Hy sinh
Hắn trồi lên.
Không phải trồi qua nước hay qua đá. Trồi qua vết nứt giữa quảng trường, trồi bằng cách bám vách rãnh (nóng, bỏng, da tay lột) và leo. Từng mảng đá vỡ dưới tay. Nhiệt phả mặt. Nhưng hắn leo vì phải lên, vì Bạch Duyên bảo hắn lên, vì Lão Đò biết thứ gì đó.
Tay hắn chạm mép rãnh. Ai đó nắm. Kéo. Tay lạnh (tay Mặc Thương, lạnh kiểu lạnh mà băng lạnh: không phải thiếu nhiệt mà thừa ý chí). Hắn bị kéo lên mặt đá quảng trường.
Nằm sấp, thở.
Đá nóng dưới bụng. Mùi hơi nước (sông sôi). Mùi đá cháy. Và mùi sông. Mùi gỗ mục. Mùi bùn.
Mùi Lão Đò.
Hắn ngẩng đầu.
Quảng trường đã thay đổi. Đá nứt hơn. Nước sông tràn vào qua rìa, nóng, bốc hơi khi chạm đá. Quỷ Rỗng nằm bẹp khắp nơi, mắt mở nhưng không bò, không rền, nằm kiểu nằm mà thú nằm khi thứ lớn hơn thú đang ở gần: bản năng. Ba Thu Thuế mới (nữ già, nam trẻ, mờ mặt) đứng rải quanh vòng tròn Vô Thanh, không tách Quỷ Rỗng nữa (Quỷ Rỗng đã tự nằm), chỉ đứng, chỉ nhìn, chỉ đợi.
Và giữa quảng trường:
Lão Đò đứng giữa quảng trường.
Không phải đứng ở rìa sông trên thuyền nữa. Đứng giữa. Chống sào. Sào dài, gỗ đen, bóng kiểu bóng mà gỗ bóng khi ngấm nước vạn năm. Lão đứng giữa ba người: Mặc Thương (đứng, áo trắng lấm bụi đá, tay bỏng đỏ), Vô Thanh (quỳ một gối, vòng tròn co còn bảy sải, mặt trắng xanh), và hắn (nằm sấp, thở, mới leo lên).
Lão Đò nhìn hắn. Mắt trắng đục. Mắt cũ. Mắt đã nhìn mọi thứ đến và đi trên sông này.
– Con gặp nó rồi, Lão Đò nói. Không phải hỏi.
Hắn gật. Đứng dậy. Đầu gối run. Năm mảnh ký ức mất (mùi cỏ, bàn tay, ba mảnh không tên) khiến hắn nhẹ hơn, yếu hơn, mỏng hơn.
– Lão biết nó là gì.
– Ta biết. Lão chèo đò đáp. Ta đã chèo trên da nó từ trước khi có hệ thống. Từ trước khi có con. Từ trước khi có cô bé.
Mặc Thương bước đến. Mắt xám. Mặt lạnh. Nhưng giọng hắn (giọng phẳng bảy vòng) có rung nhẹ ở cuối:
– Quyền Vua Thuế không chạm tới nó.
– Tất nhiên, Lão Đò nói. Ngươi quản lý nhà. Nó là đất. Đất không nghe nhà.
– Vậy cái gì chạm tới nó?
Lão Đò im. Nhìn sào trong tay. Xoay sào. Gõ nhẹ xuống đá. Đá không vỡ. Nhưng tiếng gõ vang sâu, sâu hơn đá, sâu hơn nền, vang xuống tận nơi thứ đỏ sánh đang dâng.
– Sào này, Lão Đò nói. Sào ta cắm xuống nước vạn năm. Sào chạm da nó mỗi ngày. Sào quen nó.
Hắn nhìn sào. Gỗ đen. Dài. Mặt gỗ có vân, nhưng vân không phải vân gỗ. Vân kiểu vân mà da có vân: đường chỉ tay, nếp nhăn, dấu vết của thời gian. Sào đã ngấm nước sông vạn năm. Và nước sông là mồ hôi Quên.
Sào ngấm Quên. Sào thuộc về Quên.
– Lão có thể làm gì? Mặc Thương hỏi.
Lão Đò nhìn Mặc Thương. Rồi nhìn hắn. Rồi nhìn rãnh nứt giữa quảng trường (ánh đỏ phụt lên, mạnh hơn, nhiệt đẩy tóc mọi người). Và lão cười. Cười nhỏ. Cười mệt. Cười kiểu cười mà người cười khi biết câu trả lời từ lâu nhưng chưa muốn nói.
– Ta có thể xuống.
Im lặng.
– Xuống đó. Cắm sào. Và giữ.
Hắn hiểu. Và hắn không muốn hiểu.
Lão Đò cắm sào xuống nước sông mỗi ngày. Sào chạm đáy sông. Đáy sông là da Quên. Sào quen Quên. Quên quen sào. Nếu lão cắm sào xuống sâu hơn, xuống qua Lõi, xuống qua nền, xuống vào Quên, sào sẽ chạm nó. Và lão sẽ giữ. Giữ kiểu giữ mà sào giữ thuyền khỏi trôi: cắm xuống, neo.
Nhưng giữ có nghĩa ở đó.
Giữ có nghĩa không lên.
– Lão, hắn nói.
Lão Đò nhìn hắn. Và mắt lão (trắng đục, cũ, vạn năm) mềm. Mềm kiểu mềm mà mắt ông nội mềm khi nhìn cháu: biết, hiểu, thương, và sẵn sàng.
– Con à, Lão Đò nói. Giọng nhẹ. Giọng không phải giọng lão thường dùng (khàn, cộc, nửa câu). Giọng này đầy. Giọng này nói hết.
– Ta đã chèo đò trên sông này từ khi chưa có bờ. Từ khi nước chưa có tên. Từ khi linh hồn chưa biết mình là linh hồn. Ta chèo vì ta chọn chèo. Không ai bắt. Không ai trả. Ta chèo vì trên thuyền, ta gặp mọi người. Mọi ký ức. Mọi câu chuyện. Ta là người cuối cùng nghe họ kể trước khi họ qua bên kia.
Hắn nghe. Và cổ họng hắn nghẹn (nghẹn kiểu nghẹn mà xương nghẹn: không phải nước mắt, mà cấu trúc bên trong bị ép).
– Nhưng ta chèo đủ rồi, con. Lão Đò nói. Ta đã nghe đủ rồi. Đủ câu chuyện. Đủ ký ức. Đủ khuôn mặt. Ta mang nhiều quá. Nặng quá.
Lão nhìn sào. Xoay. Gõ nhẹ.
– Và ta biết nó. Ta biết Quên. Đáy sông. Da nó. Ta đã chạm mỗi ngày. Ta là người duy nhất quen nó. Và người quen nó là người duy nhất giữ được nó.
– Có cách khác không? hắn hỏi. Giọng nhỏ. Giọng con nít. Giọng Mộ Hà hồi sáu tuổi hỏi ông nội sao lá rụng.
Lão Đò nhìn hắn. Và lão lắc đầu. Chậm và nhẹ.
– Không, con. Không có cách khác. Có trước cả mình thì không ai khác giữ được. Chỉ có thứ đã ở cạnh nó đủ lâu.
Mặc Thương đứng yên.
Hắn nghe. Hắn hiểu. Và hắn không cản. Không phải vì lạnh (bảy vòng, ai cũng tưởng Mặc Thương lạnh). Vì hắn biết: Lão Đò đúng. Quyền Vua Thuế không chạm Quên. Năng lực Thu Thuế không chạm Quên. Quyền người tạo không chạm Quên. Chỉ có thứ đã sống cạnh Quên vạn năm mới chạm được.
Và Lão Đò là thứ duy nhất đã sống cạnh Quên vạn năm.
Hắn nhìn lão. Lão đứng giữa quảng trường, sào chống đá, áo nâu sờn, lưng cong (cong vì chèo, cong vì mang, cong vì vạn năm). Và Mặc Thương nhìn thấy thứ hắn chưa bao giờ thấy ở Lão Đò trong bảy vòng: thanh thản.
Lão không hy sinh. Lão về nhà.
Quên là nhà lão. Đáy sông. Da nó. Nơi sào lão chạm mỗi ngày. Nơi lão thuộc về từ đầu.
Lão Đò bước đến rãnh nứt.
Đá nóng dưới chân. Ánh đỏ phụt. Nhiệt đẩy áo. Nhưng lão đi bình thản kiểu đi mà người đi khi đi đường quen: không cần nhìn, chân tự biết.
Vô Thanh nhìn lão đi. Và cô nói, giọng nhỏ, giọng kiệt nhưng rõ:
– Lão ơi.
Lão Đò dừng. Quay đầu nửa vòng. Nhìn cô. Cô quỳ một gối, vòng tròn bảo vệ ba mươi hai linh hồn rung quanh, mắt đỏ mạch máu, nhưng miệng cô cười. Cười nhỏ. Cười kiểu cười mà người cười khi biết mình sẽ nhớ khoảnh khắc này rất lâu.
– Cháu chưa bao giờ nói cảm ơn lão. Mỗi lần lão chèo, cháu chỉ đứng nhìn.
Lão Đò nhìn cô. Và lão gật. Nhẹ. Gật kiểu gật mà ông nội gật khi cháu nói thứ không cần nói vì ông đã biết.
– Ngươi giữ vòng tròn. Đó là cảm ơn.
Lão quay lại, tiếp tục bước.
Nam trẻ (Thu Thuế mới, mắt sáng, giọng nhỏ) đứng ở rìa quảng trường, nhìn lão đi. Không hiểu lão là ai. Không hiểu lão sẽ làm gì. Nhưng cảm nhận: quan trọng. Cảm nhận kiểu cảm mà người mới cảm khi chứng kiến người cũ làm thứ mà chỉ người cũ mới làm được.
Nữ già đứng cạnh nam trẻ. Tay gân. Mắt sâu. Bà nhìn Lão Đò bằng mắt người nhìn đồng nghiệp cũ hơn mình: kính trọng, không nói.
Hắn bước theo. Nắm tay áo lão. Vải sờn, mỏng, ấm dưới ngón tay.
– Lão.
Lão Đò dừng. Quay lại. Nhìn hắn. Và lão đặt tay lên đầu hắn.
Tay gân. Tay thô. Tay chai ở lòng bàn (chai vì cầm sào, chai vì chèo, chai vì vạn năm). Tay đã bế đứa trẻ sơ sinh qua sông không hỏi quy tắc. Tay đã đưa vạn linh hồn qua bờ bên kia mà không bao giờ hỏi họ có muốn đi không. Tay đã chạm da Quên mỗi ngày qua đầu sào mà không bao giờ sợ.
Và tay đó đặt lên đầu hắn. Nhẹ. Ấm. Kiểu ấm mà tay ông nội ấm khi xoa đầu cháu trước khi đi ngủ.
– Cô bé ở dưới đó, Lão Đò nói. Ngươi giữ cô bé. Ta giữ nó. Hai việc khác nhau. Cả hai đều cần.
– Lão sẽ...
– Ta sẽ cắm sào. Và ta sẽ giữ. Bao lâu cần, ta giữ bấy lâu. Không khác gì ta đã làm trên sông. Chỉ là sâu hơn một chút.
Hắn nhìn lão. Và hắn nhìn bằng mắt Mộ Hà. Mắt đứa trẻ nhìn ông nội. Mắt nhỏ, mắt ướt, mắt biết mình sắp mất ai đó nhưng không biết cách cản.
Lão Đò cười. Cười thật. Cười rộng. Lần đầu tiên hắn thấy Lão Đò cười rộng.
– Đi đi, con. Xuống với cô bé. Khi sào ta cắm, nó sẽ chậm. Nó sẽ ngủ lại. Không vĩnh viễn. Nhưng đủ lâu.
– Đủ lâu để gì?
Lão Đò nhìn hắn. Và mắt lão sáng. Sáng kiểu sáng mà mắt người sáng khi biết câu trả lời cuối cùng:
– Đủ lâu để ngươi tìm cách cho nền không cần là một người.
Lão Đò nhảy.
Không phải nhảy kiểu người nhảy (đẩy đất, bật lên, rơi xuống). Nhảy kiểu lão nhảy: nhẹ, trôi, kiểu nước trôi khi nước chảy về chỗ trũng. Tự nhiên. Lão nhảy vào rãnh nứt, sào chống trước mặt, áo nâu bay ngược, lưng cong, mắt mở.
Và lão rơi.
Rơi vào đỏ. Rơi vào sâu. Rơi vào Quên.
Hắn nhìn. Đứng ở mép rãnh. Nhìn lão nhỏ dần. Nhìn áo nâu mờ trong đỏ sánh. Nhìn sào đen biến mất. Nhìn cho đến khi không còn gì.
Và rồi hắn cảm nhận.
Rung. Từ dưới. Nhưng rung khác. Rung kiểu rung mà đất rung khi ai đó cắm cọc: cắm. Sào cắm. Lão Đò đã cắm sào vào Quên.
Nhiệt giảm.
Giảm chậm. Nhưng giảm. Đá dưới chân bớt nóng. Ánh đỏ trong rãnh yếu hơn. Mặt sông ngừng sôi. Bọt lặng. Hơi tan.
Quỷ Rỗng nằm bẹp trên quảng trường ngẩng đầu, nhìn quanh, mắt đờ. Rồi nằm lại. Sức kéo từ dưới giảm. Chúng không bị phục tùng nữa. Chỉ nằm vì mệt.
Vô Thanh thở. Hả. Vai cô buông. Vòng tròn ngừng rung. Linh hồn bên trong ngừng khóc.
Mặc Thương nhìn rãnh. Nhìn đỏ yếu dần. Và hắn nói, giọng nhỏ, giọng mà không ai nghe trừ gió:
– Lão.
Không ai trả lời. Sông im. Thuyền Lão Đò nổi trên mặt nước yên, trống, không người. Sào không còn. Người không còn.
Chỉ có sông. Và dưới sông, sâu hơn nước, sâu hơn đáy, sâu hơn mọi thứ: một cây sào đang giữ. Và một ông lão đang cắm.
Vô Thanh khóc. Không tiếng. Nước mắt chảy trên mặt trắng xanh, nhỏ xuống đá, bốc hơi (đá vẫn ấm). Cô khóc kiểu khóc mà Thu Thuế khóc: ít, gọn, rồi lau. Rồi quay lại giữ vòng tròn. Linh hồn bên trong nhìn cô, không hiểu, nhưng im.
Nam trẻ đứng nhìn thuyền trống trên mặt sông. Thuyền lắc nhẹ trong gió. Không ai chèo. Sào không còn. Và cậu hỏi, giọng nhỏ:
– Lão ấy là ai?
Không ai trả lời. Vì không ai biết trả lời thế nào. Lão Đò là người chèo đò. Là thực thể có trước hệ thống. Là người duy nhất biết Quên. Là ông nội mà không ai gọi bằng ông nội nhưng ai cũng cảm thấy.
Nữ già đáp, giọng đá mài:
– Người đã ở đây trước tất cả chúng ta.
Hắn quỳ ở mép rãnh.
Tay đặt trên đá. Đá ấm (không nóng nữa, ấm). Mắt nhìn xuống. Tối. Không còn đỏ lộ. Chỉ tối. Và trong tối, rất xa, rất sâu: một chấm sáng nhỏ. Nền sáng Bạch Duyên. Cô vẫn ở đó. Cô vẫn giữ.
Và lão đang giữ cho cô.
Hai người giữ. Một nền. Một Quên.
Và ta ở giữa.
Mặc Thương đặt tay lên vai hắn. Tay lạnh. Nhẹ. Không nói gì.
Hắn không quay lại. Chỉ quỳ. Chỉ nhìn xuống. Và trong đầu hắn, giọng Lão Đò vang: "Đủ lâu để ngươi tìm cách cho nền không cần là một người."
Tìm cách.
Ta phải tìm cách.
Gió thổi qua quảng trường. Mát. Lần đầu tiên từ khi Lõi co, gió mát. Vì Quên đang ngủ lại. Vì sào đang giữ. Vì Lão Đò đang ở dưới đó, cắm, giữ, như lão đã giữ thuyền trên sông vạn năm.
Hắn đứng. Chậm. Nhìn quảng trường. Nhìn mặt sông yên (không sôi nữa, chỉ gợn nhẹ, gợn kiểu gợn mà nước gợn khi thở đều). Nhìn thuyền Lão Đò trôi nhẹ, không neo, không sào, không ai, trôi theo dòng chảy mà lão đã chống ngược vạn năm. Bây giờ lão không chống nữa, thuyền trôi tự do.
Ta sẽ tìm cách. Lão bảo tìm thì ta tìm.
Nền không cần là một người.
Vậy nền có thể là gì?
Có thể là ký ức. Có thể là sự ghi nhớ. Có thể là thứ mà Lão Đò mang theo vạn năm: mọi câu chuyện, mọi khuôn mặt, mọi ký ức của mọi linh hồn đã qua sông.
Có thể nền không cần là một người hy sinh.
Có thể nền là tất cả mọi người cùng nhớ.
Hắn chưa biết cách. Chưa biết làm thế nào. Nhưng hắn có hướng. Và hắn có thời gian. Thời gian mà Lão Đò đã đổi bằng chính mình.
Hắn nhìn rãnh nứt lần cuối. Tối. Im. Sâu.
Rồi hắn bước đến mép rãnh, và nhảy xuống. Lần thứ năm. Về chỗ Bạch Duyên.
Chỉ là sâu hơn một chút.