Cô ghi vào sổ: "CA phường Hoàng Liệt: không có đơn. Cán bộ kiểm tra thật, không giả. Đơn bị xóa khỏi hệ thống, không phải bị giấu bởi người tiếp dân. Cán bộ bối rối, không che giấu. Anh ta không biết."

Đây là phần khiến Linh khó chịu nhất. Không phải sự phủ nhận, mà sự chân thật đằng sau nó. Cán bộ trẻ đó thật sự kiểm tra, thật sự không tìm thấy, thật sự bối rối. Anh ta không tham gia âm mưu nào. Anh ta chỉ là người dùng hệ thống, và hệ thống nói "không có." Ai đó ở tầng cao hơn, xa hơn, đã xóa dữ liệu trước khi mắt anh ta kịp nhìn thấy. Và anh ta sẽ không bao giờ biết.

Chín giờ rưỡi: Bệnh viện đa khoa Hoàng Mai, nơi Hòa đăng ký khám sức khỏe định kỳ.

Phòng hồ sơ bệnh nhân, tầng 1. Linh hỏi tra cứu hồ sơ Nguyễn Thị Hòa, sinh năm 1995, số CCCD mà Hạnh cung cấp. Nhân viên nhập vào máy.

— Không có bệnh nhân nào khớp thông tin này.

— Có thể tra theo tên và ngày sinh, không theo CCCD?

Nhân viên nhập lại.

— Không có Nguyễn Thị Hòa sinh năm 1995 trong hệ thống bệnh viện.

Linh biết điều này sẽ xảy ra. Hệ thống y tế liên thông với Cổng dân cư quốc gia. Khi CCCD bị xóa, mọi liên kết dữ liệu đi kèm cũng mất: hồ sơ y tế, bảo hiểm xã hội, đăng ký khám, lịch sử tiêm chủng. Xóa một số, mất tất cả.

Mười một giờ: Công ty Xây dựng Thành Đạt, nơi Hòa làm kế toán.

Văn phòng nhỏ trên tầng ba một tòa nhà mặt phố Trường Chinh. Linh gặp quản lý nhân sự, một phụ nữ bốn mươi tuổi, tóc ngắn, kính đọc sách.

— Nguyễn Thị Hòa? Tôi không nhớ có nhân viên nào tên đó. Để tôi kiểm tra.

Kiểm tra danh sách nhân sự trên máy tính. Lướt bảng tính, tìm theo tên, theo phòng ban, theo mã nhân viên.

— Không có. Phòng kế toán hiện tại có bốn người, tôi biết hết. Không có ai tên Hòa.

— Hòa làm ở đây ít nhất hai năm, Linh nói. Chị gái cô ấy xác nhận.

Quản lý nhìn Linh, hơi khó chịu nhưng lịch sự.

— Tôi quản lý nhân sự từ năm ngoái. Trước đó là anh Tuấn, đã nghỉ. Có thể trước khi tôi đến, nhưng trong hệ thống hiện tại không có tên này.

Linh hỏi thêm: có ai trong phòng kế toán nghỉ việc gần đây không?

— Không. Bốn người làm từ đầu năm, ổn định.

— Bàn nào trống?

Quản lý dẫn Linh vào phòng kế toán, nhỏ, bốn bàn kê sát nhau, mỗi bàn có máy tính, cốc nước, ảnh gia đình hoặc cây cảnh mini. Bốn bàn, bốn người. Không có bàn thứ năm. Không có ghế thừa. Phòng đúng kích thước cho bốn người, không hơn.

Nhưng Linh nhìn kỹ: sàn gạch dưới bàn thứ tư, gần cửa sổ, có vết bốn chân bàn cũ, hơi lệch so với chân bàn hiện tại. Bàn đã bị đổi hoặc dịch chuyển. Và trên tường phía sau bàn thứ tư, có dấu đinh cũ, nơi treo lịch hoặc ảnh, giờ để trống. Dấu vết của ai đó từng ngồi đây trước.

Cô không chỉ ra. Không nói gì. Chỉ ghi vào sổ: "Phòng KT: 4 bàn, 4 người. Bàn 4 có dấu chân bàn cũ + dấu đinh trên tường = từng có người thứ 5, bàn bị dịch. Quản lý mới (từ năm ngoái) không biết."

Hòa từng ngồi ở bàn nào đó trong phòng này, gõ số liệu, uống trà, nói chuyện với đồng nghiệp. Và bây giờ không ai nhớ cô. Không phải vì họ vô tâm, mà vì hệ thống đã xóa mọi dấu vết: tên trong danh sách, mã nhân viên, hợp đồng lao động, bảng lương. Bàn cô ngồi được dời, ghế cô dùng được dẹp, và khi không còn giấy tờ nào chứng minh một người từng tồn tại, ký ức con người cũng mờ dần. Không ai nói dối. Họ thật sự không nhớ.

Một giờ chiều: Ngân hàng Vietcombank, chi nhánh Hoàng Mai. Hòa có tài khoản lương ở đây, theo Hạnh.

Linh không vào với tư cách nhà báo lần này. Cô vào với tư cách "bạn của gia đình, giúp tìm người mất tích." Nhân viên giao dịch kiểm tra: không có tài khoản nào mang tên Nguyễn Thị Hòa với số CCCD đó. Linh hỏi có thể tra theo số tài khoản. Hạnh gửi tin nhắn: số tài khoản lương của Hòa, lấy từ sổ tiết kiệm cũ.

Nhân viên nhập. Nhìn màn hình. Gõ lại. Kiểm tra hai lần. Nhìn Linh.

— Số tài khoản này không tồn tại trong hệ thống.

— Không tồn tại? Hay đã đóng?

— Không tồn tại. Nghĩa là hệ thống không ghi nhận tài khoản với số này từng được mở. Nếu đóng, sẽ hiện "đã đóng" kèm ngày đóng. Số này không hiện gì. Trống.

Linh nhìn nhân viên. Cô gái trẻ, hai mươi mấy tuổi, khuôn mặt lịch sự, chuyên nghiệp. Không biết mình vừa xác nhận rằng một người phụ nữ ba mươi lăm tuổi nhận lương qua ngân hàng này mỗi tháng, tiết kiệm ở đây mỗi quý, và giờ không còn dấu vết nào trong hệ thống. Không chỉ khóa. Không chỉ đóng băng. Không tồn tại. Như chưa bao giờ được mở. Tiền trong tài khoản đi đâu? Không ai biết. Không có tài khoản, không có tiền, không có giao dịch, không có lịch sử. Sạch.

Linh hỏi thêm: nếu một tài khoản bị xóa hoàn toàn như vậy, cần quyền gì? Nhân viên do dự, rồi nói: "Cấp chi nhánh không làm được. Cấp trung tâm dữ liệu ngân hàng, hoặc cao hơn. Nhưng tôi chưa thấy trường hợp nào như vậy."

Lần đầu tiên trong ngày, Linh nhận được phản ứng gần với ngạc nhiên. Nhân viên ngân hàng nhìn số tài khoản trên mẩu giấy, nhìn màn hình trống, rồi nhìn lại giấy. Cô gái biết điều gì đó không đúng, nhưng không biết hỏi ai, không biết làm gì. Giống cán bộ công an sáng nay. Giống quản lý nhân sự. Tất cả đều ở tầng dưới cùng của quyền lực, nơi chỉ thấy kết quả mà không thấy nguyên nhân.

Linh ra ngoài. Đứng trên vỉa hè phố Lĩnh Nam, trưa nắng, mùi bụi, tiếng xe tải chạy ngang. Mở sổ, viết:

"4 nơi kiểm tra: CA, bệnh viện, công ty, ngân hàng. 4/4 phủ nhận sự tồn tại của Hòa. Không ai nói dối. Tất cả kiểm tra thật, trên hệ thống thật. Dữ liệu đã bị xóa ở tầng sâu nhất: không phải ẩn, mà xóa hoàn toàn. Hệ thống quốc gia xóa được một con người trong 48 giờ."

Cô đóng sổ. Ngồi xuống ghế đá ngoài ngân hàng. Nắng trưa chói qua tán cây sấu, bóng lá lay trên vỉa hè. Xe máy chạy ngang, người qua đường bình thường, tiếng cười trẻ con, tiếng rao hàng.

Bình thường. Mọi thứ bình thường. Một phụ nữ ba mươi lăm tuổi vừa bị xóa khỏi mọi hệ thống quốc gia trong bốn mươi tám giờ, và thành phố tiếp tục chạy. Không có vết nứt nào. Không có khoảng trống nào. Mười triệu người sống ở Hà Nội, bớt một không ai nhận ra. Hệ thống thiết kế đúng cho mục đích này: xóa sạch, không dấu vết, không có nơi nào để khiếu nại, không có ai để hỏi.

Linh nghĩ về chị Mai.

Ba năm. Ba năm cô đi đến từng nơi giống hôm nay: công an, bệnh viện, trường học nơi chị dạy, ngân hàng, công ty điện thoại. Mỗi nơi nói: "Không có ai tên Trần Ngọc Mai." Mỗi lần cô nghe, cô tức giận, cô tin ai đó đang nói dối. Bây giờ, sau ba tuần điều tra, cô hiểu: không ai nói dối. Hệ thống thật sự không còn chị. Chị Mai, giáo viên cấp hai, ba mươi hai tuổi, tóc dài, hay cười, gọi cô mỗi tối trước khi ngủ, để sẵn cơm trong tủ lạnh mỗi sáng thứ hai, đã bị xóa khỏi mọi cơ sở dữ liệu quốc gia cách đây ba năm, và cô là người duy nhất trên thế giới này còn nhớ chị.

Người duy nhất.

Và nếu một ngày cô cũng quên, thì chị Mai sẽ thật sự không còn tồn tại. Không phải trong hệ thống, mà trong ký ức con người. Xóa hoàn toàn. Như chưa từng sinh ra.

Linh ngồi trên ghế đá mười phút. Không ghi chép, không gọi điện, không làm gì. Chỉ ngồi. Nắng dịch chuyển, bóng cây dịch chuyển, xe cộ chạy qua. Mười phút, cô cho phép mình sợ. Không sợ bị bắt, không sợ bị theo dõi, không sợ Hải hay bất kỳ ai đe dọa. Sợ rằng ký ức của cô về chị Mai sẽ mờ dần theo thời gian, như ký ức của Hòa đang mờ trong tâm trí đồng nghiệp và hàng xóm cô ấy ngay lúc này.

Rồi cô đứng dậy. Mở sổ, ghi thêm một dòng: "Không được quên. Bất kể chuyện gì xảy ra."

Đóng sổ, khoác ba lô, bắt xe buýt về phòng trọ. Xe buýt 32, tuyến Hòa đi mỗi tối sau lớp yoga. Linh ngồi ghế cuối, cạnh cửa sổ, nhìn ra đường phố trôi qua. Qua ga Cầu Giấy, nơi Hòa mất tích. Qua Trần Duy Hưng, nơi Hòa tập yoga. Qua ngã tư Lê Văn Lương, đèn đỏ, xe dừng, tiếng còi.

Hòa từng ngồi trên chuyến xe buýt này. Cùng ghế, cùng tuyến, cùng khung giờ. Đi từ lớp yoga về nhà, mỗi thứ ba thứ năm, hai năm liên tiếp. Và một tối, cô không lên xe buýt. Cô rẽ vào ga, đi qua sân ga, qua hành lang kỹ thuật, qua cửa thép, và không quay lại.

Linh xuống trạm Đống Đa, đi bộ về phòng trọ. Mở cửa, bỏ ba lô, ngồi vào bàn. Mở laptop, vào cơ sở dữ liệu mất tích, cập nhật ghi chú cho dòng Nguyễn Thị Hòa: "Xác minh hoàn tất. 4/4 cơ quan phủ nhận. Xóa toàn diện: CA + y tế + lao động + ngân hàng + viễn thông. Dấu vết vật lý: bàn dịch tại công ty. Dấu vết số: 0."

Rồi cô mở dòng thứ bảy mươi hai. Trần Ngọc Mai. Cùng cột, cùng định dạng, cùng kết quả. Ba năm trước, ai đó cũng đã đi qua bốn cơ quan, kiểm tra bốn lần, và nhận bốn câu "Không có ai tên đó." Người đó là cô. Và ba năm sau, cô vẫn nhớ chị. Vẫn nhớ giọng chị gọi mỗi tối. Vẫn nhớ mùi cơm trong tủ lạnh mỗi sáng thứ hai.

Hệ thống xóa được giấy tờ. Xóa được dữ liệu. Xóa được tên trong máy tính của mọi cơ quan quốc gia. Nhưng không xóa được ký ức của người em gái ngồi trong phòng trọ hai mươi mét vuông ở Đống Đa, mỗi đêm, nhìn vào danh sách bốn mươi bốn người và đọc tên chị ở dòng bảy mươi hai.