Radio Cũ

Radio hỏng lúc mười một giờ hai mươi.

Không phải hỏng đột ngột, không phải tắt ngấm như bóng đèn cháy. Radio hỏng kiểu radio cũ hỏng: tiếng nhạc bắt đầu lẫn xì, rồi rít, rồi mất sóng giữa chừng bản bolero mà ông Tư đang gõ tay theo. Nhật nghe từ trong bếp, nghe tiếng xì xào thay tiếng hát, nghe khoảng trống thay giai điệu, và cậu biết.

Ông Tư dừng tay gõ, ngẩng lên nhìn cái radio treo trên tường. Vỏ nhựa ngả vàng, ăng-ten bẻ cong về bên phải, loa phát âm thanh rè rè như ai đang thì thầm qua tấm vải dày. Ông nghiêng đầu, chờ. Tiếng xì dừng, tiếng nhạc quay lại nửa giây, rồi lại mất. Rồi mất hẳn.

– Chết rồi.

Ông Tư nói nhẹ, kiểu người nói với đồ vật quen, kiểu nói với cái gì đã cũ mà vẫn thương. Không giận, không bực, chỉ tiếc.

Cậu bước ra từ bếp, tay lau vào tạp dề, nhìn radio trên tường. Sáu tháng nay cậu nghe radio mỗi đêm mà không bao giờ nhìn nó kỹ. Nó ở đó, trên kệ sát trần, cạnh đồng hồ nhựa kim giây gãy, cạnh bức ảnh cũ khung gỗ mờ. Nó phát nhạc mỗi đêm, nhỏ, rè, lẫn vào tiếng bếp và tiếng gió, và cậu đã coi nó như tiếng nền, như tiếng thở của quán, thứ luôn có mặt mà không ai để ý cho đến khi nó dừng.

Mẹ bước ra, tay cầm muôi canh, nhìn lên.

– Lại hỏng hả?

– Lại. Mẹ sửa bao nhiêu lần rồi?

– Không nhớ. Năm ngoái anh Tú điện hẻm sửa, nói thay máy mới đi bác, cái này hết thuốc chữa rồi. Mẹ nói thôi.

Mẹ quay vào bếp, tiếng muôi khuấy canh, tiếng nước sôi. Không nói thêm. Nhưng Nhật nghe trong cái "thôi" của mẹ một thứ gì khác, thứ không phải tiếc tiền mua radio mới, không phải lười đi mua, mà là thứ gì nặng hơn, thứ khiến mẹ giữ cái radio cũ mười mấy năm dù nó hỏng đi hỏng lại, dù loa rè, dù ăng-ten bẻ cong, dù anh Tú điện nói "hết thuốc."

Cậu với tay lấy radio xuống. Nhẹ. Nhẹ hơn cậu tưởng, nhẹ kiểu đồ nhựa cũ, kiểu vỏ mỏng đi theo thời gian. Mặt sau có vết xước dài, nắp pin lỏng, con ốc thiếu một. Cậu lật lên lật xuống, nhìn. Tay cậu nhớ kiểu nhìn này, nhớ kiểu xoay đồ trong tay tìm lỗi, nhớ kiểu kỹ thuật viên nhìn máy hỏng, dù ba năm qua cậu sửa phần mềm chứ không sửa phần cứng, nhưng tay vẫn nhớ.

Hồi cấp ba cậu từng sửa quạt cho hàng xóm, sửa ổ cắm cho bà ngoại, sửa cái đài cũ cho mẹ. Tay cậu từng biết cầm mỏ hàn, biết phân biệt tụ hỏng và tụ sống, biết nghe tiếng rè mà đoán loa hay mạch. Rồi cậu đi học đại học, học viết mã, học ngồi bàn phím, và tay cậu quên. Ba năm ngồi văn phòng, tay cậu chỉ biết bấm phím và kéo chuột. Đêm nay tay cậu cầm radio cũ, và tay nhớ.

– Mẹ, con mượn đồ nghề.

Mẹ không quay ra, chỉ nói từ bếp:

– Hộp đỏ trong tủ dưới cầu thang. Của cha con.

Nhật dừng. Mẹ nói bình thường, nói kiểu nói về đồ dùng trong nhà, nói kiểu "muối trong hũ xanh" hay "dầu ăn trên kệ." Nhưng đây không phải muối, không phải dầu ăn. Đây là hộp đồ nghề của cha.

Cậu mở tủ dưới cầu thang, kéo ra hộp sắt đỏ, bụi phủ mỏng, khóa gài không khoá. Mở ra: mỏ hàn cũ, cuộn thiếc, kìm, tua vít đầu dẹp và đầu bốn cạnh, băng dính điện đen, mấy con ốc vít rời trong hộp nhựa nhỏ. Đồ nghề sửa điện nước, đồ nghề của tài xế đêm biết tự sửa xe, sửa đèn, sửa cái gì hỏng trong nhà trước khi đi làm. Mùi dầu máy cũ, mùi kim loại, mùi thời gian.

Cha cậu mất lúc bốn giờ bốn mươi sáng trên đường Giải Phóng, còn hai cây số. Cậu mười một tuổi. Cậu không nhớ mặt cha rõ, chỉ nhớ tay cha, tay chai, tay nắm vô lăng, tay sửa cái quạt bàn trong phòng cậu tối hè năm ấy. Và bây giờ cậu cầm mỏ hàn của cha, cầm cái tua vít cha từng cầm, và tay cậu giống tay cha hơn cậu nghĩ.

Nhật ngồi xuống ghế nhựa, đặt radio trên bàn, mở nắp sau. Bên trong: mạch in cũ, tụ điện phồng một con, dây nối lỏng, loa nhỏ bám bụi. Cậu nhìn, và cậu hiểu. Tụ phồng, tiếp xúc kém, loa bẩn. Không phải hỏng nặng, chỉ là cũ, là mỏi, là đã phát nhạc mười mấy năm mà không ai thay linh kiện.

Ông Tư vẫn ngồi bàn quen, bát canh cải vơi nửa, nhìn Nhật sửa radio. Mắt ông sau kính lão dõi theo tay cậu, theo mỏ hàn, theo sợi thiếc nóng chảy trên mối nối.

– Cháu biết sửa hả?

– Hồi cấp ba con hay sửa linh tinh. Lâu rồi không sửa.

– Giỏi. Bọn trẻ bây giờ hỏng cái gì cũng vứt, mua mới.

Cậu không nói gì, chỉ cúi xuống hàn lại mối nối bị đứt. Mỏ hàn của cha nóng chậm, nóng kiểu mỏ hàn cũ, không nóng ngay như mỏ hàn mới, phải chờ, phải kiên nhẫn. Và cậu chờ. Chờ kiểu cha từng chờ, chờ thiếc chảy, chờ mối nối liền, chờ cái gì đó hỏng trở lại nguyên. Tay cậu run nhẹ ở mối hàn đầu tiên, run vì lâu ngày, run vì mỏ hàn của cha. Mối hàn thứ hai tay đã vững hơn. Mối thứ ba thì tay nhớ hẳn.

Cậu thay con tụ phồng bằng con tụ cùng giá trị tìm được trong hộp đồ nghề, con tụ cha để sẵn từ bao giờ, nằm trong hộp nhựa nhỏ cùng mấy con ốc. Nối lại dây lỏng, lau loa bằng bàn chải khô, siết lại nắp pin, vặn ốc.

Mẹ bước ra từ bếp, đứng sau lưng Nhật, tay lau vào tạp dề. Không nói. Nhìn cậu sửa radio trên bàn nhựa, nhìn hộp đồ nghề đỏ mở bên cạnh, nhìn mỏ hàn còn nóng đặt trên miếng gạch cũ. Và Nhật cảm thấy mẹ đứng đó, cảm thấy kiểu con cảm thấy mẹ, không cần quay lại, không cần nhìn.

Cậu gắp pin vào, bật công tắc.

Xì. Xì nhẹ. Rồi tiếng nhạc. Nhỏ, rè ở nốt cao, nhưng rõ. Bản bolero, giọng nam trầm, đàn guitar phím lõm, nhịp chậm. Tiếng nhạc chảy ra từ cái loa nhỏ bám bụi, chảy vào quán, vào đêm tháng chín, vào gió mát, vào bốn bàn nhựa, vào mùi canh sườn, vào ánh đèn sodium vàng.

Ông Tư cười. Cười kiểu ông Tư cười: chậm, nhẹ, mắt nheo, tay gõ lại theo nhịp.

– Giống. Vẫn rè ở nốt cao.

– Con sửa được loa nhưng loa cũ quá, nốt cao vẫn rè.

– Giữ. Rè mà quen. Đổi loa mới thì nghe lạ.

Mẹ vẫn đứng sau lưng Nhật. Cậu quay lại, thấy mẹ đang nhìn cái radio trên bàn, mắt mẹ ướt nhẹ, ướt kiểu mẹ, kiểu không muốn ai thấy nhưng cũng không giấu. Mẹ nhìn radio rồi nhìn hộp đồ nghề, nhìn mỏ hàn, và Nhật hiểu: mẹ không nhìn radio, mẹ nhìn thấy cha.

– Mẹ.

– Hả?

– Radio này... của cha mua hả?

Mẹ im một lúc. Rồi gật.

– Cha con mua năm con lên bốn. Nói mua cho mẹ nghe nhạc đêm chờ cha đi làm về. Hồi đó cha chạy từ mười giờ tối đến năm giờ sáng, mẹ ở nhà một mình với con. Con ngủ sớm, mẹ thức, nghe radio cho đỡ sợ.

Cậu ngồi yên, tay còn cầm tua vít, nghe mẹ nói. Mẹ ít khi nói về cha. Đêm ở bếp tháng bảy, mẹ kể cha lái xe đêm, kể cha mất lúc rạng sáng. Nhưng chưa bao giờ kể về cái radio. Chưa bao giờ kể cha mua radio cho mẹ nghe đêm. Chưa bao giờ kể mẹ sợ ban đêm.

– Cha con nói: "Em nghe đài đi, giống có người nói chuyện." Mẹ bật từ mười giờ, nghe đến bốn giờ sáng, nghe mấy chương trình nhạc đêm, nghe đến khi cha về. Cha mở cửa là mẹ tắt radio.

Mẹ dừng, nhìn ra hẻm, gió tháng chín thổi nhẹ.

– Rồi cha mất. Mẹ vẫn bật radio mỗi đêm. Vẫn từ mười giờ. Nhưng không tắt lúc bốn giờ nữa, vì không có ai mở cửa.

Ông Tư ngồi im, tay ngừng gõ. Bát canh cải nguội trên bàn, đôi đũa đặt song song. Ông nghe, không nói, mắt nhìn ra phía khác, nhìn kiểu người nghe cái gì đó quen, kiểu ông cũng có cái radio trong nhà, cũng có cái gì đó vợ để lại mà ông không bỏ được.

Và cậu hiểu tại sao mẹ không thay radio mới. Không phải tiếc tiền. Không phải lười. Vì radio này là tiếng cha. Là thứ cha mua cho mẹ để mẹ bớt sợ đêm, là thứ mẹ bật mỗi tối hai mươi bốn năm nay, là thứ kết nối mẹ với cái gì còn lại của cha ngoài ký ức và cái hộp đồ nghề đỏ trong tủ. Cậu không sửa radio. Cậu đang giữ tiếng cha.

Nhật treo radio lại lên tường, đúng chỗ cũ, cạnh đồng hồ kim giây gãy. Ăng-ten vẫn bẻ cong, vỏ nhựa vẫn vàng, loa vẫn rè nốt cao. Nhưng nó phát nhạc, bản bolero chảy nhẹ trong quán, trộn với tiếng gió, tiếng bếp, tiếng ông Tư gõ tay.

Cậu cất hộp đồ nghề, lau mỏ hàn, cuốn dây thiếc gọn, đóng nắp, cài khoá. Đặt lại vào tủ dưới cầu thang.

Mẹ đã vào bếp, tiếng nước chảy, tiếng bát xếp. Quán vắng dần, ông Tư gật đầu chào rồi đi, dép da mòn nhẹ trên nền xi măng. Chú Bình ghé mua phần mang đi, hỏi "radio lại chạy rồi hả cháu," Nhật gật, chú cười rồi phóng xe đi trong gió tháng chín.

Một giờ sáng, quán chỉ còn Nhật và radio. Mẹ đã lên gác. Tiếng nhạc nhỏ, rè, vang trong quán trống, vang kiểu vang lúc khuya, kiểu âm thanh chạm bốn bức tường rồi quay lại, ấm hơn, tròn hơn, kiểu radio chơi cho quán nghe. Bản nhạc nào đó mà cậu không biết tên, giọng nữ hát nhẹ, đàn tranh lẫn tiếng sáo, mỏng như khói.

Cậu ngồi ghế nhựa giữa quán, nghe radio, và nghĩ về cha. Không nghĩ kiểu buồn, không nghĩ kiểu nhớ đau, mà nghĩ kiểu con trai hai mươi tám tuổi ngồi trong quán mẹ, cầm mỏ hàn cha, sửa radio cha mua, nghe nhạc đêm mà mẹ nghe suốt hai mươi bốn năm. Nghĩ kiểu: cha mất trên đường về lúc bốn giờ bốn mươi sáng, nhưng tiếng cha vẫn ở đây, trong cái radio rè nốt cao, trong hộp đồ nghề có con tụ dự phòng, trong bàn tay cậu vừa hàn lại mối nối bằng thiếc cha để lại. Cha không về nữa, nhưng radio vẫn chơi.

Gió tháng chín mang mùi hoa sữa vào quán, mùi nhẹ, mùi đầu mùa, mùi Hà Nội chớm thu. Cậu tắt đèn sodium, khoá cửa. Radio cậu đã tắt trước khi lên gác, tắt bằng công tắc gạt nhỏ ở cạnh phải, tắt nhẹ, nghe tiếng tắc rồi im.

Nằm trên giường, mắt nhìn trần, cậu vẫn nghe tiếng radio trong đầu, rè, nhỏ, ấm. Và cậu nghĩ: ngày mai cậu sẽ bật radio lúc mười giờ, như mẹ bật, như mẹ bật từ đêm cha mua về, và cậu sẽ không tắt cho đến khi quán đóng, cho đến khi khách cuối cùng đi, cho đến khi cậu ngồi một mình trong quán nghe nhạc đêm mà nghĩ về những người đã ăn cơm ở đây, những người đang ngủ, những người vẫn thức, và cha, cha vẫn ở đây, trong tiếng radio rè nốt cao mà mẹ không bao giờ chịu thay.

Radio cũ. Tiếng cha. Quán vẫn giữ.