Lựa chọn
Luật sư Lê Minh Hải đặt cặp tài liệu lên bàn cà phê, mở nắp, lật ba trang.
– Viện kiểm sát đã gửi thông báo bổ sung. Họ đề nghị truy tố anh.
Quân Phong ngồi đối diện, lưng dựa ghế. Quán cà phê trên đường Lý Tự Trọng, quận 1, quán nhỏ, góc khuất, ít người. Ông Hải chọn nơi này vì không có phóng viên. Từ hôm phiên tòa, mặt Quân Phong lên truyền hình, "nhân chứng quan trọng nhất trong vụ án tầng 47." Bây giờ anh không thể đi quán cà phê bình thường mà không bị nhận ra.
Anh uống một ngụm cà phê đen. Nguội.
– Tội danh?
– Đồng phạm giết người theo khoản 2 Điều 123 – không trực tiếp thực hiện nhưng giúp sức bằng hành vi ký lệnh tài chính, tạo điều kiện vận hành hệ thống. Đồng phạm che giấu tội phạm. Rửa tiền.
– Mức án?
– Ba đến bảy năm. Có tình tiết giảm nhẹ: hợp tác điều tra, tự nguyện khai báo, cứu năm người. Tình tiết tăng nặng: thời gian phạm tội kéo dài mười năm, số tiền lớn.
Ông Hải nói bằng giọng đều, chuyên nghiệp. Không nhẹ nhàng, không nặng nề. Sự thật không cần giọng điệu.
– Nếu tôi nhận tội – mức án dự kiến?
– Nhận tội thành khẩn, cộng với hợp tác đặc biệt, cộng với bằng chứng anh cứu năm người – tôi ước lượng ba năm. Có thể được giảm xuống hai năm nếu tòa xem xét toàn bộ bối cảnh.
– Nếu tôi không nhận – thua?
– Bảy năm. Mất tình tiết giảm nhẹ thành khẩn.
Im lặng. Quạt trần quay chậm trên đầu. Tiếng xe máy ngoài đường, tiếng nhạc nhẹ từ loa quán.
– Tôi nhận.
Ông Hải nhìn anh. Ba giây. Rồi gật đầu, không ngạc nhiên, nhưng cũng không hoàn toàn bình tĩnh.
– Anh chắc chưa?
– Chắc. Tôi ký bốn mươi bảy tỷ. Tôi ở trong hệ thống mười năm. Tôi biết mười một người chết và không ra khỏi tòa nhà để báo cảnh sát. Theo luật, tôi là đồng phạm. Tôi không phủ nhận điều đó.
– Anh cũng cứu năm người. Anh tạo toàn bộ dấu vết tài chính có chủ đích. Anh là nhân chứng quan trọng nhất. Không có anh – Đình Viễn có thể thoát.
– Điều đó không thay đổi mười một cái chết.
Ông Hải im. Đóng cặp tài liệu. Uống cà phê.
Ông Hải nhìn ra ngoài cửa sổ quán. Nắng chiếu vào mặt ông, làm nổi rõ nếp nhăn quanh mắt. Bốn mươi ba tuổi, bao nhiêu vụ, nhưng ông vẫn chưa quen loại thân chủ này. Loại người nhìn vào án tù ba năm như nhìn vào hóa đơn, biết phải trả, không mặc cả.
– Anh Phong.
Ông nói, hạ giọng.
– Tôi là luật sư của anh. Việc của tôi là giảm án tối đa. Nếu anh để tôi làm việc – tôi có thể đưa ra lập luận rằng anh hành động trong tình thế cưỡng bức, rằng Đình Viễn kiểm soát anh từ năm sáu tuổi, rằng anh không có lựa chọn thực sự. Có tiền lệ pháp lý cho trường hợp này.
– Tôi có lựa chọn.
Quân Phong nói.
– Tôi chọn ở lại. Mỗi ngày trong mười năm, tôi có thể bước ra khỏi tòa nhà, đến cơ quan điều tra, và khai hết. Tôi không làm – vì tôi tin rằng ở lại bên trong có ích hơn. Có thể tôi đúng. Nhưng lựa chọn vẫn là của tôi. Và tôi không muốn chối điều đó.
Ông Hải thở ra. Nhẹ. Ghi chú vào sổ.
– Có một điều kiện.
Quân Phong nói.
– Tôi nhận tội. Nhưng tôi muốn được khai hết – mọi chi tiết, mọi vụ, mọi lệnh. Không bị giới hạn phạm vi. Tôi khai không chỉ phần tôi liên quan – mà toàn bộ hệ thống, bao gồm những vụ Đình Viễn trực tiếp ra lệnh mà không qua tôi. Để tòa có đủ bằng chứng kết tội ông ta trên mọi mục. Để không ai khác bị oan – không Phúc, không Trung, không ai.
Ông Hải nhìn anh. Lâu.
– Anh muốn nhận tội của mình, để bảo vệ lời khai về tội người khác.
– Đúng. Nếu tôi chối tội – lời khai của tôi mất giá trị. Tòa sẽ nghi tôi đổ tội cho Đình Viễn để thoát. Nhưng nếu tôi nhận – mọi điều tôi nói có trọng lượng. Vì người nhận tội không có lý do nói dối.
Ông Hải gật đầu. Chậm.
– Tôi hiểu. Tôi sẽ soạn đơn tự thú kèm điều kiện hợp tác. Thứ Hai nộp.
Quân Phong rời quán cà phê lúc 11 giờ. Đi bộ.
Đường Lý Tự Trọng hướng về phía công viên 23 tháng 9. Nắng Sài Gòn tháng mười, nóng nhưng có gió, trời xanh, mây trắng xếp lớp ở đường chân trời. Anh đi bộ, vai hơi khom, không phải mệt, mà thói quen của người quen đi trong hành lang hẹp, tránh camera, tránh ánh sáng.
Bây giờ không có hành lang. Không có camera. Chỉ có vỉa hè, người đi bộ, xe máy, và nắng.
Anh nghĩ đến Đình Viễn. Ông ngồi trong trại tạm giam, lưng thẳng, mặt bình tĩnh. Ông không hối hận, ông nói trước tòa, trước ba trăm người, trước truyền hình: "Tôi gọi đó là quản trị." Và ông tin.
Quân Phong không tin. Mười năm ở bên ông, anh học cách ông nghĩ, cách ông ra lệnh, cách ông nhìn người. Ông nhìn hai nghìn nhân viên và thấy tài sản. Nhìn mười bảy người bị xử lý và thấy chi phí. Nhìn Quân Phong và thấy công cụ.
Anh không ghét ông. Điều đó vẫn đúng, sau phiên tòa hôm qua, sau ba tháng, sau mười ba năm. Ghét cho phép người ta cắt đứt. Anh không cắt đứt, anh chỉ nhìn rõ.
Ông sai. Ông tin mình đúng. Hai điều đó tồn tại cùng lúc, và đó là bi kịch, không phải tội ác. Tội ác là hậu quả. Bi kịch là nguyên nhân.
Anh nghĩ đến Tuấn. Hai mươi ba tuổi khi bắt đầu, em gái bảy tuổi, học phí nội trú do Đình Viễn trả. Tuấn giết vì lệnh, vì bản năng, và vì em gái, ba lý do xếp chồng, không tách được. Anh từng hỏi: "Nếu không có em gái, anh vẫn giết?" Tuấn không trả lời. Cái im lặng đó là câu trả lời.
Tuấn sẽ nhận mười lăm năm. Có thể hơn. Bàn tay giết Khang bằng cờ lê trong phòng kỹ thuật tầng 47, hai phút, bàn tay đó bây giờ đeo còng trong trại tạm giam.
Anh không thương hại Tuấn. Nhưng anh hiểu. Và hiểu, đôi khi, nặng hơn thương hại.
Anh dừng ở ngã tư. Đèn đỏ. Xe máy chờ đông đặc, tiếng còi, khói bụi, mùi xăng. Một bà cụ bán vé số đi qua, nhìn anh, rồi đi tiếp. Không nhận ra. Truyền hình phát mặt anh hai mươi giây, không đủ để một bà cụ bán vé số nhớ.
Đèn xanh. Anh đi tiếp.
Công viên 23 tháng 9. Buổi trưa.
Lần thứ hai anh đến đây, lần đầu với Khả Vy, sau hai ngày cô ngồi sàn căn hộ vì sự thật về cha quá nặng. Hôm đó anh nắm tay cô dưới nắng. Hôm đó cô nói: "Chúng ta không chờ nữa."
Bây giờ anh ngồi trên ghế đá, dưới tán cây bàng. Trẻ con chạy trên bãi cỏ, có đôi vợ chồng già đi bộ, có nhóm sinh viên ngồi ăn trưa. Bình thường. Thế giới bình thường.
Anh nghĩ đến ba năm.
Ba năm trong trại giam. Một nghìn chín mươi lăm ngày, nếu không giảm án. Phòng giam nhỏ, giường sắt, cửa sổ có song, sân tập thể mỗi sáng. Không có cửa sổ nhìn ra bầu trời buổi sáng, anh vừa nói với Khả Vy tối Chủ Nhật rằng anh muốn thấy bầu trời. Bây giờ anh sẽ thấy bầu trời qua song sắt.
Nhưng đó là bầu trời thật. Không phải đèn huỳnh quang. Và có một điều khác biệt mà mười ba năm ở tầng 47 không cho anh: khi anh ra, anh ra. Không ai giữ. Không ai theo. Không ai ghi sổ.
Trại giam có ngày vào, có ngày ra. Tầng 47 không có ngày ra. Mười ba năm anh sống trong phòng không cửa sổ, mỗi sáng thức dậy và biết: ngày mai cũng vậy. Ngày kia cũng vậy. Cho đến khi hệ thống sụp, hoặc anh chết, hoặc cả hai. Không ai nói "ba năm rồi anh tự do", vì tầng 47 không có khái niệm tự do.
Ba năm tù có kết thúc. Mười ba năm tầng 47 không có.
Nghĩ vậy, anh thấy nhẹ hơn. Không phải nhẹ vì vui. Nhẹ vì rõ ràng.
Anh nghĩ đến mười năm trong tầng 47, không có án, không có tòa, nhưng cũng là giam. Phòng không cửa sổ, đêm mỗi đêm, tiếng quạt máy chủ, tiếng bước chân Tuấn. Mười năm tự giam để phá hệ thống từ bên trong. Bây giờ hệ thống đã phá, và anh phải trả giá cho mười năm ở bên trong.
Công bằng.
Không phải công bằng theo nghĩa bình thường. Không ai nói năm người sống bằng mười một người chết. Không có phương trình nào cân bằng. Nhưng anh ở đó. Anh ký. Anh biết. Và luật không phân biệt giữa "biết mà không ngăn" và "ra lệnh", luật chỉ phân biệt mức độ.
Ba đến bảy năm. Tòa sẽ quyết. Anh chấp nhận.
Anh ngồi mười phút. Mười lăm phút. Nhìn trẻ con chạy. Nhìn đôi vợ chồng già đi bộ, bà nắm tay ông, bước chậm, không nói gì. Bình thường. Bình thường đến mức anh phải nhìn lâu để chắc nó có thật.
Mười ba năm. Anh quên mất thế giới bình thường trông như thế nào. Quên rằng người ta đi bộ trong công viên không phải vì cần đi đâu. Quên rằng trẻ con cười mà không cần lý do. Quên rằng có những người nắm tay nhau chỉ vì muốn, không phải vì sợ.
Điện thoại rung. Khả Vy.
"Anh ở đâu."
Không phải câu hỏi. Cô biết anh gặp luật sư sáng nay. Cô không hỏi kết quả, cô hỏi anh ở đâu.
"Công viên 23/9."
"Đợi em."
Cô đến mười lăm phút sau. Xe máy đỗ ngoài cổng, đội mũ bảo hiểm trắng, tóc buộc thấp, áo sơ mi nhàu, từ văn phòng đến thẳng. Cô vẫn đi làm, vẫn ngồi tầng 22, dù tầng 22 bây giờ chỉ còn ba người. Cô nói với anh: "Tôi ở lại cho đến khi tòa nhà đóng." Không vì trung thành với Aeternum. Vì cô bắt đầu ở đây, cô muốn kết thúc ở đây. Cô ngồi xuống cạnh anh, cách nửa mét, đặt mũ bảo hiểm lên ghế giữa hai người.
Không hỏi.
Anh biết cô đang chờ anh nói. Cô không hỏi, vì cô biết anh sẽ nói khi sẵn sàng, và ép sẽ không thay đổi điều anh định nói.
– Viện kiểm sát đề nghị truy tố. Đồng phạm. Ba đến bảy năm.
Cô nhìn thẳng. Mắt không chớp.
– Tôi nhận.
Im lặng. Hai giây. Ba giây.
– Anh cứu năm người.
Cô nói, giọng phẳng.
– Anh có bằng chứng giảm nhẹ. Nhật ký cửa sau B1. Dấu vết tài chính cố ý. Năm lệnh chuyển giao. Hợp tác đặc biệt.
– Mười một người chết khi tôi ở đó.
– Anh không giết họ.
– Tôi ký giấy. Tôi biết. Tôi ở lại.
Im lặng.
– Ở lại cũng là chọn.
Cô nói, nhẹ hơn.
– Đúng. Và tôi chịu trách nhiệm cho lựa chọn đó. Cả phần cứu lẫn phần không cứu được.
Cô quay sang nhìn anh. Anh nhìn thẳng phía trước, bãi cỏ, trẻ con, nắng. Mặt anh bình tĩnh. Nhưng hàm siết, cô nhận ra, luôn nhận ra. Mười chín tuần cô học đọc khuôn mặt này, bây giờ cô đọc nhanh hơn anh biết.
– Tôi không đồng ý.
Cô nói.
– Tôi biết.
– Anh ký lệnh để cứu. Anh tạo dấu vết để phá. Mười năm anh ở trong hệ thống không phải vì muốn – vì không có ai khác. Nếu anh đi – năm người chết. Tòa phải xem xét điều đó.
– Tòa sẽ xem xét. Nhưng mười một người vẫn chết. Luật không nói "cứu năm bù mười một." Và tôi – không muốn nói vậy. Vì nó không đúng.
Cô im.
Gió thổi qua tán bàng. Lá rụng, xoay một vòng rồi đậu trên bãi cỏ.
– Mười năm tôi sống vì lời cha em.
Anh nói, giọng chậm hơn.
– "Đừng chạy. Ở lại. Thu thập. Chờ. Con gái tao sẽ đến." Mười năm tôi ở lại vì lời đó – vì Đức, vì nghĩa vụ, vì tin rằng ngày nào đó sẽ có người đến và mọi thứ sẽ kết thúc. Em đến. Mọi thứ kết thúc.
Anh quay sang nhìn cô.
– Bây giờ, tôi muốn sống vì chính mình. Nhưng trước đó – phải trả giá. Không phải vì ai bắt. Vì tôi chọn.
Cô nhìn anh. Mắt cô, mắt phân tích dữ liệu, mắt đọc hệ thống, mắt quét nhật ký máy chủ, bây giờ không phân tích. Chỉ nhìn. Và cô thấy: anh không đau khổ. Không sợ. Không trốn. Anh đang đứng trước lựa chọn đầu tiên trong đời mà không ai chọn hộ, không phải Đình Viễn, không phải Đức, không phải cô.
Lựa chọn của riêng anh.
– Nếu anh vào tù.
Cô nói.
– Tôi sẽ đến mỗi tuần.
– Em không cần –
– Đừng nói tôi không cần gì.
Cô ngắt. Giọng sắc. Lần đầu tiên hôm nay.
– Tôi cần anh sống. Tôi cần anh ra. Và tôi cần anh biết rằng mỗi tuần, có người ngồi ở phòng thăm nuôi chờ anh. Không phải vì nghĩa vụ. Vì muốn.
Im lặng dài. Tiếng trẻ con cười trên bãi cỏ. Tiếng chim. Nắng xuyên qua lá bàng, đổ bóng vàng lên mặt cô.
Anh nâng tay, đặt lên tay cô trên ghế đá. Nắm. Lần này không nhẹ, nắm thật.
– Lần đầu tiên trong đời.
Anh nói, giọng nhẹ.
– Tôi chọn. Không phải Đình Viễn chọn cho tôi. Không phải Đức chọn cho tôi. Không phải em chọn cho tôi.
Anh nhìn cô.
– Tôi chọn nhận tội. Tôi chọn trả giá. Và tôi chọn – sau đó – sống.
Cô không nói. Chỉ nắm tay anh chặt hơn.
Nắng Sài Gòn tháng mười. Công viên 23 tháng 9. Hai người ngồi trên ghế đá, tay nắm tay, dưới tán bàng. Quanh họ, thành phố vẫn chạy, xe cộ, tiếng còi, mùi khói và cà phê. Thế giới không dừng lại vì một người quyết định nhận tội.
Nhưng với anh, thế giới khác.
Anh nhìn xuống bàn tay nắm tay cô. Bàn tay anh, bàn tay đã ký bốn mươi bảy tỷ, đã đổi năm lệnh giết thành lệnh sống, đã cầm mảnh giấy Đức mười năm, đã chạm mu bàn tay cô lần đầu trên sofa tối Chủ Nhật. Bàn tay đó sẽ đeo còng trong vài ngày nữa, nhưng bây giờ, nó đang nắm tay người duy nhất trên đời khiến anh muốn sống qua mọi thứ.
Tuần sau, tuyên án.
Nhưng hôm nay, ở đây, Trần Quân Phong, đứa trẻ mồ côi mã số 47, con dao Đình Viễn rèn mười ba năm, người ở lại trong bóng tối mười năm để giữ lời hứa với người chết, lần đầu tiên chọn cho mình.
Và điều anh chọn, là đứng thẳng.