Ông nội
Bố kể tiếp. Giọng nhỏ hơn, nhỏ đến mức Minh phải nghiêng người về phía trước, phải chống tay lên bàn, phải thu hẹp khoảng cách giữa hai cha con để nghe từng chữ. Căng-tin sáng sớm vẫn vắng, nắng nghiêng qua cửa kính đã ấm hơn, cốc trà của Minh nguội hẳn, cốc trà bố mới nhấp một ngụm.
– Bố nhớ có lần, bà con nấu canh cá trê. Bố chắc bảy tám tuổi.
Bố dừng, mắt nhìn xuống, kiểu mắt đang tìm, đang lục trong ký ức xa xôi mà lâu rồi ông không chạm vào, kiểu lục ngăn kéo cũ mà không ai mở.
– Ông con về, ngồi vào bàn, nếm một miếng. Rồi đặt bát xuống.
Minh nghe. Nghe và thấy bàn ăn hiện ra trong đầu, bàn gỗ cũ, nhà Hà Nội cũ những năm bảy mươi tám mươi, kiểu nhà ống, trần thấp, quạt trần quay chậm, mùi cơm, mùi dầu mỡ, mùi nước mắm. Một ông nội mà Minh chỉ biết qua ảnh trên bàn thờ và qua đám giỗ mỗi năm. Một bà nội mà Minh chưa gặp bao giờ.
– Ông nói gì ạ?
Bố im. Nhấp trà. Tay hơi run.
– Ông không nói gì. Chỉ đặt bát xuống. Rồi lên phòng.
Im lặng. Quạt trần quay. Nắng nghiêng.
– Nhưng con ơi, Minh nghe bố nói, giọng vỡ nhẹ ở cuối câu, kiểu vỡ mà ông cố giấu bằng cách ho khẽ. Tiếng đặt bát đó, bố nhớ mãi. Tiếng sành chạm gỗ, nhẹ thôi, nhưng trong nhà im phắc, nghe nặng lắm. Cả nhà biết ông không vừa ý. Không cần nói. Chỉ cần đặt bát xuống.
Minh nhìn bố. Nhìn khuôn mặt sáu mươi ba tuổi trong nắng sáng căng-tin, nếp nhăn, quầng thâm, mắt đỏ, và thấy ông Hùng bảy tuổi ngồi ở bàn ăn, thấy đứa trẻ bảy tuổi nghe tiếng sành chạm gỗ, thấy đứa trẻ đó nhìn sang mẹ mình.
– Bà con, bố tiếp, giọng nhẹ hơn, nhỏ hơn, nhỏ đến mức chỉ hai cha con nghe, chỉ cốc trà nghe, chỉ nắng nghe. Bà con đứng dậy, bưng bát canh vào bếp, đổ đi, nấu lại. Ông vẫn ở trên phòng. Bà nấu lại, bưng lên, gọi ông xuống. Ông ăn. Không nói ngon. Chỉ ăn. Xong lên phòng.
Bố dừng. Mắt nhìn cốc trà, và trên mặt ông, Minh thấy thứ gì đó mà anh không ngờ: không phải buồn, không phải giận, mà nhớ. Nhớ bằng kiểu nhớ của người đang nhìn lại một thứ mà cả đời mình nghĩ là bình thường, và bây giờ, sáu mươi ba tuổi, ngồi trong căng-tin bệnh viện, mới nhận ra nó không bình thường.
– Bà con không bao giờ hỏi ông muốn ăn gì. Bà đoán. Nấu. Nếu ông ăn, nghĩa là đúng. Nếu ông đặt bát, nghĩa là sai. Không ai nói gì. Không ai cần nói. Bà hiểu, con ạ. Ba mươi năm, bốn mươi năm, bà hiểu từng tiếng thở.
Giống mẹ. Minh nghĩ, và cái lạnh nhẹ ở sống lưng lại quay về, lạnh kiểu lạnh khi nhận ra vòng lặp không phải hai đời mà ít nhất ba đời, không phải bắt đầu từ bố mà từ ông nội, và có lẽ từ trước ông nội, từ cụ nội, từ bao đời đàn ông trong gia đình này đã yêu bằng cách kiểm soát và gọi tất cả là gia phong.
– Bố có bao giờ hỏi bà nội sao bà không ngồi ăn cùng không? Minh hỏi, nhẹ, nhẹ vì anh biết câu hỏi này nặng.
Bố nhìn lên. Mắt ông chớp, chớp nhanh, kiểu chớp mà Minh biết là ông đang cố giữ mắt không ướt hơn.
– Có. Một lần. Bố chắc chín mười tuổi.
Bố im. Rồi tiếp, giọng khàn:
– Bố hỏi: Mẹ ơi, sao mẹ không ngồi ăn cùng? Bà nhìn bố. Cười. Nói: Mẹ ăn sau, con. Rồi quay vào bếp.
Minh nghe và cổ họng nghẹn, nghẹn nhẹ, kiểu nghẹn mà anh cố giấu bằng cách nuốt, vì câu đó, mẹ ăn sau, anh đã nghe, không phải từ bà nội mà từ mẹ, từ bà Mai, bao nhiêu lần, bao nhiêu bữa cơm, bao nhiêu đám giỗ, mẹ phục vụ xong rồi ăn sau, ăn một mình trong bếp, ăn nguội, ăn thừa, ăn kiểu ăn mà không ai nghĩ là vấn đề.
– Bà con cũng nấu cỗ giỗ một mình, bố nói tiếp. Cũng không ngồi cùng mâm. Cũng xin lỗi khi ốm. Cũng không có bạn bè. Cũng không đi đâu.
Bố dừng, nhìn ra cửa kính căng-tin, nhìn sân bệnh viện nắng sáng, nhìn kiểu nhìn xa, kiểu nhìn của người đang thấy một thứ gì đó ở rất xa, ở rất lâu, ở một ngôi nhà cũ trên phố Hàng Bông mà giờ đã sửa thành cửa hàng, nhưng trong ký ức ông vẫn còn cầu thang gỗ kêu, vẫn còn bếp than, vẫn còn mùi cơm cháy và tiếng mẹ ông nhẹ nhàng nói vâng với mọi điều cha ông đặt ra.
– Bà con mất sớm, bố nói, giọng nhỏ hơn. Sáu mươi hai tuổi. Ung thư dạ dày. Bố hai mươi sáu, vừa cưới mẹ con. Bà đi nhanh lắm, từ lúc biết đến lúc mất chỉ bốn tháng.
Bố im. Rồi tiếp, giọng khẽ, kiểu giọng mà Minh phải nín thở mới nghe rõ:
– Trước khi mất, bà nắm tay bố. Bà nói: Con à, lo cho vợ con. Đừng để con ấy khổ. Bố gật. Bố hứa. Bố nghĩ mình giữ lời. Ba mươi năm, bố nghĩ mình đã giữ lời.
Ông dừng ở đó. Và Minh thấy ông nuốt, nuốt chậm, nuốt nặng, kiểu nuốt của người vừa nhận ra lời hứa mình giữ cả đời có thể đã sai ngay từ đầu.
Mỗi chữ cũng lúc nãy, Minh nghe mà thấy nặng hơn, vì mỗi chữ cũng là một sợi dây nối bà nội với mẹ, nối mẹ với Lan, nối bao nhiêu người phụ nữ đã sống trong những ngôi nhà giống nhau, đã yêu những người đàn ông giống nhau, đã mất mình theo cùng một cách.
Bố ngồi yên rất lâu. Nắng đã dịch sang phải, hắt trên mặt bàn một vệt dài vàng nhạt. Tiếng bát đĩa va nhau ở góc bếp căng-tin, tiếng ai đó gọi cháo, tiếng ghế kéo. Đời thường xung quanh vẫn chảy, và hai cha con ngồi đây như ngồi ngoài dòng chảy đó, ngồi trong một khoảng lặng riêng mà không ai ngoài họ chạm được.
– Bố biết con nghĩ gì, ông nói, giọng nhỏ, không nhìn Minh. Con nghĩ bố giống ông.
Minh không đáp. Không cần đáp. Cả hai đều biết.
– Bố... bố không biết mình giống ông, bố nói, và câu đó run, run ở cuối, run kiểu người đang nói thứ gì đó mà cả đời mình giấu, không phải giấu người khác mà giấu chính mình, vì thừa nhận mình giống cha là thừa nhận mình đã lặp lại điều mà mình chứng kiến, điều mà mình biết là đau, mà vẫn làm, vì không biết cách nào khác.
Minh nhìn bố. Nhìn lâu. Và lần đầu tiên trong bốn ngày qua, anh không giận. Không phán xét. Chỉ thương. Thương bằng kiểu thương mà anh chưa từng có cho bố trước đây, kiểu thương mà người ta chỉ có khi nhìn thấy vết thương bên dưới vỏ bọc, khi thấy đứa trẻ bên trong người lớn, khi hiểu rằng nạn nhân cũng có thể là thủ phạm, và thủ phạm cũng có thể là nạn nhân.
Nhưng thương không xóa được tổn thương. Minh biết. Hiểu rằng bố cũng bị ông nội dạy sai cách yêu không xóa được ba mươi năm mẹ bị bào mòn. Hiểu nguồn gốc không xóa được hậu quả. Giống như biết lửa cháy vì gió không xóa được ngôi nhà đã thành tro.
Anh nghĩ đến Hạnh. Nghĩ đến câu Hạnh nói ở buổi thứ hai: Hiểu không phải là tha thứ. Hiểu là bước đầu tiên, nhưng nếu chỉ dừng ở hiểu thì tổn thương vẫn còn nguyên. Anh hiểu bố. Lần đầu tiên, thật sự hiểu. Nhưng mẹ vẫn nằm trên giường bệnh, tay gầy, mặt xanh, trầm cảm ba mươi năm. Hiểu bố không chữa được mẹ.
– Bố ạ.
Minh nói, nhẹ, nhẹ như cách bố vừa kể, như cách hai cha con đang nói chuyện sáng nay, nhẹ vì nặng quá thì sẽ vỡ.
– Con hiểu. Con hiểu bố lớn lên trong nhà đó. Con hiểu bố không biết cách nào khác.
Bố nhìn Minh. Mắt ướt. Gật nhẹ.
– Nhưng bố ạ, Minh tiếp, giọng vẫn nhẹ nhưng rõ hơn, rõ kiểu rõ mà anh cần bố nghe, cần bố hiểu, vì câu này quan trọng, quan trọng hơn tất cả những gì anh đã nói mấy ngày qua. Hiểu không có nghĩa là xong. Mẹ vẫn bị tổn thương. Hiểu tại sao bố làm vậy không xóa được ba mươi năm mẹ đã sống.
Im lặng. Bố im. Minh im. Nắng vàng nhạt trên mặt bàn. Cốc trà nguội. Và giữa hai cha con, câu đó nằm đó, nặng, thật, không ai có thể gạt đi.
Rồi bố gật. Chậm. Một cái gật mà Minh không chắc nghĩa là đồng ý, là hiểu, hay chỉ là thừa nhận rằng ông đã nghe. Nhưng ông gật, và đó là nhiều hơn bất cứ phản ứng nào mà Minh dám hy vọng.
Minh đứng dậy, nói nhẹ: Con lên với mẹ. Bố gật thêm lần nữa, mắt nhìn cốc trà, và Minh đi, bước qua căng-tin, lên cầu thang, về phía phòng bệnh, về phía mẹ, và nghĩ: bố cũng là nạn nhân, nhưng mẹ cũng là nạn nhân, và ai đó trong vòng lặp này phải là người dừng lại. Không phải ông nội, vì ông đã mất. Không phải bố, vì ông chưa chắc thay đổi được. Có lẽ là anh. Có lẽ phải là anh.
Cầu thang bệnh viện, bước chân vang nhẹ, mùi thuốc sát trùng thoảng trong gió, ánh nắng sáng hắt qua cửa sổ hành lang. Minh bước lên từng bậc và cảm thấy nặng, nặng hơn mấy ngày trước, vì bây giờ anh mang trên vai không chỉ nỗi đau của mẹ, mà cả nỗi đau của bố, cả nỗi đau của bà nội mà anh chưa gặp bao giờ, cả nỗi đau của ba đời, và anh phải tìm cách đặt chúng xuống mà không phá vỡ ai.