Hình mẫu

Sáng thứ hai, Minh đến công ty sớm hơn mọi người mười lăm phút.

Anh thích khoảng thời gian này, khi văn phòng còn vắng, đèn mới bật, ghế chưa ai ngồi. Anh mở máy tính, pha cốc cà phê đen, ngồi xuống, và dành mười phút đầu ngày để sắp xếp lại bàn làm việc dù bàn vốn đã gọn. Bút xếp thẳng. Sổ tay để góc phải. Cốc nước bên trái. Điện thoại úp xuống.

Bố cũng thế. Hồi còn đi làm, bố bảo con phải đến trước mọi người, ngồi vào bàn trước, để khi họ đến thì mình đã sẵn sàng. Người ta nhìn vào sẽ thấy mình chuyên nghiệp. Minh nhớ, và làm theo. Không phải vì bị ép, mà vì thấy bố đúng.

Hôm nay anh phải review lại bài viết của Linh, nhân viên mới vào phòng được ba tháng. Linh hai mươi ba tuổi, tốt nghiệp báo chí, viết nhanh nhưng hay sai chính tả và câu cú lỏng lẻo. Minh mở file, đọc từ đầu.

Đoạn mở bài dài quá, rườm rà. Minh bôi vàng, ghi chú: Cắt bớt 2 câu đầu. Đi thẳng vào vấn đề. Đoạn hai có lỗi chính tả, chiến lược viết thành chiến lựơc. Minh sửa. Đoạn ba có ý hay nhưng diễn đạt chưa gọn. Minh viết lại, ngắn hơn, rõ hơn, rồi ghi chú bên cạnh: Ý tốt nhưng cần viết lại cho mạch lạc hơn.

Anh sửa từng dòng, từng từ, kiên nhẫn, kỹ lưỡng. Không bỏ sót lỗi nào. Không để qua lỗi nào vì nhỏ quá không đáng. Bố từng nói: Lỗi nhỏ tích lại thành lỗi lớn. Con đừng bao giờ bỏ qua chi tiết. Minh không bỏ qua.

---

Năm Minh mười hai tuổi, mùa hè, bố ngồi cạnh anh ở bàn học sửa bài tập toán.

Bàn gỗ nhỏ kê sát cửa sổ, đèn bàn sáng ấm, bố kéo ghế ngồi bên, tay cầm bút đỏ. Vở toán của Minh mở, bài giải phương trình bậc nhất, chữ viết nghiêng nghiêng, hơi xấu vì viết vội.

Bố đọc, nhíu mày nhẹ:

– Kết quả đúng. Nhưng cách trình bày chưa được.

Ông chỉ vào dòng thứ hai:

– Bước này con bỏ qua phần nhân phân phối. Kết quả đúng nhưng người đọc không hiểu con đi từ đâu ra.

– Con làm nhẩm bước đó bố ạ.

– Làm nhẩm là lười. Toán là khoa học, mỗi bước phải ghi rõ. Con đúng nhưng đúng kiểu tắt thì không ai thuyết phục được.

Minh cúi xuống, viết lại. Bố ngồi cạnh, theo dõi từng nét bút, không nói gì cho đến khi Minh viết xong. Rồi ông gật:

– Được rồi. Lần sau nhớ trình bày đủ bước.

Không khen. Không nói giỏi lắm. Chỉ được rồi, rồi chuyển sang bài tiếp. Minh không cảm thấy thiếu, vì được rồi từ bố đã là lời khen cao nhất. Bố không dễ dãi khen ai, kể cả con trai. Và Minh nghĩ đó là tốt, vì nhờ thế mà anh không bao giờ tự mãn, không bao giờ nghĩ mình đủ giỏi, luôn cố thêm, làm kỹ hơn, trình bày gọn hơn.

Bố sửa bài cho Minh suốt năm năm, từ lớp sáu đến lớp mười. Mỗi tối, sau bữa cơm, hai bố con ngồi ở bàn học, bố kiểm tra bài, sửa lỗi, giải thích. Mẹ pha nước cam hoặc cắt trái cây đặt trên bàn, rồi đi ra ngoài, để hai bố con ngồi riêng. Bà không bao giờ chen vào. Không góp ý. Không nói thôi cho nó nghỉ, tối rồi. Bà biết đó là lãnh thổ của bố, và bà không bước vào.

Một lần, Minh nhớ, bà đứng ở cửa phòng nói nhỏ:

– Thôi cho nó đi ngủ, khuya rồi anh.

Bố quay lại, giọng bình thường:

– Chưa xong. Mình đi nghỉ đi, để bố con anh.

Mẹ gật. Quay đi.

Minh không nghĩ gì về khoảnh khắc đó. Bố đang dạy con, mẹ đừng chen vào, hợp lý. Bố biết rõ khi nào nên nghỉ. Bố biết rõ mọi thứ.

---

Mười giờ sáng, Linh đến bàn Minh lấy bài đã review.

– Anh Minh ơi, bài em sửa xong chưa ạ?

Minh đưa file, kéo ghế cho Linh ngồi cạnh, rồi giải thích từng chỗ sửa. Giọng anh đều, bình tĩnh, kiên nhẫn, mỗi chỗ sai đều có lý do, mỗi lý do đều nghe hợp lý.

– Đoạn này em viết dài quá. Đọc xong không biết em muốn nói gì. Phải cắt bớt, đi thẳng vào ý chính.

Linh gật, ghi chú.

– Chỗ này ý hay nhưng diễn đạt chưa gọn. Anh viết lại cho em tham khảo. Em đọc rồi viết lại bằng giọng của em, đừng copy.

– Dạ.

– Và lỗi chính tả. Em phải đọc lại trước khi gửi. Anh không nên phải sửa lỗi chính tả cho em.

Giọng Minh không nặng, không gắt. Nhưng câu cuối, Linh chớp mắt, cười gượng:

– Dạ em xin lỗi anh.

– Không cần xin lỗi. Chỉ cần lần sau kiểm tra kỹ.

Minh nói, tự nhiên, không nghĩ gì thêm. Anh thấy mình đang làm đúng. Sửa cho nhân viên là trách nhiệm của trưởng nhóm. Sửa kỹ để họ tiến bộ. Không bỏ qua chi tiết. Kiên nhẫn nhưng nghiêm. Đó là cách bố dạy anh, và bây giờ anh dạy lại người khác.

Linh đi rồi, Minh quay lại màn hình, mở bản kế hoạch tiếp theo. Thành ngồi bàn đối diện, liếc sang:

– Mày review kỹ thế, tao phục. Tao thì cứ đọc qua, thấy ổn là duyệt.

– Như thế không được. Lỗi nhỏ để qua, khách phát hiện thì mất uy tín cả đội.

Thành gật:

– Đúng. Mày giống bố mày thật, nghiêm ngắn mà ai cũng nể.

Minh cười. Câu đó vui. Giống bố. Anh muốn giống bố.

Trưa, Minh gọi điện cho bố.

Anh hay gọi bố những lúc cần ý kiến về công việc, vì bố phân tích giỏi, nhìn vấn đề rộng, và luôn có câu trả lời nghe chắc chắn. Hôm nay anh đang phân vân giữa hai phương án cho chiến dịch quý ba, một an toàn, một liều hơn nhưng có thể lợi nhuận cao hơn.

– Bố ơi, con đang cân nhắc hai hướng.

Minh kể, ngắn gọn, rõ ràng, kiểu cách anh học được từ bố: nêu vấn đề, liệt kê lựa chọn, phân tích ưu nhược, rồi hỏi ý kiến.

Bố nghe xong, im một lúc, rồi nói:

– Con chọn phương án an toàn. Lúc này thị trường bất ổn, đừng liều. Tiền khách hàng, không phải tiền mình. Liều bằng tiền người khác là vô trách nhiệm.

Minh gật:

– Dạ, con cũng nghiêng về hướng đó. Nhưng sếp con thích phương án hai.

– Sếp thích thì trình bày lại cho sếp, nói rõ rủi ro. Nếu sếp vẫn chọn hai thì làm theo, nhưng ghi lại bằng văn bản. Sau này có chuyện thì con không chịu trách nhiệm.

Rõ ràng. Logic. Từng bước đều có lý. Minh cảm thấy yên tâm, như mỗi lần nói chuyện với bố, như mỗi lần nghe bố phân tích và thấy thế giới rõ ràng hơn, gọn gàng hơn, mỗi thứ ở đúng vị trí.

– Cảm ơn bố.

– Ừ. Cố lên con.

Hai chữ cố lên, nhẹ, gọn, nhưng với Minh, đó là nhiều lắm. Bố ít nói lời động viên, nên khi nói, mỗi chữ đều nặng.

Minh cúp máy, ngồi lại bàn, mở file chiến dịch. Anh gõ phím, tập trung, tự tin. Có bố đứng sau, anh thấy mình vững hơn. Có bố làm hình mẫu, anh biết mình đang đi đúng đường.

Chiều muộn, nắng xuyên qua cửa kính văn phòng, hắt lên bàn Minh một vệt sáng dài. Anh nhìn ra ngoài, thành phố đang về chiều, xe cộ đông dần, ánh nắng vàng đục phía tây. Anh nghĩ đến bố, đến bàn học cũ, đến bút đỏ sửa từng dòng, đến giọng bình tĩnh được rồi.

Nếu có một người đàn ông mà Minh muốn trở thành, đó là bố.

Anh gật nhẹ, như một lời hứa với chính mình, rồi quay lại màn hình, tiếp tục làm việc. Ngoài cửa sổ, nắng chiều phai dần, và bóng anh in trên mặt bàn, thẳng, gọn, giống hệt bóng người đàn ông ngồi đọc sách trong phòng khách nhà ngõ nhỏ Ba Đình.