Bữa cơm

Minh nhớ mùi cà chua trước khi nhớ bữa cơm.

Mùi chua nồng, hơi ngọt, kiểu mùi len vào áo và ở lại đến tận chiều hôm sau. Mùi bếp nhà mình mười mấy năm trước, mùi của buổi trưa thứ bảy, nắng rọi trên sàn gạch hoa, quạt trần quay chậm, tiếng tivi nhỏ ở phòng khách. Minh ngồi bàn bếp làm bài tập toán, cuốn vở kẻ ô li trải rộng, bút chì cầm tay, mắt liếc qua cửa bếp nơi mẹ đang nấu.

Mẹ nấu khác hôm nay.

Mọi ngày mẹ nấu canh rau muống, canh cải, đậu phụ sốt cà chua, thịt kho tàu, trứng rán. Những món bắc, quen, lặp đi lặp lại theo tuần, theo tháng, theo mùa, kiểu nấu mà không cần nhìn công thức vì tay đã thuộc, mắt đã thuộc, mọi thứ đã thuộc đến mức mẹ nấu mà không cần nghĩ, như thở, như chớp mắt, như mỗi sáng thức dậy đúng năm giờ.

Nhưng hôm nay mẹ có cuốn sổ nhỏ mở trên bếp, nghiêng đầu đọc, tay lật trang. Trên bàn có cà chua, thơm, đậu bắp, giá đỗ, tôm tươi. Những thứ không thuộc về bếp nhà mình, kiểu nguyên liệu lạ xuất hiện trong căn bếp quen, như khách lạ ngồi vào bàn ăn cũ.

Minh mười một tuổi, đang chia phân số, ngẩng lên hỏi:

– Mẹ nấu gì đấy ạ?

Mẹ quay lại, cười. Nụ cười hôm đó Minh nhớ rõ vì nó khác nụ cười mọi ngày. Nụ cười mọi ngày của mẹ nhẹ, mỏng, kiểu cười của người quen cười khi được hỏi, cười vì lịch sự, vì phản xạ. Nhưng nụ cười hôm đó sáng hơn, rộng hơn, có gì đó run run ở khóe miệng, kiểu vui mà không chắc mình được phép vui.

– Mẹ nấu canh chua. Kiểu miền Nam ấy, mẹ xem trên tivi.

– Canh chua khác canh thường hả mẹ?

– Khác con ạ. Có thơm, có đậu bắp, có giá. Miền Nam người ta nấu khác mình.

Mẹ nói mà mắt sáng, tay thoăn thoắt, cắt thơm thành miếng vát, tỉa đậu bắp, rửa giá. Bà làm chậm hơn bình thường vì đang làm thứ mình chưa quen, phải liếc cuốn sổ, phải đo lường, phải nghĩ. Nhưng cái chậm đó có gì đó vui, kiểu chậm của người đang khám phá, đang thử, đang cho phép mình làm một việc mới.

Minh cúi xuống làm bài, mùi cà chua và thơm chín dần trên bếp, hòa với mùi tôm, mùi gia vị lạ, căn bếp thơm khác ngày thường. Mẹ nấu và hát khe khẽ, giọng nhỏ, gần như không nghe thấy, chỉ là tiếng ư ử của người đang vui mà không cần ai biết.

---

Bố về lúc mười hai giờ rưỡi.

Tiếng xe máy ngoài ngõ, tiếng cổng sắt kêu, tiếng bước chân quen trên sân gạch. Mẹ tắt bếp, lau tay vào khăn, sửa lại tạp dề. Minh thấy mẹ nhìn xuống nồi canh rồi nhìn ra cửa, rồi nhìn xuống nồi canh lần nữa, kiểu nhìn của người đang đo lường điều gì đó, không phải lượng muối hay lượng đường, mà là phản ứng. Phản ứng của người sắp ngồi xuống bàn ăn.

Bố vào nhà, thay dép, rửa tay. Ngồi xuống ghế quen, ghế đầu bàn, ghế mà ba mươi năm không ai khác ngồi. Mẹ bưng cơm ra, bưng đĩa tôm chiên, bưng rau luộc, cuối cùng bưng nồi canh. Đặt xuống giữa bàn, mở nắp. Hơi bốc lên, mùi cà chua, thơm, tôm, gia vị miền Nam.

Bố nhìn nồi canh. Nhíu mày nhẹ.

– Cái gì đây?

Giọng bố không to, không gắt, chỉ là một câu hỏi. Nhưng Minh mười một tuổi đã biết, dù chưa đặt được tên cho cái biết đó, rằng câu hỏi của bố không phải lúc nào cũng là câu hỏi. Có những câu hỏi mà câu trả lời đã nằm sẵn trong giọng người hỏi, và câu trả lời đúng duy nhất là đồng ý.

– Em nấu canh chua kiểu miền Nam. Xem trên tivi, thấy ngon... em nghĩ thử.

Mẹ nói nhanh, giọng nhỏ hơn bình thường, kiểu giọng của người đang giải thích trước khi bị hỏi tại sao. Tay bà đặt trên thành nồi, ngón tay cái xoay nhẹ trên quai, xoay vòng vòng, kiểu tay của người đang chờ.

Bố múc một muôi canh, nếm. Nhai chậm. Đặt muôi xuống.

– Nhà mình ăn kiểu Bắc. Nấu kiểu gì thế này?

Mẹ đứng yên. Nụ cười lúc nãy trên mặt bà đã tắt từ lúc nào, nhẹ nhàng, không kịp nhận ra, kiểu ánh nến trong gió, cháy rồi tắt, không ai thổi nhưng vẫn tắt.

– Em... em thấy trên tivi, nghĩ thay đổi một chút...

– Lần sau muốn nấu gì hỏi anh trước. Mua nguyên liệu lạ, tốn tiền, rồi không ai ăn.

Bố nói xong, gắp thịt, ăn cơm. Bình thường. Câu chuyện kết thúc. Với bố, nó đã kết thúc.

Mẹ đứng bên bàn, tay vẫn đặt trên quai nồi. Bà nhìn nồi canh, nhìn những miếng thơm vàng, đậu bắp xanh, tôm đỏ, giá trắng nổi trong nước dùng trong vắt. Bà đã dậy từ sáng sớm đi chợ Ngọc Hà mua thơm, đã chọn từng con tôm tươi, đã ghi chép công thức từ chương trình tivi hôm qua, đã nấu cẩn thận, đã nếm thử hai lần trước khi bưng ra. Bà đã vui. Hơn một tiếng đồng hồ, bà đã vui.

– Vâng. Em xin lỗi.

Hai chữ. Nhẹ. Mẹ nói rồi bưng nồi canh vào bếp, nấu lại nồi canh rau muống thay thế. Tiếng nước sôi, tiếng rau rửa, tiếng dao chặt nhẹ trên thớt. Mười lăm phút sau mẹ bưng ra nồi canh rau muống, đặt xuống giữa bàn. Bố gật, múc canh, ăn.

Minh mười một tuổi ngồi ăn cơm, nhìn nồi canh rau muống quen thuộc, rồi nhìn vào bếp nơi nồi canh chua đang nguội trên bếp. Trong đầu anh có một câu hỏi nhỏ, mờ, kiểu câu hỏi của trẻ con khi thấy điều gì đó lệch mà chưa biết lệch ở đâu: Mẹ xin lỗi vì cái gì?

Nhưng câu hỏi đó chỉ lướt qua, nhẹ như gió từ quạt trần, rồi bay đi. Minh cúi xuống ăn cơm. Chắc mẹ nấu không ngon thật. Bố biết nhà mình ăn gì. Bố lo cho cả nhà.

Tối hôm đó Minh thấy mẹ ngồi bàn bếp một mình, cuốn sổ nhỏ mở trước mặt, tay vuốt nhẹ trang giấy nơi bà đã chép công thức canh chua. Bà nhìn nét chữ mình viết, chữ tròn, cẩn thận, ghi rõ từng bước, từng nguyên liệu, từng lời dặn từ chương trình tivi. Rồi bà đóng sổ lại, cất vào tủ bếp, ngăn dưới cùng, sau xấp bao thư cũ.

Cuốn sổ đó nằm ở đó cho đến khi Minh hai mươi tám tuổi dọn tủ bếp giúp mẹ. Nằm cùng ngăn với tờ quảng cáo lớp tiếng Anh. Nằm cùng với những giấc mơ nhỏ mà không ai nhớ.

---

Hiện tại.

Minh ngồi ở chung cư, tối, đèn bàn sáng nhẹ. Anh vừa ăn cơm hộp một mình, đũa vẫn đặt trên miệng hộp xốp, cơm còn nửa, không đói, không muốn ăn.

Anh đang nghĩ đến bữa cơm hôm đó.

Không phải lần đầu anh nhớ đến nó. Nhưng mỗi lần nhớ, bức tranh thay đổi. Hồi mười một tuổi, anh nhớ bữa cơm đó như một bữa mẹ nấu lạ, bố không thích, mẹ nấu lại, bình thường. Hồi hai mươi tuổi, anh nhớ nó như một chuyện vặt, không đáng nhớ, chỉ thoáng qua khi ai đó hỏi nhà mày hay ăn gì. Nhưng bây giờ, hai mươi tám tuổi, sau những gì anh đã thấy, đã nghe, đã đếm, đã không thể gạt đi nữa, bữa cơm đó hiện lên khác.

Anh nhớ nụ cười của mẹ khi nấu canh chua. Nụ cười sáng, run, vui kiểu người lâu lắm rồi không được vui. Mẹ gần bốn mươi tuổi đứng trong bếp nhà mình nấu một món mới và mỉm cười, và nụ cười đó, bây giờ Minh mới hiểu, là nụ cười của người đang làm một việc cho riêng mình, một việc nhỏ xíu, một nồi canh, nhưng là của mình, do mình chọn, mình muốn, mình quyết định.

Rồi bố về. Một câu. Nhà mình ăn kiểu Bắc. Và nụ cười tắt.

Mẹ xin lỗi vì nấu một nồi canh.

Minh đặt đũa xuống, nhìn hộp cơm nguội trước mặt. Cơm trắng, thịt kho, rau xào. Những món quen mà anh mua mỗi tối ở quán cơm đầu ngõ. Anh ăn gì cũng được, không kén, không suy nghĩ, vì anh được quyền ăn gì mình muốn, vì không ai hỏi anh nấu kiểu gì thế này, vì anh là đàn ông, sống một mình, tự do. Tự do đến mức anh không bao giờ phải nghĩ về nó.

Nhưng mẹ phải xin lỗi để nấu một nồi canh chua.

Anh nhớ thêm. Nhớ những bữa cơm khác, hàng nghìn bữa, ba mươi năm bữa cơm mẹ nấu, mỗi bữa đúng khẩu vị bố, đúng kiểu Bắc, đúng thứ bố thích. Mẹ nấu cho bố, cho con, cho cả nhà, và trong ba mươi năm đó, có bữa nào mẹ nấu cho mình không? Có bữa nào mẹ nấu vì mẹ muốn ăn, vì mẹ thích, vì mẹ tò mò, vì mẹ vui?

Một lần. Canh chua kiểu miền Nam. Và mẹ đã phải xin lỗi.

Minh đứng dậy, đi ra ban công. Tầng mười hai, gió tháng ba lạnh nhẹ, thành phố đêm bên dưới sáng đèn, xe cộ chạy trên đường vành đai, tiếng còi xa, tiếng thành phố sống. Anh đứng tựa lan can, hai tay bám thanh sắt lạnh, mắt nhìn xuống nhưng không nhìn gì.

Anh nghĩ đến cuốn sổ công thức nằm dưới đáy tủ bếp, cùng ngăn với tờ quảng cáo tiếng Anh. Hai thứ nhỏ, mỏng, giấy vàng, chữ mờ. Hai thứ mẹ từng muốn, từng giữ, từng cất đi vì không dám mở ra lần nữa. Như hai hạt giống bị chôn trong bóng tối, không bao giờ nảy mầm.

Mẹ có cần xin lỗi vì nấu thử một món mới không?

Câu hỏi đó, mười bảy năm trước, lướt qua đầu Minh mười một tuổi rồi bay đi. Nhưng bây giờ nó quay lại, nặng hơn, rõ hơn, và Minh biết câu trả lời.

Không. Không cần. Không ai cần xin lỗi vì nấu một nồi canh.

Nhưng mẹ đã xin lỗi. Và bố đã nhận lời xin lỗi đó như nhận một thứ đương nhiên, như nhận cơm mẹ bưng, như nhận nước mẹ rót, như nhận ba mươi năm mẹ im lặng. Đương nhiên. Bình thường. Vì mẹ sai, vì mẹ nấu không đúng, vì mẹ không hỏi trước, vì mẹ tự ý, vì mẹ, vì mẹ, lúc nào cũng vì mẹ.

Gió thổi qua ban công, lạnh, Minh rùng mình nhẹ. Anh quay vào, đóng cửa kính, ngồi xuống ghế. Căn hộ yên lặng, chỉ có tiếng máy lạnh chạy đều, tiếng đồng hồ trên tường, tiếng chính anh thở.

Anh lấy điện thoại, mở danh bạ, tìm số mẹ. Ngón tay dừng trên nút gọi. Muốn gọi, muốn hỏi mẹ bao nhiêu lần mẹ đã xin lỗi, muốn nói mẹ không cần xin lỗi, muốn nói nhiều thứ mà anh chưa biết bắt đầu từ đâu.

Nhưng anh không gọi. Vì chưa biết nói gì. Vì sợ mẹ sẽ nói có gì đâu con, chuyện bình thường. Vì sợ câu đó sẽ đúng, sẽ kết thúc cuộc nói chuyện, sẽ đóng lại cánh cửa mà anh vừa mới hé mở.

Minh tắt điện thoại, nằm xuống ghế, nhắm mắt. Trong bóng tối, anh thấy mẹ đứng trong bếp, tay cầm muôi, mắt nhìn nồi canh chua đang sôi, miệng cười nhẹ, hát ư ử một giai điệu mà anh không nhớ tên. Mẹ chưa bốn mươi, tóc vẫn đen, vai chưa còng, tay chưa gầy, nấu một nồi canh cho riêng mình và mỉm cười.

Rồi tiếng cổng sắt kêu. Và nụ cười tắt.