Nạn nhân
Cầu thang bệnh viện có mùi thuốc và mùi nhựa ghế cũ, mùi của những ngày chờ đợi không biết chờ gì, mùi của nước hoa rẻ tiền ai đó xịt vào ban sáng và giờ đã nhạt. Minh bước lên từng bậc, không vội, tay trái nắm lan can, điện thoại trong tay phải.
Anh dừng lại ở chiếu nghỉ tầng hai. Một phụ nữ ngồi ở ghế nhựa đọc tạp chí, hai đứa trẻ chạy vòng vòng. Nắng buổi sáng hắt qua ô cửa sổ hành lang, bụi bay trong ánh nắng, chậm, lửng lơ, như không đến nơi nào.
Bố cũng là nạn nhân.
Câu đó đã theo Minh suốt đoạn đường từ căng-tin lên đây. Nhẹ thôi, không phủ nhận gì, chỉ nằm đó, nằm bên cạnh câu kia: Mẹ vẫn nằm trên giường bệnh, tay gầy, mặt xanh, trầm cảm ba mươi năm.
Anh bấm số Hạnh.
Chuông đổ hai hồi. Giọng Hạnh trả lời, trầm và ổn, giọng người đã nghe nhiều chuyện mà không bao giờ để chúng đập vào mình quá mạnh.
– Minh. Chị nghe đây.
– Chị ơi, Minh nói, giọng thấp để không ai nghe, nhưng hành lang vắng, chỉ có tiếng điều hòa và tiếng hai đứa trẻ chạy ở phía xa. Sáng nay bố kể chuyện ông nội. Ông nội cũng vậy, chị ạ. Cũng không nói, cũng đặt bát, cũng khiến bà nội giống mẹ. Bố lớn lên trong nhà đó. Bố nghĩ đó là bình thường.
Im lặng ngắn. Minh nghe tiếng Hạnh thở, nghe tiếng bàn phím ai đó gõ ở phòng khám bên kia đầu dây.
– Điều đó giải thích, Hạnh nói. Nhưng không biện minh.
Minh tựa lưng vào tường hành lang, mắt nhìn ô cửa sổ, nhìn bầu trời bên ngoài trắng đục buổi sáng tháng ba.
– Em hiểu chứ, chị Hạnh. Em cũng vừa nói với bố vậy. Rằng hiểu tại sao bố làm thế không xóa được ba mươi năm mẹ đã sống. Nhưng em nghĩ... em không biết phải giữ cả hai thứ đó trong đầu cùng lúc bằng cách nào. Thương bố và vẫn đứng về phía mẹ. Hai thứ đó có thể cùng tồn tại không?
Hạnh không trả lời ngay. Và Minh biết Hạnh không phải đang do dự, mà đang chọn lời cẩn thận, kiểu chọn lời mà người ta chỉ học được sau nhiều năm ngồi nghe người khác kể chuyện.
– Có thể. Và thật ra, phải như vậy mới lành.
Minh nhắm mắt.
– Chị giải thích thêm được không?
– Bố anh là nạn nhân của ông nội. Điều đó thật. Ông lớn lên trong một ngôi nhà dạy sai cách yêu, và ông không biết mình bị dạy sai, vì đó là cái bình thường duy nhất ông từng biết. Điều đó thật, và đáng được hiểu.
Giọng Hạnh đều, không phán xét, không bênh vực, chỉ đặt từng thứ xuống đúng chỗ.
– Nhưng đồng thời, Hạnh tiếp, mẹ anh là nạn nhân của bố. Ba mươi năm. Thật như vậy. Và việc bố không có ý định gây hại, không biết mình gây hại, không làm cho tổn thương của mẹ nhỏ đi.
Không làm cho tổn thương nhỏ đi.
Minh mở mắt. Bụi vẫn bay trong nắng, chậm rãi, vô tư.
– Vậy bố con là nạn nhân hay thủ phạm?
– Cả hai.
Câu đó ngắn. Không cần giải thích thêm, nhưng Minh cần hỏi:
– Cùng một lúc?
– Cùng một lúc. Đó là điều khó nhất để giữ trong đầu, rằng người ta có thể vừa bị tổn thương vừa gây tổn thương, vừa đáng được thương cảm vừa cần chịu trách nhiệm. Không phải chọn một trong hai. Anh thương bố được. Và anh vẫn bảo vệ mẹ được. Đó không phải mâu thuẫn, đó là sự thật phức tạp của con người.
Minh đứng yên. Ở đầu hành lang, người mẹ trẻ gọi tên con, hai đứa trẻ chạy đến, tiếng cười xốn xang rồi lặng.
– Thông cảm với bố không có nghĩa là chấp nhận hành vi của bố. Em đúng không chị?
– Em đúng.
Thông cảm không có nghĩa là chấp nhận. Câu đó, Minh nghĩ, anh cần ghi vào đâu đó để không quên. Không phải vì dễ quên, mà vì não người hay muốn đơn giản hóa mọi thứ: thương bố nghĩa là bênh bố. Giận bố nghĩa là không yêu bố. Nhưng không phải vậy. Không có cái nào là dễ cả.
– Anh nói gì với bố sáng nay? Hạnh hỏi.
– Em nói, Minh ngập ngừng, nhớ lại, nhớ mặt bố, nhớ cái gật chậm mà anh không biết nghĩa là gì. Em nói: "Hiểu không có nghĩa là xong. Mẹ vẫn bị tổn thương. Hiểu tại sao bố làm vậy không xóa được ba mươi năm mẹ đã sống."
– Và bố?
– Bố gật. Em không biết bố gật vì hiểu hay vì chỉ muốn cuộc nói chuyện kết thúc.
Tiếng Hạnh thở nhẹ.
– Đó là nhiều hơn anh nghĩ đâu, Minh ạ. Người ta hay nghĩ thay đổi là khi nào đó bùng sáng lên, nhận ra mọi thứ trong một khoảnh khắc. Không phải vậy. Thay đổi là những cái gật đầu nhỏ. Những câu chưa phản bác. Những khoảng im lặng mà người ta ngồi trong đó thay vì bước ra. Bố anh ngồi trong im lặng đó. Đó là bước đầu.
Minh nhìn xuống bàn tay mình. Tay trái vẫn nắm lan can, da lòng bàn tay có vết đỏ nhạt vì siết.
– Nhưng bước đầu chưa phải bước đủ, chị nhỉ.
– Chưa. Nhưng không có bước đủ thì không bao giờ đến bước tiếp. Anh không thể kiểm soát bố thay đổi không, thay đổi nhanh không, thay đổi đúng không. Anh chỉ có thể kiểm soát mình. Và mẹ, mẹ cần ai đó ở cạnh, không phải ai đó sửa giùm mọi thứ.
Ở cạnh. Không sửa. Không giải quyết. Chỉ ở cạnh.
Anh nghĩ đến mẹ đang nằm trên tầng ba, phòng 312, ánh đèn bệnh viện trắng lạnh, tay cắm dịch, mắt có thể đang nhìn trần nhà hoặc đang ngủ. Ba mươi năm, không ai ở cạnh theo kiểu đó, ở cạnh theo kiểu thật sự nhìn thấy bà, không phải ở cạnh để phục vụ hoặc ở cạnh để được phục vụ.
– Em lên với mẹ nhé, chị Hạnh.
– Ừ. Anh lên đi. Có gì gọi chị.
Minh cất điện thoại vào túi. Đứng yên thêm một giây. Nắng hành lang vẫn trắng đục, bụi vẫn bay lửng lơ, và ở đầu hành lang người mẹ trẻ đang dỗ con uống thuốc, giọng ngọt và kiên nhẫn, kiểu giọng của người chắc chắn con sẽ nghe.
Anh bước lên cầu thang tiếp.
Phòng 312 vắng. Bố chưa lên, chắc vẫn ngồi ở căng-tin, hoặc đi ra ngoài hút một điếu thuốc, điều mà ông làm khi không biết làm gì khác với những thứ đang ở trong ngực. Minh kéo ghế ngồi cạnh giường mẹ. Ánh đèn bệnh viện nhợt nhạt, tường xanh nhạt, mùi cồn và mùi hoa nhài ai đó mang đến cắm trong chai nhựa trên bàn.
Mẹ đang thức. Mắt nhìn lên trần.
– Con về đây rồi, mẹ ạ.
Mẹ quay đầu sang. Mắt bà đỡ đỏ hơn hôm qua, da mặt vẫn xanh nhưng không còn tái trắng như lúc mới vào viện. Dịch truyền đã bỏ từ sáng qua, bàn tay bà nằm tự do trên chăn, không còn kim.
– Bố con đâu rồi?
– Bố xuống căng-tin, con nghĩ vậy. Mẹ ăn sáng chưa?
Mẹ gật. Rồi nhìn lên trần lại.
Minh ngồi yên. Ngoài cửa sổ, tiếng bệnh viện buổi sáng, tiếng xe cấp cứu xa dần, tiếng chuông điện thoại ở trạm y tá, tiếng hành lang đông người. Đời sống bệnh viện vẫn chảy, bình thản, không dừng lại vì ai.
– Mẹ ơi.
Bà quay lại nhìn anh.
– Con muốn hỏi mẹ câu này, Minh nói, nhẹ, và nhìn thẳng vào mắt mẹ, kiểu nhìn mà anh đã luyện từ sau những buổi gặp Hạnh, kiểu nhìn thẳng thay vì nhìn sang chỗ khác vì sợ thấy. Mẹ có vui không?
Mẹ im. Lâu hơn anh nghĩ.
Mẹ có vui không. Câu hỏi của Lan ngày xưa, câu hỏi anh đã hỏi mẹ một lần ở nhà bếp và mẹ đáp "con về là mẹ vui rồi." Nhưng lần này Minh không hỏi kiểu đó. Lần này anh nhìn thẳng.
– Con hỏi thật à?
– Thật.
Mắt mẹ đỏ lại. Không phải đỏ từ từ, đỏ ngay, kiểu đỏ của người đã kìm giữ lâu và chỉ cần một câu hỏi thật thì nước mắt hiểu là được phép.
– Mẹ... mẹ không nhớ, mẹ nói, giọng thấp, thấp đến mức Minh phải nghiêng người về phía trước để nghe. Lần cuối mẹ vui là khi nào.
Phòng bệnh im. Nắng qua cửa sổ nhợt nhạt, chai hoa nhài mùi ngọt nhẹ, máy điều hòa thở đều đều.
Minh nắm tay mẹ. Hai bàn tay, tay anh lớn và ấm, tay mẹ gầy và mát, nằm trong nhau, và Minh không nói gì vì không có câu nào đủ. Anh chỉ ngồi đó, chỉ nắm tay, chỉ để mẹ biết có người ở đây, người nghe, người thật sự hỏi và thật sự đợi câu trả lời.
Mẹ khóc. Không phải khóc to, không phải nức nở, chỉ nước mắt chảy xuống thái dương, nhỏ và thật, kiểu khóc của người đã không khóc trước mặt ai rất lâu vì quen giấu. Vai bà không rung. Chỉ có nước mắt. Và tay bà siết tay anh.
Minh không lau mắt mình. Để mặc nước mắt. Hai mẹ con ngồi trong phòng bệnh viện trắng lạnh, lần đầu tiên khóc cùng nhau, không phải vì ai chết, không phải vì tai nạn, mà vì ba mươi năm một người phụ nữ không nhớ lần cuối mình vui là khi nào.
Ít nhất bây giờ có ai đó nhìn thấy, Minh nghĩ. Muộn. Nhưng có.
Gió ngoài cửa sổ lay nhẹ tấm rèm trắng. Mùi hoa nhài thoảng qua rồi lặng. Và trong phòng 312 tầng ba bệnh viện Bạch Mai, hai mẹ con nắm tay nhau, nước mắt nhẹ, không ai nói gì thêm, vì có những thứ không cần câu nào thêm.