Quy mô

Khang đặt câu hỏi lúc mười giờ sáng, khi Linh mở laptop và kéo cơ sở dữ liệu mất tích lên màn hình.

— Nếu hệ thống dùng metro để đưa người vào, thì TP.HCM thì sao? Metro ở đó đang xây. Đà Nẵng không có metro nhưng có hệ thống hạ tầng ngầm. Hải Phòng có cảng ngầm từ thời Pháp.

Linh nhìn anh. Cô chưa nghĩ đến hướng này. Ba tuần qua, cô tập trung vào Hà Nội: ga metro Hà Nội, hệ thống K-07 dưới Hà Nội, nạn nhân mất tích ở Hà Nội. Cô nghĩ đây là vấn đề địa phương, một hệ thống ngầm dưới một thành phố, do một nhóm người vận hành. Câu hỏi của Khang mở rộng phạm vi ra toàn quốc.

— Tôi kiểm tra, cô nói.

Linh mở ba tab mới. Tab một: tìm kiếm "mất tích" + "TP.HCM" + "gần ga metro" trên các trang tin. Tab hai: cơ sở dữ liệu mất tích quốc gia (mà cô có quyền truy cập qua tổ chức phi lợi nhuận). Tab ba: bản đồ tuyến metro TP.HCM đang xây dựng.

Khang ngồi trên giường Linh (cô cho phép, ghế nhựa không đủ cho hai người ngồi lâu), lưng tựa tường, sổ tay trên đùi. Anh vẽ sơ đồ trong khi Linh tìm dữ liệu: bốn cột dọc, mỗi cột là một thành phố, bên dưới mỗi cột là hệ thống hạ tầng ngầm đã biết, thời gian hoạt động, và tần suất mất tích dự kiến.

Kết quả mất hai giờ. Linh làm việc im lặng, chỉ nói khi có phát hiện. Khang ghi lại mọi con số cô đọc, không hỏi vặt, không bình luận cho đến khi cô nói xong.

TP.HCM: metro tuyến 1 (Bến Thành, Suối Tiên) hoàn thành và vận hành từ 2028. Tuyến 2 đang xây. Linh lọc vụ mất tích trong bán kính một cây số quanh các ga metro TP.HCM, hai năm gần nhất.

Hai mươi ba trường hợp. Ít hơn Hà Nội (bốn mươi ba trong năm năm), nhưng metro TP.HCM mới hoạt động hai năm. Tính tỉ lệ theo thời gian: Hà Nội khoảng tám đến chín trường hợp mỗi năm (tính trung bình năm năm gần nhất), TP.HCM khoảng mười một đến mười hai. Cao hơn. Có thể vì hệ thống mới, đang mở rộng, tần suất cao hơn giai đoạn đầu. Hoặc vì TP.HCM có dân số lớn hơn, nhiều mục tiêu tiềm năng hơn.

Đặc điểm: mười bảy trong hai mươi ba trường hợp có ghi chú "dữ liệu dân cư bị chỉnh sửa" hoặc "hồ sơ không tìm thấy" khi gia đình đến kiểm tra sau đó. Cùng quy luật bốn mươi tám giờ? Linh không chắc, vì dữ liệu TP.HCM không chi tiết bằng Hà Nội, nhưng đủ để thấy cùng dấu hiệu.

Tập trung nhất: khu vực ga Bến Thành và ga Ba Son. Hai ga sâu nhất trên tuyến 1, nằm dưới trung tâm thành phố. Linh nhớ: K-07 ở Hà Nội cũng tập trung ở các ga sâu.

Linh mở thêm chi tiết: trong hai mươi ba trường hợp TP.HCM, mười lăm người độc thân hoặc ly hôn. Mười một người không có con. Tuổi trung bình: ba mươi hai. Cùng đặc điểm với Hà Nội: trẻ, ít ràng buộc, dễ biến mất mà không ai để ý đủ lâu.

Cô đọc thêm: hai trường hợp có ghi chú đặc biệt từ gia đình. Một: "Em trai tôi hay nói nghe tiếng gì bên dưới đường, ban đêm. Tôi tưởng em bị hoang tưởng." Hai: "Chồng tôi đi bộ đêm hàng tháng trời, rồi một hôm không về." Triệu chứng. Cùng triệu chứng. Hà Nội, TP.HCM, hai thành phố cách nhau một nghìn bảy trăm cây số, cùng hiện tượng.

— Có, cô nói. TP.HCM có. Cùng kiểu. Cùng đặc điểm nạn nhân, cùng triệu chứng.

Khang không bất ngờ. Mặt anh không thay đổi, như đã dự đoán câu trả lời trước khi hỏi. Anh hỏi tiếp:

— Đà Nẵng?

Linh lọc. Đà Nẵng không có metro, nhưng có hệ thống hầm xuyên núi (hầm Hải Vân), cống ngầm trung tâm thành phố, và các công trình phòng không dân sự từ thời chiến tranh. Dữ liệu mất tích Đà Nẵng ít hơn, nhưng có: bảy trường hợp trong ba năm, tất cả gần khu vực cống ngầm hoặc hầm cũ. Ba trong bảy có ghi chú "hồ sơ không tìm thấy."

— Bảy. Ít hơn nhiều. Nhưng Đà Nẵng nhỏ hơn, hạ tầng ngầm ít phức tạp hơn. Và không có metro, nghĩa là không có lớp vỏ bọc tốt. Khó hoạt động hơn.

— Tần suất thấp hơn có thể vì thiếu hạ tầng, Khang nói. Không phải thiếu ý muốn.

— Hải Phòng?

Năm trường hợp trong ba năm. Khu vực cảng, nơi có hệ thống hầm ngầm từ thời Pháp thuộc kết nối cảng với trung tâm thành phố. Hầm này chính thức bị niêm phong năm 1954, nhưng ngư dân địa phương biết có lối vào từ phía biển, qua các hang đá dọc bờ.

Khang ngồi lại, nhìn bản đồ Việt Nam trên tường phòng trọ Linh (bản đồ địa lý, đã có từ trước, Linh dùng để đánh dấu vụ mất tích). Anh lấy bút, vẽ ba vòng tròn: Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng. Thêm Hải Phòng. Bốn thành phố. Bốn hệ thống hạ tầng ngầm. Bốn chuỗi mất tích cùng dấu hiệu.

— K-07 xây năm 1984, anh nói. Hà Nội là đầu tiên. Nếu mô hình thành công, mở rộng ra các thành phố khác là hợp lý. TP.HCM có metro từ 2028, mất tích bắt đầu 2028. Đà Nẵng và Hải Phòng có hạ tầng ngầm cũ, mất tích ít hơn nhưng có.

— Không phải mọi thành phố đều cần metro, Linh nói. Chỉ cần hạ tầng ngầm. Cống, hầm, tunnel bất kỳ. Metro chỉ là lớp vỏ bọc mới nhất.

Im lặng. Quạt trần quay. Khang nhìn bốn vòng tròn trên bản đồ.

— Đây không phải vụ án, anh nói. Đây không phải một nhóm người bắt cóc. Đây là chương trình. Có ngân sách, có nhân sự, có hạ tầng, có quy trình tự động. Hoạt động ở ít nhất bốn thành phố. Xóa được dữ liệu cấp quốc gia bằng tài khoản ma. Bốn mươi ba năm không bị phát hiện.

Linh không nói gì. Cô nhìn bản đồ, bốn vòng tròn đỏ, bốn thành phố lớn nhất Việt Nam. Rồi cô nhìn xuống danh sách trên laptop. Bốn mươi bốn người ở Hà Nội. Hai mươi ba ở TP.HCM. Bảy ở Đà Nẵng. Năm ở Hải Phòng. Chỉ tính hai đến ba năm gần nhất, gần tám mươi người. Mở rộng ra bốn thập kỷ, hàng nghìn. Mở rộng ra toàn quốc, có thể hàng chục nghìn.

Hàng chục nghìn người biến mất khỏi mọi hệ thống quốc gia, trong bốn thập kỷ, và không ai biết. Không ai hỏi. Không ai tìm. Vì mỗi người chỉ là một cá thể nhỏ, độc thân, ít quan hệ, dễ quên. Và khi gộp lại, tổng số quá lớn để tin.

Linh đóng laptop. Đặt tay lên bàn, nhìn bản đồ trên tường.

— Nếu K-07 là điểm khởi đầu năm 1984, cô nói, và TP.HCM bắt đầu khi metro mở, thì ai đó đã lập kế hoạch mở rộng. Không phải ứng biến. Đây là thiết kế. Metro công cộng là lớp vỏ, hạ tầng ngầm bên dưới là cốt lõi. Mỗi khi xây metro ở thành phố nào, hệ thống ngầm đi kèm. Giống cách đặt cáp quang dọc theo đường ống nước: lợi dụng công trình hợp pháp để xây công trình bí mật.

Khang gật. Anh đã nghĩ tương tự nhưng chưa nói ra. Linh nhanh hơn anh trong việc đọc mô hình tổng thể, trong khi anh giỏi hơn ở phần kỹ thuật chi tiết. Sự kết hợp này là lý do cả hai vẫn ngồi đây, sau ba tuần, chưa bị bắt.

— Có một điều nữa, Linh nói. Cô mở lại laptop, vào tab Đà Nẵng. Bảy trường hợp ở Đà Nẵng trong ba năm. Không có metro. Nhưng có hệ thống hầm Chiến khu D cũ dưới trung tâm thành phố, xây thời Mỹ, bỏ hoang từ 1975. Năm ngoái, thành phố khảo sát để xây tầng hầm thương mại dưới đường Bạch Đằng. Khảo sát phát hiện "hệ thống tunnel cũ chưa ghi nhận trên bản đồ." Dự án bị hoãn, lý do: "cần đánh giá thêm."

— Cùng cách K-07 giấu trong bản đồ "thoát nước," Khang nói.

— Đúng. Cùng cách. Cùng mô hình. Hà Nội giấu trong hệ thống thoát nước 1985-88. Đà Nẵng giấu trong hầm chiến tranh cũ. TP.HCM giấu trong metro mới. Mỗi thành phố một lớp vỏ khác, nhưng bên trong cùng một thứ: tunnel, ray, tàu, cửa thép, và người đi vào không quay lại.

Khang đứng dậy, đi ra cửa sổ. Nhìn ra ngõ nhỏ Đống Đa. Xe máy, người đi bộ, quán phở, tiệm sửa xe. Bình thường.

— Câu hỏi tiếp theo, anh nói, không quay lại. Ai đứng đầu? Và tại sao?

Linh mở sổ, viết hai câu hỏi đó vào trang mới. Gạch chân hai lần.

— Hải biết, cô nói. Hải là tầng giữa. Ông ta quản lý mặt nổi, giữ metro vận hành bình thường. Nhưng Hải sợ ai đó. Ông ta nói với anh: "Những người tôi không kiểm soát được."

— Hải không phải đích đến. Hải là cửa.

— Vậy đi qua cửa đó.

Khang quay lại nhìn Linh. Cô ngồi ở bàn, sổ tay mở, bút trong tay, mắt sáng. Không sợ. Hoặc sợ nhưng không để điều đó ngăn cô lại. Ba năm tìm chị Mai đã dạy cô cách sống với nỗi sợ: ghi chép, hệ thống hóa, biến thành dữ liệu, rồi hành động.

— Hải mời tôi ăn trưa tuần trước, Khang nói. Nửa đe dọa, nửa hé lộ. Lần sau, tôi sẽ không đợi ông ta mời.

Linh gật. Cô đã chuẩn bị cho khoảnh khắc này, khi điều tra chuyển từ "thu thập dữ liệu" sang "đối đầu với người có quyền lực." Ba năm viết bài điều tra dạy cô: dữ liệu không tự nói. Phải có ai đó nói thay. Và người nói sẽ bị phản ứng.

Cô mở sổ, viết kế hoạch: bước một, tìm hiểu lịch Hải qua hệ thống metro (Khang có quyền truy cập). Bước hai, chuẩn bị câu hỏi. Bước ba, gặp. Không ghi âm lén (vi phạm pháp luật, có thể bị dùng ngược). Ghi chép bằng tay, ngay sau buổi gặp, trong khi ký ức còn tươi.

Khang khoác ba lô, ra ngoài. Trước khi đóng cửa, Linh nói:

— Anh Khang. Nếu đây là chương trình quốc gia, thì người đứng đầu không phải tội phạm. Người đứng đầu là quan chức. Và cách đối phó với quan chức khác với cách đối phó với tội phạm.

Khang dừng ở cửa. Không quay lại.

— Tôi biết.

Đóng cửa. Bước xuống cầu thang. Ra ngõ, nổ máy xe, lái về nhà trong nắng trưa. Bốn thành phố. Hàng nghìn người. Bốn mươi ba năm. Và anh, cựu kỹ sư metro bị đổ lỗi gây tai nạn, hồ sơ bị sửa, ký ức bị xóa, đang lái xe giữa Hà Nội với ba lô chứa sổ tay, đèn pin, và danh sách những người không còn tồn tại.

Câu hỏi: ai đứng đầu, và tại sao?

Nhưng trước khi đến Hải, có một thứ cần kiểm tra. Khang dừng xe ở đèn đỏ ngã tư Xã Đàn, nhìn ga Cát Linh phía trước. Bên dưới ga đó, mười sáu mét, có cửa thép ký hiệu "0." Anh đã mở cửa đó bằng mã KC-1987. Bên dưới nữa, ba mươi lăm mét, có ga 7 Tuyến 0. Bên dưới ga 7, có tunnel dẫn về phía nam, về ga 8, ga 9, và xa hơn nữa, về ga 14. Ga Chết.

Khang chưa bao giờ đi quá ga 7. An sống ở đó. Người Soát Vé đi tuần qua đó. Nhưng ga 8 đến ga 14, bảy ga mới được xây sau 1992 bởi đơn vị không tên, vẫn là vùng tối trên bản đồ trong đầu anh.

Bây giờ, với dữ liệu mới (bốn thành phố, hàng nghìn người, bốn thập kỷ), câu hỏi không chỉ là ga 14 có gì. Câu hỏi là: hệ thống này kết nối với nhau không? Tunnel dưới Hà Nội có nối với tunnel dưới TP.HCM không? Liệu có một mạng lưới ngầm xuyên quốc gia, chạy dọc đất nước, từ bắc vào nam, dưới mọi thành phố lớn?

Đèn xanh. Khang lái tiếp. Câu trả lời bắt đầu bằng Hải. Và Hải bắt đầu bằng một bữa trưa.