Bữa trưa

Hải gọi trước. Không phải Khang.

Tin nhắn lúc bảy giờ sáng, từ số quen lần này, số chính thức của Hải tại trung tâm điều phối: "Anh Khang, lâu rồi chưa gặp. Trưa nay rảnh không? Quán Cơm Niêu Sài Gòn, đối diện trung tâm, 12h."

Khang đọc tin nhắn hai lần. Lần trước Hải gọi lúc mười một giờ đêm, từ số lạ, ngoài giờ, không chính thức. Cảnh cáo. Lần này: ban ngày, số chính thức, giọng lịch sự. Mời ăn trưa. Hai cách tiếp cận khác nhau cho hai thông điệp khác nhau. Lần trước: dọa. Lần này: thương lượng?

Khang trả lời: "Được. 12h."

Gọi Linh ngay sau đó.

— Hải mời tôi ăn trưa. Số chính thức. Giọng lịch sự.

— Nghĩa là ông ta muốn gì đó từ anh, Linh nói. Hoặc muốn cho anh gì đó. Người đe dọa không mời ăn trưa.

— Hoặc muốn đánh giá tôi biết đến đâu.

— Cả hai. Cẩn thận. Đừng cho ông ta biết về SYS-ADMIN-07. Đừng cho biết về camera. Đừng cho biết về bốn thành phố.

— Tôi biết.

— Tôi biết anh biết. Nhưng Hải là người chuyên đọc người. Đó là cách ông ta ngồi ở vị trí đó. Anh không nói ra, nhưng nếu ông ta hỏi đúng câu, mắt anh có thể trả lời.

Khang im. Linh có lý.

— Nếu cần, tôi sẽ nói dối, anh nói.

— Anh không giỏi nói dối. Tốt hơn: nói ít. Để ông ta nói nhiều.

Quán Cơm Niêu Sài Gòn: nhà hàng tầng lệt một tòa nhà đối diện trung tâm điều phối metro, trang trí kiểu Nam Bộ, bàn gỗ, đèn vàng, nhạc bolero nhẹ. Khách trưa chủ yếu là nhân viên văn phòng khu vực, ăn nhanh, nói to. Bàn của Hải ở góc cuối, khuất sau vách gỗ, yên hơn.

Hải đã ngồi sẵn. Vest xám, áo sơ mi trắng, kính gọng mỏng, tóc chải ngược. Nụ cười lịch sự khi thấy Khang. Đứng dậy, bắt tay.

— Anh Khang. Trông anh ốm hơn lần cuối gặp.

— Mất ngủ.

— Dân metro ai cũng mất ngủ. Ngồi đi.

Hải gọi sẵn: cơm niêu, canh chua cá, rau muống xào tỏi. Hai phần. Nước mía. Gọn, không phô trương, kiểu người quen tiếp khách nhưng không muốn tạo ấn tượng "đang chiêu đãi."

Hai người ăn. Hải nói chuyện bình thường năm phút đầu: metro tuyến mới đang thử nghiệm, lượng hành khách tăng mười hai phần trăm so với cùng kỳ, hệ thống điều phối vừa nâng cấp phần mềm. Giọng đều, tự nhiên, kiểu người nói về công việc hàng ngày. Khang nghe, gật đầu ở những chỗ cần gật, không hỏi thêm.

Khang quan sát Hải ăn. Gọn gàng, đũa cầm đúng cách, nhai kỹ, không nói khi miệng có đồ ăn. Thỉnh thoảng nhìn đồng hồ, không lộ liễu nhưng đủ để Khang biết ông ta có lịch. Nửa tiếng, có thể bốn mươi phút, không hơn. Những gì Hải muốn nói sẽ nằm trong bốn mươi phút đó.

Đến giữa bữa, Hải đặt đũa xuống, lau miệng, uống nước mía, rồi nói:

— Anh Khang, tôi nghe nói anh đang tìm hiểu về hạ tầng ngầm cũ ở Hà Nội. Viết bài hay nghiên cứu gì?

Khang đặt đũa xuống. Nhìn Hải. Mặt Hải bình thản, nụ cười lịch sự vẫn ở đó, mắt sau kính nhìn thẳng, không né. Câu hỏi nghe như hỏi thăm, nhưng mỗi từ được chọn: "hạ tầng ngầm cũ" thay vì "hệ thống K-07" hay "Tuyến 0." Hải biết Khang tìm, nhưng muốn xem Khang thừa nhận đến đâu.

— Tôi không viết bài, Khang nói. Tò mò cá nhân. Tôi từng làm ở đây, anh biết. Có những thứ tôi muốn hiểu.

— Hiểu thì tốt. Tò mò là bản chất của kỹ sư. Hải nói, giọng nhẹ. Nhưng có những hệ thống cũ, khi đào lên, không chỉ tìm được câu trả lời. Còn tìm được rắc rối.

— Rắc rối cho ai?

Hải cười nhẹ. Không phải cười vui. Cười lịch sự, kiểu cười che một câu trả lời anh không muốn nói thẳng.

— Cho nhiều người. Anh Khang, hệ thống nào cũng có phần không công khai. Đó không phải bí mật. Đó là cách vận hành. Mỗi tòa nhà có phòng kỹ thuật mà khách không vào. Mỗi bệnh viện có khu riêng mà bệnh nhân không biết. Mỗi thành phố có tầng hầm. Điều đó không có nghĩa tầng hầm là xấu.

— Tôi không nói tầng hầm là xấu, Khang nói. Tôi hỏi: trong tầng hầm đó có gì?

Hải uống nước mía, chậm. Đặt cốc xuống. Xoay cốc một vòng trên bàn, ngón tay trỏ và ngón cái giữ miệng cốc.

— Anh Khang, năm năm trước, khi anh còn làm ở đây, anh có bao giờ hỏi câu đó không?

— Không.

— Tại sao?

— Vì lúc đó tôi không biết có tầng hầm.

— Hay vì lúc đó anh không muốn biết?

Câu hỏi đánh trúng. Khang không trả lời ngay. Năm năm trước, anh làm ở trung tâm điều phối, cấp 3, quản lý hệ thống chuyển ray tự động. Anh có quyền truy cập log, có quyền xem camera, có quyền vào tầng kỹ thuật. Anh từng thấy những thứ bất thường: log lúc hai giờ sáng, camera nhiễu cùng khung giờ, cảm biến chuyển động ở tầng sâu. Anh có hỏi không? Không. Anh bỏ qua. Ghi lại, nhưng bỏ qua. Vì không phải việc của anh. Vì anh bận. Vì sợ? Có thể.

— Có lẽ cả hai, Khang nói.

Hải gật nhẹ. Như chấp nhận câu trả lời trung thực.

Im lặng ba giây. Nhạc bolero trong quán, giọng nữ hát bài gì Khang không nhận ra. Tiếng đũa va bát ở bàn bên.

Hải nghiêng người về phía trước, hạ giọng. Không thì thầm, nhưng đủ để chỉ hai người nghe.

— Tôi không phải người có thể trả lời câu đó, anh Khang. Tôi quản lý phần trên. Phần dưới thuộc về những người khác. Những người mà ngay cả tôi cũng không gặp được khi muốn.

Khang nhìn Hải. Lần đầu tiên trong cuộc trò chuyện, mặt Hải thay đổi. Không nhiều: chỉ một chút ở khóe mắt, một chút ở cách ông ta cầm cốc nước, ngón tay siết hơi chặt hơn bình thường. Hải không diễn. Hải đang nói thật. Ông ta sợ.

— Cô nhà báo đi cùng anh, Hải nói. Cô ấy nên cẩn thận.

— Cô ấy là đối tác của tôi.

— Tôi biết. Và tôi nói thật: cô ấy nên cẩn thận. Không phải vì tôi. Vì những người tôi không kiểm soát được.

Hải đứng dậy. Để tiền trên bàn, đủ cho hai phần. Khoác áo vest, chỉnh kính.

— Anh Khang, tôi mời anh ăn trưa không phải để đe dọa.

Dừng. Chỉnh lại kính.

— Tôi mời vì tôi cũng có câu hỏi mà không ai trả lời. Tôi ngồi ở vị trí này tám năm. Tám năm tôi giữ hệ thống vận hành, không hỏi về phần dưới. Vì người ta nói với tôi: "Anh chỉ cần lo phần trên. Phần dưới có người lo." Tôi nghe. Tám năm. Nhưng gần đây... có những thứ thay đổi. Tần suất tăng. Người biến mất nhiều hơn. Và tôi bắt đầu nhận ra: tôi không chỉ giữ hệ thống vận hành. Tôi đang che cho thứ gì đó mà chính tôi không hiểu.

Khang nhìn Hải. Câu nói dài nhất ông ta từng nói với Khang. Và mỗi câu đều nặng hơn câu trước. Hải không kể chuyện. Hải đang thú nhận. Không phải thú nhận tội lỗi, mà thú nhận sự thiếu hiểu biết của chính mình, điều mà người ở vị trí ông ta hiếm khi làm.

— Và tôi nghĩ anh đang gần câu trả lời hơn tôi, Hải nói. Vì anh đã ở dưới đó.

Câu cuối cùng bất ngờ. Không nằm trong bất kỳ kịch bản nào Khang chuẩn bị. Hải biết Khang đã xuống. Biết cụ thể đến mức nào, không rõ, nhưng biết.

Hải gật đầu, lịch sự, rồi đi. Ra cửa, lên xe, lái đi. Từ cửa sổ quán, Khang nhìn xe Hải rẽ vào trung tâm điều phối, qua cổng bảo vệ, mất hút.

"Tôi cũng có câu hỏi mà không ai trả lời."

Hải không phải đỉnh. Hải là tầng giữa, như Linh nói. Ông ta quản lý mặt nổi, giữ metro vận hành bình thường, giữ bí mật ở dưới. Nhưng ông ta không biết toàn bộ. Ông ta cũng bị giấu. Ông ta cũng sợ. Và ông ta vừa hé cho Khang thấy: ông ta muốn biết sự thật không kém gì Khang.

Câu hỏi: Hải đang cầu cứu hay đang gài bẫy?

Khang gọi Linh.

— Hải nói: ông ta cũng có câu hỏi không ai trả lời. Và ông ta nghĩ tôi gần câu trả lời hơn ông ta.

Im lặng năm giây.

— Tin hay không? Linh hỏi.

— Chưa biết. Nhưng mắt ông ta khi nói câu đó... không giống khi nói những câu khác. Giống thật hơn.

— Mắt có thể luyện được, Linh nói. Nhưng nếu Hải thật sự muốn biết, ông ta có thể trở thành nguồn tin quan trọng nhất của chúng ta. Hoặc cái bẫy nguy hiểm nhất.

Khang đặt tiền tip lên bàn, dù Hải đã trả. Thói quen: không nợ ai. Đứng dậy, dọn dẹp chỗ ngồi (thói quen kỹ sư: để lại bàn sạch), rồi ra cửa.

Trên đường đi, anh lướt lại toàn bộ cuộc trò chuyện trong đầu, như đọc lại nhật ký hệ thống. Thứ tự: Hải mở bằng chuyện metro (vô hại, tạo không khí). Chuyển sang hỏi về "hạ tầng ngầm cũ" (thăm dò). Khi Khang không cho nhiều, Hải chuyển sang tự kể (hé lộ). Câu hỏi "hay vì anh không muốn biết?" là câu sắc nhất, buộc Khang phải thành thật. Và khi Khang thành thật, Hải cũng thành thật lại. Cuộc trò chuyện đối xứng: mỗi người cho đi một phần sự thật để nhận lại một phần từ người kia.

Kết quả: Hải xác nhận ông ta biết về "phần dưới," biết Khang đã xuống, biết tần suất mất tích tăng, biết có "những người ông ta không kiểm soát được." Đổi lại, Khang cho Hải biết: anh đang tìm hiểu, anh tò mò, anh không viết bài (chưa). Cân bằng.

Nhưng Hải cho nhiều hơn Khang. Hải nói "tôi cũng có câu hỏi." Hải nói "tôi bắt đầu nhận ra mình đang che cho thứ gì đó." Đó là nhiều hơn cần thiết cho một cuộc thăm dò. Đó là mời. Mời Khang đào tiếp, và ngầm nói: khi anh tìm được, cho tôi biết.

Hoặc đó là bẫy. Cho Khang cảm giác Hải ở cùng phía, để Khang bớt cảnh giác, rồi theo dõi anh đi đâu, làm gì, gặp ai.

Khang không biết đáp án. Nhưng anh biết: sau bữa trưa này, mối quan hệ với Hải đã thay đổi. Không còn là cựu sếp và cựu nhân viên. Không còn là người đe dọa và người bị đe dọa. Bây giờ là hai người cùng nhìn vào cùng một bóng tối, từ hai phía khác nhau.

Ra ngoài, nắng trưa, đường phố đông. Trung tâm điều phối metro phía bên kia đường, tòa nhà kính bốn tầng, biển hiệu xanh. Bên trong, Hải ngồi ở tầng ba, quản lý hệ thống metro phục vụ hàng triệu người mỗi ngày. Và bên dưới, sâu hơn, hệ thống khác phục vụ mục đích khác, do những người mà ngay cả Hải cũng không biết mặt.

"Những người tôi không kiểm soát được."

Ai kiểm soát? Và Hải đang ở phía nào?