Sinh nhật
Minh không nhớ sinh nhật mẹ.
Anh biết tháng, biết khoảng, kiểu biết mơ hồ của người từng nghe rồi quên, nghe lại rồi lại quên, vì ngày đó chưa bao giờ quan trọng trong nhà này. Sinh nhật bố thì cả nhà nhớ. Mẹ nấu bún chả, làm bánh kem nhỏ, mua hoa cắm bàn. Mười hai tháng tám. Minh thuộc từ nhỏ, vì mỗi năm mẹ chuẩn bị từ hôm trước, hỏi bố muốn ăn gì, muốn mời ai, rồi nấu nướng cả ngày, dọn bàn, lau ghế, chờ bố ngồi vào ghế đầu bàn rồi hát chúc mừng sinh nhật bằng giọng nhẹ, run, kiểu giọng của người cố gắng cho ngày đó trọn vẹn dù biết bố sẽ chỉ gật, cười nhẹ, rồi nói thôi, ăn đi, để nguội.
Nhưng sinh nhật mẹ. Minh phải nghĩ. Phải cố nhớ. Tháng mười một? Tháng mười? Anh nhíu mày, lật trong đầu những bữa cơm, những mùa, những dịp lễ, cố tìm một ngày mà cả nhà tổ chức cho mẹ. Không tìm thấy. Không phải vì anh quên mà vì không có gì để nhớ.
Anh mở điện thoại, gọi mẹ.
– Mẹ ơi, sinh nhật mẹ ngày bao nhiêu ạ?
Im lặng bên kia đầu dây, ngắn thôi, nhưng đủ để Minh cảm thấy có gì đó lạ trong khoảng im lặng đó. Kiểu im lặng của người vừa bị hỏi một câu mà mình không nghĩ ai sẽ hỏi.
– Mười hai tháng mười một. Sao con hỏi?
– Con muốn nhớ.
Mẹ cười nhẹ bên kia điện thoại, tiếng cười quen, mỏng, nhẹ, kiểu cười mà Minh đã nghe hai mươi tám năm nhưng bây giờ mới bắt đầu nghe kỹ.
– Không cần nhớ đâu con. Mẹ già rồi, sinh nhật cũng thế thôi.
Cũng thế thôi. Ba chữ. Minh nghe và hiểu rằng đó không phải khiêm tốn, không phải giản dị, mà là từ bỏ. Từ bỏ nhẹ nhàng đến mức người từ bỏ cũng không biết mình đã từ bỏ.
---
Minh gọi bố.
Chiều, bố đang ở nhà, giọng bình thường, ấm, kiểu giọng bố dùng khi nói chuyện với Minh, kiểu giọng người cha lo cho con, hỏi han công việc, hỏi Lan thế nào, dặn ăn uống đầy đủ.
– Bố ơi, sinh nhật mẹ ngày bao nhiêu?
Bố dừng một nhịp.
– Mười hai... tháng mười. Hay mười một? Đợi bố nhớ.
Im lặng. Minh nghe tiếng bố thở nhẹ bên kia, tiếng quạt chạy, tiếng tivi xa.
– Tháng mười một. Mười hai tháng mười một. Bố nhớ rồi.
Minh không nói gì. Bố đã đáp đúng, nhưng sai trước khi đúng. Bố phải nghĩ. Phải dừng lại. Phải chọn giữa tháng mười và tháng mười một. Ba mươi năm chung một nhà, ăn cùng bàn, ngủ cùng giường, và ông phải nghĩ mới nhớ được ngày sinh vợ mình.
– Sao con hỏi? Muốn tổ chức à?
– Dạ, con nghĩ năm nay con mua hoa cho mẹ.
– Ừ, tốt. Mua gì cũng được. Mẹ mày không kén.
Mẹ mày không kén. Minh nghe câu đó và tự hỏi: mẹ không kén hay mẹ không dám kén? Mẹ không kén hay mẹ đã quen với việc nhận bất cứ gì người ta cho mà không bao giờ hỏi mình muốn gì?
---
Flashback.
Minh mười lăm tuổi. Sáng thứ bảy, tháng mười một, trời Hà Nội se lạnh, gió bấc đầu mùa, lá sấu rụng ngoài đường Đội Cấn. Anh thức dậy, nhớ ra hôm nay sinh nhật mẹ, nhớ vì hôm qua ngồi lật cuốn sổ liên lạc cũ, thấy ngày tháng năm sinh mẹ ghi ở trang đầu.
Anh lấy tiền tiêu vặt, ra hàng hoa đầu ngõ, mua một bó cúc vàng nhỏ, bọc giấy báo. Về nhà, mẹ đang ở bếp, lưng quay ra cửa, tay rửa rau. Anh đứng ở cửa bếp, giấu bó hoa sau lưng.
– Mẹ ơi.
Mẹ quay lại, tay ướt, mắt hơi ngạc nhiên khi thấy con trai đứng ở cửa bếp lúc bảy giờ sáng thứ bảy thay vì nằm ngủ nướng.
– Dậy sớm thế con?
Minh đưa bó hoa ra, cười.
– Chúc mừng sinh nhật mẹ.
Mẹ nhìn bó hoa. Nhìn lâu, lâu hơn cần thiết để nhận ra đó là hoa gì. Tay bà đưa lên, đón lấy, ngón tay ướt chạm vào giấy báo, chạm vào cánh cúc vàng. Mắt bà đỏ dần, từ từ, kiểu đỏ không phải vì buồn mà vì bất ngờ, vì một thứ gì đó mà bà không ngờ sẽ đến, như mưa rơi giữa mùa khô.
– Con... con nhớ à?
Giọng mẹ run. Minh mười lăm tuổi không hiểu tại sao mẹ run, tại sao mắt mẹ đỏ, tại sao một bó hoa nhỏ mua bằng tiền tiêu vặt lại khiến mẹ xúc động đến vậy. Anh nghĩ mẹ vui, mẹ cảm động vì con nhớ, bình thường. Nhưng bây giờ, hai mươi tám tuổi, Minh hiểu rằng mẹ run không chỉ vì con nhớ, mà vì con là người duy nhất nhớ.
– Dạ, con nhớ ạ.
Mẹ ôm bó hoa, cười, lau mắt bằng cánh tay áo, cười và khóc cùng lúc, kiểu cười khóc của người lâu lắm rồi không ai cho mình một thứ gì mà không phải xin, không phải đợi, không phải xin lỗi trước.
Bố xuống bếp lúc đó, thấy bó hoa, nhìn.
– Tặng mẹ hoa à? Tốt.
Hai chữ. Rồi bố ngồi xuống bàn ăn, rót trà, đọc báo. Không nói thêm. Không hỏi sinh nhật ai. Không nhìn mẹ đang đứng cầm bó hoa với mắt ướt. Bố đã quên, hoặc bố chưa bao giờ nhớ, hoặc bố nhớ mà không thấy cần phải nói.
Mẹ cắm hoa vào cái lọ thủy tinh nhỏ trên bàn bếp, lau lại tay, quay vào nấu cơm. Ngày sinh nhật mẹ: mẹ nấu cơm cho cả nhà, dọn bàn cho cả nhà, rửa bát cho cả nhà. Không bánh kem, không nến, không ai hát. Chỉ có một bó cúc vàng nhỏ trong lọ thủy tinh, cánh hoa run nhẹ trong gió quạt trần.
---
Flashback, một năm khác.
Minh không nhớ chính xác năm nào, chỉ nhớ mẹ ngồi ở giường, tối, tóc xõa, tay để trên đùi. Bố đã lên phòng, đang đánh răng trong nhà tắm. Mẹ nói, giọng nhỏ, kiểu giọng người nói khi biết mình sẽ bị từ chối nhưng vẫn nói, vì hy vọng, vì muốn thử, vì lòng tự trọng cuối cùng mà bà còn giữ lại bắt bà phải thử ít nhất một lần.
– Anh ơi, sinh nhật em tuần sau...
Tiếng nước rửa mặt. Tiếng bố xì nước. Rồi giọng bố vọng ra:
– À, ừ. Muộn rồi, ngủ đi.
Bốn chữ. Muộn rồi, ngủ đi. Không phải từ chối, không phải phớt lờ, chỉ là không nghe thấy, không quan trọng, không đáng dừng lại giữa việc rửa mặt để nói ừ, sinh nhật em, mình sẽ làm gì. Bốn chữ, và sinh nhật mẹ năm đó, như mọi năm, trôi qua như một ngày thường, không ai nhắc, không ai nhớ, không ai thấy cần phải nhớ.
Mẹ ngồi yên trên giường, tay vẫn để trên đùi. Rồi bà kéo chăn lên, nằm xuống, quay mặt vào tường. Bố ra khỏi nhà tắm, tắt đèn, nằm xuống. Căn phòng tối, tiếng quạt trần quay đều, tiếng hai người thở trong bóng tối. Một người đã ngủ. Một người chưa.
---
Hiện tại.
Minh ngồi ở bàn làm việc trong chung cư, mở lịch trên điện thoại. Mười hai tháng mười một. Anh gõ vào: Sinh nhật mẹ. Lưu. Đặt nhắc nhở. Nhắc trước một tuần, nhắc trước một ngày, nhắc đúng ngày.
Rồi anh dừng lại, nhìn dòng chữ trên màn hình. Sinh nhật mẹ. Ba chữ mà anh phải tra lại sổ liên lạc cũ hồi mười lăm tuổi mới biết. Ba chữ mà bố phải nghĩ mới nhớ. Ba chữ mà mẹ nói cũng thế thôi khi được hỏi.
Hai mươi tám năm anh sống trong nhà đó, ăn cơm mẹ nấu, mặc áo mẹ giặt, ngủ trên giường mẹ trải. Hai mươi tám năm mẹ cho anh mọi thứ mà không bao giờ đòi hỏi gì. Và trong hai mươi tám năm đó, có bao nhiêu sinh nhật mẹ trôi qua mà không ai nhớ? Hai mươi? Hai mươi lăm? Hay tất cả, trừ năm anh mười lăm tuổi mua bó cúc vàng bằng tiền tiêu vặt?
Mỗi năm, mẹ nấu cơm ngày sinh nhật bố. Mỗi năm, mẹ dọn bàn, lau ghế, mua hoa, làm bánh. Mỗi năm, mẹ hỏi anh muốn ăn gì, và bố nói, và mẹ nấu. Mỗi năm sinh nhật bố là một ngày trọng trong nhà.
Và mỗi năm sinh nhật mẹ là một ngày thường.
Không phải vì mẹ không muốn. Mà vì mẹ đã quên rằng mình được phép muốn. Vì mỗi lần mẹ nhắc, bố không nghe, hoặc nghe mà gật rồi quên, hoặc quên mà không thấy cần xin lỗi. Và mẹ, sau nhiều lần nhắc rồi không ai đáp, đã ngừng nhắc. Ngừng muốn. Ngừng chờ. Cho đến khi cũng thế thôi trở thành câu trả lời duy nhất, trở thành sự thật, trở thành cách mẹ nhìn chính mình.
Minh đóng điện thoại, tựa lưng vào ghế. Mắt nhìn lên trần nhà, trắng, phẳng, đèn tắt, chỉ có ánh đèn đường hắt qua rèm. Anh nghĩ đến mẹ đứng ở cửa bếp cầm bó cúc vàng nhỏ, mắt ướt, cười. Nghĩ đến bố ngồi đọc báo, không ngẩng lên. Nghĩ đến căn phòng tối, mẹ quay mặt vào tường, tiếng quạt trần.
Ba mươi năm. Và ông không nhớ ngày sinh vợ mình.
Không phải vì ông ác. Mà vì với ông, ngày sinh của vợ không quan trọng bằng ngày nghỉ lễ, ngày giỗ ông nội, ngày họp cơ quan. Vì với ông, vợ ở đây để lo cho gia đình, không phải để được lo. Vì với ông, yêu thương là cung cấp, là sắp xếp, là kiểm soát, không phải là nhớ, là thấy, là cho người ta biết mình quan trọng.
Minh nằm xuống giường, kéo chăn lên ngực. Trong bóng tối, anh tự hỏi: Lan sinh nhật ngày bao nhiêu?
Mười chín tháng ba. Anh nhớ. Nhớ ngay, không cần nghĩ, không cần lật sổ, không cần ai nhắc. Vì anh yêu Lan, và người ta nhớ ngày sinh người mình yêu, đó là điều hiển nhiên nhất trên đời.
Thì tại sao bố không nhớ?
Câu hỏi đó nằm trong bóng tối, không bay đi, không nhẹ, không tắt. Nó ở đây, cùng Minh, cùng tiếng máy lạnh, cùng đêm tháng ba Hà Nội ẩm và nặng. Và Minh biết, dù anh không muốn thừa nhận, rằng câu trả lời anh đã biết rồi.