Không Phải Ai Kiếm Nhiều Tiền Cũng Sống Vui

Mẹ xuống bếp lúc bốn giờ chiều.

Nhật đang rửa rau muống, hai tay ngâm trong chậu nhôm, nước đục vì phù sa. Cậu nghe tiếng bước chân trên cầu thang gỗ, tiếng dép kéo trên nền gạch, tiếng mẹ đặt ấm nước lên bếp. Không cần quay lại cũng biết mẹ đang mặc gì, áo sẫm dài tay, tạp dề xanh cũ, tóc búi gọn bằng cặp nhựa. Sáu tháng ở quán, cậu đã thuộc tiếng bước chân mẹ như thuộc mùi cơm trong nồi, thuộc kiểu không cần nghĩ.

– Mẹ đỡ rồi à?

– Ừ. Hết ho từ sáng.

Ba ngày mẹ nghỉ là ba ngày cậu giấu lá thư. Ba ngày nấu cơm một mình, rửa bát một mình, tắt đèn một mình, và mỗi đêm lá thư nằm trong túi áo nặng thêm một chút, nặng không phải vì chữ mà vì im lặng, vì cái không nói ra thì nó cứ lớn, cứ phình, cứ chiếm chỗ.

Mẹ đứng cạnh cậu, lấy dao, bắt đầu gọt khoai. Tay mẹ gọt nhanh, nhanh kiểu hai mươi bốn năm, vỏ khoai rơi thành dải mỏng đều trên thớt. Cậu rửa rau, mẹ gọt khoai, bếp nhỏ hai người vừa đủ, vai gần chạm vai, tiếng nước tiếng dao tiếng radio nhỏ phát bản tin chiều.

– Mẹ.

– Gì con?

Cậu dừng tay. Rau muống vẫn ngâm trong chậu, ngón tay ướt, lạnh. Cậu quay nhìn mẹ. Mẹ đang gọt, không nhìn lên, nhưng cậu biết mẹ đang nghe, nghe kiểu mẹ nghe, kiểu không cần nhìn cũng biết con trai đang muốn nói gì đó khác thường vì giọng nó chùng xuống ở chữ "mẹ."

– Con được mời quay lại công ty cũ.

Dao mẹ dừng. Một giây. Rồi tiếp tục gọt. Vỏ khoai rơi, đều, không thay đổi nhịp.

– Ừ.

Chỉ "ừ." Một chữ. Mẹ không hỏi "lương bao nhiêu", không hỏi "bao giờ đi", không hỏi "sao không nói sớm." Chỉ "ừ", gọn, nhẹ, kiểu mẹ đã nghe được từ lâu rồi nhưng chờ con nói.

– Lập trình viên cao cấp. Lương hai mươi tám triệu.

– Ừ.

– Gấp rưỡi lương cũ, mẹ. Có bảo hiểm. Có lương hưu.

Mẹ đặt con dao xuống. Rửa tay, lau vào tạp dề. Quay nhìn cậu. Mắt mẹ bình lặng, bình lặng kiểu mặt nước hồ buổi sáng chưa có gió, không gợn nhưng sâu, sâu kiểu nhìn vào là không thấy đáy.

– Con muốn đi?

Câu hỏi giống hệt Hoàng hỏi đêm trước. Nhưng khác. Hoàng hỏi kiểu bác sĩ, khách quan, lạnh vừa đủ để cậu tự suy nghĩ. Mẹ hỏi kiểu mẹ, nhẹ, ấm, nhưng trong cái nhẹ ấy có sức nặng của hai mươi bốn năm, của lưng đau, của tay chai, của mỗi đêm đứng bếp từ mười giờ đến bốn giờ sáng.

– Con không biết.

Mẹ gật. Quay lại gọt khoai. Im lặng lâu. Radio phát xong bản tin, chuyển sang nhạc, bài bolero cũ, ca sĩ hát chậm, giọng trầm.

Cậu rửa xong rau, đổ nước, vẩy ráo, xếp vào rổ. Bắt đầu lặt rau, ngồi trên cái ghế gỗ nhỏ cạnh bếp, ghế mẹ hay ngồi lúc nghỉ giữa ca bán, ghế thấp, ngồi phải co đầu gối. Mẹ gọt xong khoai, rửa nồi, đổ nước hầm xương. Hai người làm việc trong im lặng, im lặng có nhịp, nhịp của bếp, của nước sôi, của dao chặm trên thớt.

– Mẹ.

– Hm?

– Lương hai mươi tám triệu. Mẹ nghĩ sao?

Mẹ đặt nồi lên bếp gas, mở lửa. Ngọn lửa xanh bùng, hắt ánh sáng nhẹ lên mặt mẹ. Mẹ nhìn ngọn lửa, nhìn kiểu nhìn lửa nhưng nghĩ chuyện khác.

– Nhiều đấy.

– Vâng.

Mẹ quay lại nhìn cậu. Cái nhìn lâu, cái nhìn mẹ nhìn con mà không cần nói gì, cái nhìn có từ lúc cậu còn nhỏ, mẹ nhìn cậu mỗi sáng trước khi đi học, nhìn kiểu kiểm tra không phải quần áo, mà kiểm tra con có ổn không, có buồn không, có sợ không.

– Con à.

– Dạ.

– Không phải ai kiếm nhiều tiền cũng sống vui.

Chín chữ. Mẹ nói chín chữ rồi quay lại bếp. Không giải thích. Không thêm. Không bảo ở lại, không bảo đi. Chỉ nói một câu, câu không phải lời khuyên, không phải mệnh lệnh, chỉ là sự thật. Sự thật mà mẹ biết, vì mẹ đã sống năm mươi sáu năm, đã mất chồng, đã nuôi con một mình, đã đứng bếp hai mươi bốn năm kiếm đủ sống mà không giàu, đã thấy ông Tư có nhà riêng ở phố Thái Hà mà mỗi đêm vẫn đến quán vì ở nhà không có ai nghe, đã thấy Hoàng lương bác sĩ mà ăn cơm bảy phút vì không có thời gian sống, đã thấy Phúc có hàng nghìn người xem mà ngồi trong quán một mình im lặng. Mẹ không cần triết lý dài dòng. Mẹ sống đủ lâu để nói ngắn mà đúng.

Không phải ai kiếm nhiều tiền cũng sống vui.

Cậu ngồi trên ghế gỗ nhỏ, tay cầm nhành rau muống, nhìn lưng mẹ trước bếp. Lưng mẹ hơi cong, vai mẹ hẹp, tóc mẹ có sợi bạc lẫn trong búi, tạp dề xanh cũ hơi rộng vì mẹ gầy đi mấy tháng nay. Mẹ khuấy nồi xương, hơi nước bốc, mùi xương hầm dâng lên, mùi buổi chiều ở bếp quán cơm khuya, mùi mà sáu tháng trước cậu không biết mùi gì, bây giờ cậu nhắm mắt cũng nhận ra.

Mẹ không bảo ở lại. Mẹ không nói "mẹ cần con." Mẹ không giữ. Mẹ chỉ nói sự thật, rồi để cậu tự chọn. Vì mẹ biết nếu cậu ở lại vì mẹ bảo, thì cậu ở nhưng lòng không ở, và cái ở mà lòng không ở thì tay nêm canh mãi mặn.

Năm giờ, cậu bắt đầu nấu cơm. Vo gạo bằng lon sữa bò cắt miệng, lon mẹ dùng từ lúc mở quán, mép lon mòn nhẵn. Gạo vo ba lần nước, kiểu bà ngoại dạy mẹ, mẹ dạy cậu. Nước gạo trắng đục chảy qua kẽ ngón tay, mát.

– Mẹ.

– Hm?

– Hồi cha còn sống, cha có bao giờ muốn làm nghề khác không?

Mẹ dừng tay. Ngọn lửa dưới nồi xương vẫn cháy, hơi nước vẫn bốc, nhưng bếp như lặng đi một giây, lặng kiểu có ai đó vừa nhắc đến người đã mất và không khí phải dừng lại để nhường chỗ.

– Cha con à?

Mẹ cười nhẹ, cười kiểu nhớ, kiểu người lật lại trang sách cũ mà biết nội dung rồi nhưng vẫn muốn nhìn lại chữ.

– Cha con lái xe đêm mười mấy năm. Có lần cha nói muốn mở tiệm sửa xe. Cha thích sửa đồ, cái gì hỏng cha cũng sửa được. Nhưng mở tiệm cần vốn, mà vốn thì không có. Nên cha vẫn lái xe.

Mẹ im một lát.

– Cha con không buồn vì lái xe. Cha buồn vì không được về nhà ăn cơm tối với con. Mỗi tối cha đi lúc chín giờ rưỡi, con đã ngủ. Cha về lúc năm giờ sáng, con chưa dậy. Cha nói "anh chạy xe để kiếm tiền, nhưng tiền thì có mà bữa cơm thì mất."

Tiền thì có mà bữa cơm thì mất.

Cậu nhìn lon sữa bò trong tay, lon mà mẹ giữ hai mươi mấy năm, lon mà tay cha cũng từng cầm. Gạo đã sạch, nước trong, cậu đổ gạo vào nồi, bật điện, nồi kêu tách nhỏ.

– Cha con mất rồi mẹ mới hiểu. Có những thứ tiền mua được, có những thứ tiền không mua được. Và thứ tiền không mua được thì thường là thứ quan trọng nhất.

Mẹ nói rồi quay lại bếp, khuấy nồi canh. Không nói thêm. Mẹ không bao giờ nói nhiều hơn cần thiết, mẹ nói kiểu trồng cây, gieo một hạt rồi đợi, đợi nó tự lớn, tự rễ, tự ra lá, mẹ không tưới thêm vì mẹ biết nước mưa sẽ đến.

Cậu ngồi nhìn mẹ nấu. Nhìn tay mẹ khuấy, nhìn hơi nước bốc quanh mặt mẹ, nhìn ánh sáng chiều xiên qua cửa sổ bếp rọi vào sợi tóc bạc của mẹ. Và cậu nhớ. Nhớ ba năm đi làm, mỗi tháng lương mười lăm triệu, chi tiêu hết, không gửi mẹ đồng nào. Nhớ những đêm ngồi trước màn hình đến hai giờ sáng mà không cảm thấy gì, không vui không buồn, chỉ mệt, mệt kiểu chai, kiểu người quen mệt đến mức không nhận ra mình mệt nữa. Nhớ lần ngất trong nhà vệ sinh công ty, nằm trên sàn gạch lạnh, tay nắm điện thoại, không ai biết, không ai tìm.

Lương mười lăm triệu mà cậu mất ngủ sáu tháng. Lương hai mươi tám triệu thì cậu mất gì?

Sáu giờ, mẹ nấu xong canh sườn. Cậu nếm. Nhạt vừa, đúng vị, mẹ nêm mà chỉ nghĩ đến người ăn nên canh không bao giờ mặn.

Bảy giờ, hai mẹ con ăn cơm chiều. Cơm trắng, thịt kho mắm, rau muống luộc, canh chua. Bàn bếp nhỏ, hai bát hai đôi đũa. Mẹ ăn chậm, gắp thêm thịt vào bát cậu. Cậu ăn, nhai, nuốt, cơm nóng, thịt mềm, canh chua ngọt xương.

Bữa cơm này giá bao nhiêu? Ba mươi lăm nghìn nếu bán cho khách. Miễn phí nếu mẹ nấu cho con. Và giá trị thật thì không tính bằng tiền, tính bằng tay mẹ gắp thịt vào bát con mà không cần hỏi "con ăn thêm không", tính bằng hai mươi bốn năm, tính bằng mỗi đêm.

Ăn xong, cậu rửa bát. Mẹ ngồi ghế gỗ nhỏ, uống trà, nhìn cậu rửa. Im lặng. Im lặng ấm, im lặng kiểu hai người biết nhau đủ lâu để không cần nói, kiểu mẹ biết con đang nghĩ gì nhưng không ép, kiểu con biết mẹ muốn gì nhưng mẹ không nói, và cái khoảng giữa không nói ấy không phải khoảng trống mà là khoảng đợi, khoảng tin.

Chín giờ, bắt đầu chuẩn bị. Mười giờ, bật đèn. Quán mở.

Đêm bình thường. Ông Tư canh cải nhạt. Chú Bình trà nóng. Khách lạ ba người. Cậu bán cơm, bưng bát, rửa nồi. Mẹ đứng bếp, múc canh, gói cơm, nêm vừa, nêm đúng, nêm kiểu mẹ nêm hai mươi bốn năm.

Và tối nay, canh của cậu cũng không mặn nữa.