Đoạn ghi âm

Thứ hai tuần sau. Minh xin nghỉ thêm một ngày.

Anh lái xe về nhà bố mẹ lúc chín giờ sáng, giờ mà bố đã đi tập thể dục ở công viên, mẹ đang ở chợ. Anh muốn vào nhà khi không có ai, vì anh không biết mình sẽ nói gì nếu gặp bố, không biết mình sẽ nhìn bố kiểu nào, bằng đôi mắt nào, đôi mắt con trai hay đôi mắt của người vừa khóc trên ghế đá Hồ Tây vì nhận ra mình giống cha.

Ngõ nhỏ Ba Đình, yên, nắng sáng chiếu vào tường vàng rêu, cây hoa giấy trước cổng nhà nở tím, mùi lá ẩm sau đêm mưa. Minh mở cổng bằng chìa khóa dự phòng mà mẹ đưa từ ngày anh ra riêng, bước vào sân nhỏ, qua bậc thềm xi măng, qua cánh cửa gỗ hé, vào nhà.

Nhà quen. Mùi quen. Mùi trầm từ bàn thờ ông nội trên lầu thoảng xuống, mùi gỗ cũ, mùi nước lau sàn mà mẹ dùng ba mươi năm không đổi. Tivi tắt, quạt trần dừng, đồng hồ treo tường tích tắc đều, tiếng duy nhất trong căn nhà trống. Bàn ăn kê sát bếp, bốn ghế, ghế đầu bàn của bố, ghế bên phải của mẹ, ghế bên trái của Minh, ghế cuối trống, luôn trống, vì gia đình này chỉ có ba người nhưng bố ngồi đầu bàn kiểu người cần khoảng cách.

Minh lên cầu thang gỗ, bậc thang kêu cọt kẹt dưới chân, tiếng quen từ thuở bé, tiếng mà mẹ sợ mỗi khi bước lên lầu ban đêm vì sợ đánh thức bố. Phòng Minh ở cuối hành lang tầng hai, cửa đóng, tay nắm đồng xỉn màu. Anh mở cửa, bật đèn, và căn phòng mười sáu mét vuông hiện ra, y nguyên, kiểu mẹ giữ phòng con trai dù con đã đi, kiểu mẹ giữ mọi thứ nguyên vẹn vì giữ là cách duy nhất mẹ biết để yêu.

Giường đơn, ga trải trắng, gối xếp gọn. Bàn học cũ, gỗ tối màu, vết mực xanh loang ở góc phải từ hồi cấp ba. Kệ sách: sách giáo khoa xếp theo lớp, cuốn Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ gáy sờn, mấy cuốn sách tiếng Anh đại học, vở ghi chú. Trên tường, ảnh Minh tốt nghiệp đại học, mũ cử nhân, cười, bố đứng bên trái, mẹ đứng bên phải, tay mẹ nắm hờ cánh tay bố, nụ cười nhẹ, quen.

Minh nhìn bức ảnh. Nụ cười mẹ trong ảnh, giờ anh biết rồi, là nụ cười xin lỗi, nụ cười của người cảm thấy mình chiếm chỗ.

Anh mở ngăn kéo bàn học, tìm mấy cuốn sổ cũ mà anh nói Thành cần cho dự án. Nói dối. Không cần sổ nào cả. Anh chỉ muốn về đây, muốn ngồi trong căn phòng này, muốn nhìn lại mười tám năm sống dưới mái nhà này bằng đôi mắt mới, đôi mắt đã nhìn thấy tờ giấy hai cột đêm thứ năm.

Ngăn kéo thứ nhất: bút, thước, cục tẩy cũ, mấy tờ giấy nhàu. Ngăn kéo thứ hai: sổ ghi chú, ảnh cũ, dây sạc điện thoại đời đầu. Ngăn kéo thứ ba, ngăn cuối, sâu nhất: một cái hộp nhỏ bằng bìa cứng, bụi phủ mỏng.

Minh lấy hộp ra, mở. Bên trong: máy ghi âm kỹ thuật số nhỏ, màu bạc, hiệu Sony, mà anh mua năm nhất đại học để ghi bài giảng. Máy nhẹ, vừa lòng bàn tay, màn hình nhỏ xíu, nút bấm nhựa đã xỉn. Pin chắc hết từ lâu, nhưng cạnh máy có sợi dây cắm vào máy tính.

Anh cầm máy, xoay, nhìn. Nhớ mùa hè năm nhất, ngồi giảng đường lớn, bật máy ghi âm đặt trên bàn, giọng thầy Tuấn dạy kinh tế vi mô, buồn ngủ, mùi quạt trần cũ. Nhớ chiều về nhà, nghe lại bài giảng trong phòng này, cửa đóng, tai nghe nhét, vừa nghe vừa ghi chú. Mùa hè 2016, Minh mười tám tuổi, không biết gì ngoài bài giảng, không biết gì ngoài gia đình bình thường mà anh gọi là hạnh phúc.

Anh cắm máy vào máy tính bằng sợi dây cũ. Máy nhận. Thư mục hiện ra: mười bảy tập tin âm thanh, đánh số từ REC001 đến REC017, ngày tháng từ tháng chín đến tháng mười hai năm 2016.

Anh bấm nghe. Tập tin đầu tiên: giọng thầy Tuấn, kinh tế vi mô, cung cầu, đường cong, giá cả thị trường. Tiếng sinh viên ho, tiếng ghế kéo, tiếng quạt trần. Bình thường. Anh tua nhanh. Tập tin thứ hai, thứ ba, thứ tư: bài giảng, giọng giảng viên, tiếng ồn giảng đường. Bình thường.

Tập tin thứ mười ba. REC013. Ngày mười bốn tháng mười một. Bắt đầu cũng là bài giảng, giọng cô Hà dạy quản trị, chiến lược, phân tích, mô hình. Rồi mười hai phút sau, bài giảng tắt. Im lặng ba giây. Rồi tiếng khác.

Tiếng tivi. Bản tin tối. Tiếng bát đũa. Tiếng nước chảy nhỏ, xa, kiểu tiếng rửa bát mà Minh nghe mỗi tối suốt mười tám năm.

Anh nhận ra: máy ghi âm chưa tắt. Anh mang máy về nhà, đặt trong túi, quên bấm dừng, và máy ghi lại buổi tối ở nhà, âm thanh gia đình, tiếng sống hằng ngày mà anh không bao giờ để ý vì nó quá bình thường.

Tiếng bố. Rõ. Gần. Bố ngồi bàn ăn, cách bếp vài bước.

"Mình nấu cái gì mà mặn thế."

Im lặng. Tiếng nước rửa bát dừng. Rồi tiếng mẹ, nhỏ, xa hơn, vì mẹ đứng ở bồn rửa, quay lưng.

"Em... em nếm rồi mà anh. Em thấy vừa."

"Vừa gì? Mặn. Mình ăn mặn thế ai chịu được."

Im lặng. Tiếng nước chảy lại. Rồi bố nói tiếp, giọng nhẹ hơn, ấm hơn, kiểu nhẹ mà Minh bây giờ nghe ra là đáng sợ hơn quát:

"Anh nói vì tốt cho mình thôi. Mình nên suy nghĩ lại cách nêm. Anh không giận, chỉ buồn. Nấu cho gia đình mà không cẩn thận."

Tiếng mẹ:

"Em biết... em xin lỗi."

Ba chữ. Em xin lỗi. Giọng nhỏ, run, kiểu giọng mà Minh nghe hàng ngàn lần nhưng chưa bao giờ thật sự nghe. Giọng của người đã xin lỗi nhiều đến mức ba chữ đó mòn nhẵn, mất hết sức nặng, thành phản xạ, thành hơi thở, thành cách duy nhất mẹ biết để kết thúc mọi cuộc nói chuyện với bố.

Rồi bố:

"Thôi, anh không nói nữa. Mình tự biết."

Im lặng. Tiếng rửa bát lại. Nhanh hơn. Gấp hơn. Kiểu rửa của người muốn xong nhanh để được trốn, được im, được biến mất vào góc bếp tối mà không ai nhìn thấy.

Minh ngồi trên ghế xoay cũ, tai nghe nhét, máy tính mở trên bàn, sóng âm thanh chạy trên màn hình, và tay anh run.

Anh tua lại. Nghe lần hai.

"Anh nói vì tốt cho mình thôi."

Lần thứ hai nghe, anh nghe rõ hơn: giọng bố không giận. Không quát. Không la. Giọng bố ấm, đều, kiểu giọng người cha dạy con, kiểu giọng thầy giáo nhắc học sinh. Nhẹ nhàng. Hợp lý. Đúng. Nếu ai nghe đoạn này mà không biết bối cảnh, họ sẽ nghĩ: ông này tốt quá, nhẹ nhàng góp ý vợ, không quát, không la, mẫu mực.

Nhưng Minh biết bối cảnh. Anh biết đây không phải lần đầu. Anh biết mẹ nếm canh trước khi dọn, luôn nếm, luôn cẩn thận, vì mẹ sợ chê, sợ đến mức nếm ba lần rồi vẫn lo. Anh biết mặn có thể chỉ là hơi đậm, hoặc vừa, hoặc thậm chí không mặn, nhưng bố nói mặn thì mặn, vì bố là người quyết định mặn hay nhạt, ngon hay dở, đúng hay sai, trong căn nhà này.

"Anh không giận, chỉ buồn."

Anh tua lại câu đó. Nghe lần ba. Chỉ buồn. Hai chữ đó nặng hơn giận. Vì giận thì mẹ biết mình bị mắng, biết rõ, biết chỗ đau, sẽ tránh. Nhưng buồn thì mẹ thành người gây ra nỗi buồn, mẹ thành kẻ có lỗi, không phải vì mẹ làm sai, mà vì mẹ khiến bố buồn, và khiến bố buồn thì tệ hơn làm sai, vì làm sai thì sửa, nhưng khiến người ta buồn thì phải xin lỗi, phải dỗ, phải thay đổi chính mình.

"Mình tự biết."

Câu kết. Bố không nói mẹ phải làm gì. Không ra lệnh. Không chỉ đạo. Chỉ nói mình tự biết, và câu đó đẩy mọi trách nhiệm về phía mẹ, để mẹ tự tra tấn mình, tự soi lại, tự sửa, tự xin lỗi thêm lần nữa dù đã xin lỗi rồi.

Đoạn ghi âm dài bảy phút. Bảy phút tiếng sống trong nhà anh, tiếng bình thường, tiếng mà mười tám năm anh nghe mỗi tối mà không bao giờ dừng lại suy nghĩ. Bảy phút: bố nhận xét, mẹ im, mẹ xin lỗi, bố tha thứ bằng im lặng, mẹ rửa bát nhanh hơn. Vậy thôi. Không ai la. Không ai khóc. Không ai đập bàn.

Nhưng mẹ xin lỗi.

Mẹ xin lỗi vì nấu canh. Vì nêm muối. Vì tồn tại trong bếp nhà mình mà vẫn không đủ tốt, ba mươi năm vẫn không đủ tốt, ba mươi năm nấu mỗi ngày mà chưa bao giờ nghe ngon.

Minh tháo tai nghe. Đặt xuống bàn. Nhìn ra cửa sổ phòng cũ, cây bàng ngoài ngõ, lá xanh, nắng sáng, tiếng xe máy xa xa, tiếng bà hàng xóm gọi con. Thế giới bên ngoài bình thường, sáng, ấm. Và trong căn phòng này, mười tám năm trước, anh nằm ngủ mỗi đêm, cách bếp một tầng, cách mẹ mười bậc thang, và không nghe thấy gì.

Anh nhìn xuống máy ghi âm trên bàn. Nhỏ. Bạc. Bụi phủ. Và anh nghĩ: nếu không có cái máy này, nếu không có tập tin thứ mười ba, nếu anh không quên bấm dừng chiều hôm đó, thì anh sẽ không bao giờ nghe thấy. Sẽ tiếp tục nghĩ bố tốt, mẹ vui, gia đình bình thường. Sẽ tiếp tục nói bố có làm gì đâu bằng giọng tự tin.

Nhưng anh đã nghe. Và thứ anh nghe không phải tiếng quát. Không phải tiếng đánh. Chỉ là giọng một người đàn ông nhẹ nhàng, ấm áp, hợp lý, đang khiến một người phụ nữ xin lỗi vì đã nấu bữa cơm cho gia đình mình.

Minh đóng máy tính. Rút dây. Cầm máy ghi âm, bỏ vào túi áo khoác, đứng dậy. Nhìn căn phòng lần cuối, giường trắng, bàn cũ, ảnh tốt nghiệp trên tường, nụ cười mẹ trong ảnh. Tắt đèn. Đóng cửa.

Xuống cầu thang, bậc gỗ kêu cọt kẹt. Ra sân, qua cổng, vào xe. Ngồi trong xe, máy lạnh chạy, tay trên vô lăng, không nổ máy. Máy ghi âm trong túi áo, nhẹ, nhỏ bằng bao diêm, nhưng nặng hơn bất kỳ thứ gì anh từng mang.