Cuộc gặp gỡ ở hành lang
Hành lang dài, trống, đèn vàng nhạt, hai cha con đứng cạnh nhau mà giữa họ là khoảng cách không đo bằng bước chân. Bố vừa nói xong câu cuối, giọng run, mắt ướt, lưng vẫn thẳng nhưng vai đã thấp hơn mọi khi, và Minh nghe hết, nghe từng chữ, nghe cả phần run ở cuối, phần vỡ nhẹ trong giọng bố mà ông không biết mình để lộ.
Rồi im.
Minh không nói. Không gật. Không phản bác. Không liệt kê. Chỉ đứng, lưng tựa tường hành lang, tay buông bên hông, mắt nhìn qua cửa kính phòng bệnh, nơi mẹ nằm ngủ dưới chăn trắng, mặt nhỏ, tóc xổ trên gối, bàn tay gầy đặt trên ngực, nhẹ như lá rụng. Máy theo dõi nhịp tim nhấp nháy xanh đều đặn trong bóng tối, ánh sáng xanh lướt qua mặt mẹ rồi biến, lướt rồi biến, lướt rồi biến, như nhịp thở của một ngôi nhà đang ngủ.
Bố đứng cạnh. Chờ. Ông chờ con trai nói gì đó, vì ông vừa đặt ra tất cả những gì ông có trên bàn, vừa nói chưa từng đánh, vừa nói bằng giọng run, bằng mắt ướt, bằng tất cả sự thành thật mà một người đàn ông sáu mươi ba tuổi biết cách bày ra, và ông chờ, chờ con gật, chờ con nói con hiểu, chờ con quay lại thành đứa con trai mười tuổi nghe bố nói và tin.
Nhưng Minh không nói.
Im lặng kéo dài. Một phút. Hai phút. Quạt thông gió trên trần kêu nhẹ, đều, tiếng máy hút ẩm từ phòng trực y tá vọng ra, tiếng bước chân ai đó ở cuối hành lang xa dần rồi mất. Gió đêm qua cửa sổ mang theo mùi lá bàng ướt sương, mùi bê tông tỏa hơi ẩm, mùi đêm mùa hè Hà Nội nồng nặng, kiểu mùi mà Minh đã ngửi cả đời, kiểu mùi của thành phố nơi mẹ đã sống năm mươi lăm năm mà có lẽ chưa bao giờ thật sự sống.
Minh nghĩ. Trong im lặng, anh nghĩ, không phải nghĩ bằng lý luận, không phải nghĩ kiểu bố, kiểu xếp luận điểm, kiểu chuẩn bị phản bác, mà nghĩ bằng hình ảnh. Mẹ ngồi sàn bếp khóc. Mẹ lau mắt trước bồn rửa bát. Mẹ nói hành tây mà thớt sạch. Mẹ xin lỗi vì ốm. Mẹ xin phép mua rau. Mẹ kể chuyện bị cắt ngang. Mẹ hát bị bảo tắt. Mẹ xếp vali đi biển rồi vali không bao giờ được mở. Mẹ nấu canh chua miền Nam rồi xin lỗi vì canh chua miền Nam. Mẹ nói để mẹ nghĩ khi con hỏi mẹ có muốn trồng hoa lại không, và để mẹ nghĩ nghe như mẹ không còn biết mình muốn gì.
Hình ảnh chồng lên nhau, lớp lớp, hai mươi tám năm, ba mươi năm, mỗi hình ảnh nhẹ như tờ giấy nhưng ba mươi năm tờ giấy chồng lên nhau thì nặng, nặng lắm, nặng đến mức mẹ ngất trên sàn nhà và bây giờ nằm trong phòng bệnh cách đây năm bước chân.
Anh có thể nói ngay. Có thể nói nhưng mẹ chưa từng được sống. Câu đó nằm sẵn trên đầu lưỡi, đã nằm đó từ khi anh viết tám tờ giấy, từ khi Hạnh gọi tên bạo lực tinh thần, từ khi bà ngoại khóc trong điện thoại bà chờ ba mươi năm. Câu đó sẵn sàng, sắc, đúng, và anh biết nó sẽ thay đổi mọi thứ.
Nhưng anh không nói. Chưa.
Vì Hạnh dạy anh: sự thật không cần vội. Sự thật nào cũng cần đúng lúc, và đúng lúc không có nghĩa là lúc mình sẵn sàng nói, mà là lúc người kia sẵn sàng nghe. Bố vừa run. Bố vừa khóc. Bố vừa mở một khe nhỏ trong bức tường sáu mươi ba năm, và nếu Minh đẩy quá mạnh bây giờ, khe đó sẽ đóng lại, nhanh hơn, chặt hơn, và có thể không bao giờ mở lại.
Nên anh im. Im để chờ. Im để tìm đúng nhịp, đúng giọng, đúng cách mà một câu nói có thể lọt qua bức tường mà không phá tường, không đẩy bố vào góc, không biến cuộc nói chuyện thành trận cãi mà bố thắng, luôn thắng.
Bố nhìn Minh. Mắt ông trong bóng tối hành lang, sâu, mệt, và có thêm thứ gì đó mà Minh nhận ra lần đầu: chờ đợi. Bố đang chờ. Bố không quen chờ, vì bố là người nói, người quyết, người kết thúc cuộc trò chuyện, luôn nói câu cuối, luôn đặt dấu chấm. Nhưng tối nay Minh im, và bố không biết mình đứng ở đâu trong cuộc trò chuyện khi con trai không gật cũng không lắc, không phản bác cũng không đồng ý, chỉ im, kiểu im mà bố chưa từng gặp ở đứa con trai này.
Vì Minh từ nhỏ đến lớn luôn gật. Bố nói, Minh gật. Bố phân tích, Minh nghe. Bố kết luận, Minh tin. Hai mươi tám năm gật, và tối nay, lần đầu tiên, Minh không gật. Không phải vì anh muốn chống, mà vì anh biết rằng gật lúc này là nói dối, và anh đã nói dối đủ rồi, đã nói bình thường đủ rồi, đã nhìn mẹ khóc rồi nói hành tây đủ rồi.
Ông đứng đó, tay chắp sau lưng, ngón tay nắm chặt vào nhau, và Minh thấy ngón tay bố trắng vì nắm, kiểu nắm mà ông không biết mình đang nắm. Bố lo. Lo thật. Lo vì mẹ nằm bệnh viện, lo vì con trai hỏi những câu mà ông không có đáp án, lo vì lần đầu trong đời ông cảm thấy thứ gì đó nứt bên trong mà ông không biết tên, không biết sửa, không biết phải giữ bằng cách nào.
Minh nhìn bố. Nhìn khuôn mặt sáu mươi ba tuổi trong ánh đèn vàng nhạt, nếp nhăn quanh mắt, tóc bạc gọn, trán rộng giống mình, và thấy thứ mà anh chưa bao giờ thấy rõ đến thế: bố cũng là người. Không phải đá, không phải thép, không phải hình mẫu treo trên tường. Một người đàn ông đã sống cả đời theo cách duy nhất ông được dạy, và bây giờ có ai đó nói với ông rằng cách đó có thể sai, và ông sợ, sợ thật sự, sợ kiểu sợ mà ông giấu sau vai vuông và lưng thẳng nhưng không giấu được trong ánh đèn vàng nhạt lúc mười giờ đêm bệnh viện.
Gió thổi qua cửa sổ, mát trên mặt hai cha con, mang theo tiếng lá xào xạc và mùi đêm ẩm ướt. Một y tá đi qua phía sau, bước nhanh, nhẹ, tay cầm khay thuốc, không nhìn hai cha con đứng im trong hành lang. Đèn huỳnh quang nhấp nháy nhẹ ở cuối hành lang, sắp hết tuổi thọ, ánh sáng chập chờn rồi ổn lại, chập chờn rồi ổn lại, kiểu ánh sáng mà Minh nhìn và nghĩ: giống bố, giống cách bố dao động rồi lại vững, run rồi lại thẳng, để lộ rồi lại giấu.
Minh nhìn vào phòng bệnh qua cửa kính. Mẹ nằm đó, nhỏ bé trong chăn trắng, mặt xanh, tay gầy, và mẹ đang ngủ, giấc ngủ mà có lẽ là lúc duy nhất trong ngày mẹ không phải cố gắng, không phải cười, không phải nói mẹ không sao. Mẹ ngủ, và trong giấc ngủ, mẹ chỉ là một người phụ nữ năm mươi lăm tuổi đang mệt, đang bệnh, đang nằm trong phòng bệnh viện vì ba mươi năm cơ thể mang thay cái mà miệng không được phép nói.
Anh nghĩ đến bà ngoại. Bảy mươi lăm tuổi, ở Hưng Yên, một mình. Bà nói qua điện thoại, giọng run: bà chờ ai đó nhìn ra, bà chờ ba mươi năm. Ba mươi năm bà nhìn con gái tàn phai mà không ai nghe bà, vì bố lịch sự, vì bố tử tế, vì bố chưa từng đánh. Và bà đúng. Bà đúng từ đám cưới, nhưng đúng mà không ai nghe thì đúng có ích gì.
Bây giờ Minh nghe. Muộn ba mươi năm, nhưng nghe.
Anh nhớ mình mười hai tuổi, ngồi ghế sau xe Corolla, đọc Doraemon, không ngẩng lên khi mẹ lau mắt bằng tay áo trên ghế trước. Nhớ mình mười lăm tuổi, tặng mẹ bó hoa sinh nhật, mẹ khóc, anh nghĩ mẹ vui, bây giờ mới hiểu có lẽ mẹ khóc vì đó là lần đầu tiên trong năm có ai nhớ đến mẹ. Nhớ mình hai mươi tuổi, hai mươi lăm tuổi, hai mươi tám tuổi, mỗi lần về nhà đều thấy mẹ ở bếp, mẹ ở bếp, mẹ ở bếp, như thể bếp là nơi duy nhất mẹ được phép tồn tại. Và mỗi lần anh đều nghĩ bình thường, đều nghĩ mẹ hiền, đều nghĩ gia đình mình tốt, rồi lái xe về chung cư Cầu Giấy mà không ngoái lại.
Và anh biết mình phải nói. Không phải tối nay, không phải bây giờ, nhưng sớm. Câu đó không thể nằm trên đầu lưỡi mãi, vì mỗi ngày nó nằm đó là thêm một ngày mẹ nằm bệnh viện mà không ai nói thay mẹ, không ai đặt tên cho thứ đã xảy ra, không ai chỉ vào khoảng trống giữa không đánh và yêu thương và nói: đây, chỗ này, ba mươi năm mẹ biến mất ở chỗ này.
Minh quay sang bố. Chậm. Nhìn ông, nhìn vào mắt ông, nhìn thẳng, kiểu nhìn mà hai mươi tám năm anh chưa bao giờ nhìn bố như vậy, vì từ nhỏ anh nhìn bố bằng mắt ngước lên, ngưỡng mộ, tin tưởng, và bây giờ anh nhìn ngang, bằng mắt của một người trưởng thành nhìn một người trưởng thành, bằng mắt của một người đã thấy sự thật và không thể giả vờ không thấy.
Bố nhìn lại. Chờ. Mắt ông vẫn ướt nhẹ, vai vẫn cứng, nhưng có gì đó trong mắt ông mà Minh đọc được: xin. Xin con nói bố đúng. Xin con nói gia đình mình ổn. Xin con, vì nếu con không nói, thì ba mươi năm bố sống là gì.
Minh hít thở. Cảm nhận không khí hành lang, mùi thuốc sát trùng lẫn mùi gió đêm, mùi bê tông, mùi mệt mỏi. Cảm nhận sức nặng của khoảnh khắc này, của câu sắp nói, của từng chữ mà anh đã chọn, đã cân, đã giữ suốt mấy ngày qua.
Rồi anh nói, giọng nhẹ, từng chữ rõ ràng, chắc chắn.
– Đúng.
Bố nhìn anh. Chờ thêm. Nhưng Minh không nói thêm. Chỉ một chữ, rồi im, rồi quay nhìn lại phòng bệnh, nhìn mẹ ngủ, nhìn bóng tối, nhìn ánh đèn xanh nhấp nháy trên mặt mẹ.
Đúng. Và bố không biết rằng đó chỉ là mở đầu.