Thất bại vĩ đại

Phường gọi tôi lên nộp báo cáo cuối năm của tổ dân phố.

Anh Đức, phó chủ tịch phường, ngồi sau bàn, 2 chồng giấy, 1 ly trà, 1 cái quạt bàn quay chậm. "Khang, tổ 17 năm nay thế nào? Tóm gọn."

Tôi mở sổ. 97 vụ (tính đến hôm nay, vụ 1 từ ngày tôi nhận chức đến vụ 96 trồng rau). Anh Đức nhìn sổ tôi, hơi ngạc nhiên: "Ghi chi tiết vậy?"

"Dạ, em ghi hết."

"Vậy đọc đi."

Anh Đức bảo đọc hết sổ. Tôi có 96 vụ, mỗi vụ trung bình 5 dòng. 480 dòng. Anh Đức có 1 ly trà. Trà nguội trước khi tôi đọc đến vụ 20.

Tôi không đọc hết. Tôi tóm tắt. Nhưng trước khi tóm tắt, tôi lật qua từng trang. 96 vụ, mỗi vụ tôi viết bằng bút bi xanh, chữ nhỏ, kẹp giữa là những tấm biên lai chi quỹ tổ. Sổ dày hơn hồi đầu năm, dày hơn cả sổ bác Hai tổ trưởng cũ để lại (trống, chỉ có 3 trang). Anh Đức nhìn sổ tôi như nhìn luận văn thạc sĩ: tò mò nhưng không muốn đọc hết.

– Tóm gọn thôi, Khang. Anh còn 14 tổ nữa.

14 tổ dân phố, mỗi tổ 1 báo cáo. Anh Đức nghe 15 tổ trưởng mỗi cuối năm, giống giám khảo chấm thi: kiên nhẫn có hạn, trà có giới hạn, và quạt bàn quay cũng có lúc mỏi.

Báo cáo tổ dân phố số 17, hẻm 17, phường X. Tổ trưởng: Trần Khang.

Các dự án đã triển khai trong năm:

Một, thi đua khu phố kiểu mẫu. Kết quả: đạt 85 điểm, giữ kiểu mẫu 30 phút. Chi phí: 320k. Đánh giá: thất bại (kiểu mẫu không duy trì quá 1 ngày).

Hai, chuyến du lịch tập thể Vũng Tàu. Kết quả: 27 hộ/41 người tham gia, 0 sự cố nghiêm trọng, 3 sự cố vừa (Messi gà đi lạc, bác Tư suýt đánh nhau vì ghế bãi biển, bà Sáu xem phong thủy khách sạn). Chi phí: 850k từ quỹ tổ + tự túc. Đánh giá: tạm thành công.

Ba, phong trào tổ dân phố xanh. Kết quả: xanh 1 tuần, héo tuần 2. Cây: 22/29 sống. Rác phân loại: 12/32 hộ đúng (giảm từ 22 hộ tuần 1). Tiết kiệm điện: 0. Chi phí: 300k thùng rác + cây giống tự mua. Đánh giá: thất bại (vòng lặp lần 3 với phân loại rác).

Bốn, dự án trồng rau sân thượng. Kết quả: 1 trái ớt. Chi phí: 515k. Đánh giá: thất bại (15/16 ô chết).

Ngoài ra, các hoạt động thường xuyên: họp tổ hàng tuần (thứ Hai, quán anh Tuấn), quỹ tổ thu hàng tháng (50k/hộ), giải quyết tranh chấp hàng xóm, Trung thu cho trẻ em (chi 550k, có múa lân, phát lồng đèn, 47 trẻ tham gia), lễ hội ẩm thực hẻm (27 hộ nấu ăn, 0 ngộ độc), và vận động bầu cử (100% cử tri đi bầu, nhưng 3 phiếu không hợp lệ vì bác Tư vẽ thêm tên cầu thủ vào phiếu).

Anh Đức nghe xong, gõ bút xuống bàn.

– Vậy là... tất cả đều thất bại?

– Dạ.

– Tất cả?

– Dạ, trừ du lịch Vũng Tàu. Nhưng cũng có 3 sự cố.

Anh Đức nhìn tôi kiểu nhìn bác sĩ nhìn bệnh nhân khai hết triệu chứng: không phán xét, nhưng lo lắng. Anh lật trang báo cáo tổng hợp của phường, kéo ngón tay dọc bảng số liệu.

– Khang, anh hỏi thật. Tổ 17 có vấn đề gì không? Dự án nào cũng fail.

– Dạ, em biết. Nhưng...

– Nhưng gì?

Tôi lật sang trang cuối sổ. Trang tôi ghi riêng, không nằm trong 96 vụ, mà là tổng kết. Những con số tôi tính đêm qua, ngồi bàn ăn, dùng máy tính trên điện thoại (máy tính bỏ túi hỏng từ vụ Trung thu, chưa mua lại).

Số liệu khác:

Số vụ tranh chấp hàng xóm: 47 vụ trong năm. Nghe nhiều. Nhưng năm ngoái (trước khi tôi làm tổ trưởng): 78 vụ. Giảm 40%.

Số lần hàng xóm nói chuyện với nhau (ước tính từ Zalo nhóm, họp tổ, các sự kiện): tăng khoảng 60% so với năm ngoái. Không có số liệu chính xác, nhưng nhóm Zalo từ 15 tin nhắn/tuần lên 89 tin nhắn/tuần.

Số hộ tham gia ít nhất 1 hoạt động tập thể trong năm: 29/32 hộ (90.6%). Năm ngoái: 8/32 hộ (25%).

Số hộ biết tên hàng xóm đối diện (khảo sát nhanh tôi làm tuần trước, hỏi miệng): 28/32. Năm ngoái (theo ước tính của bác Hai, tổ trưởng cũ): khoảng 12/32.

Quỹ tổ: từ 0 lên 2.13 triệu (sau khi chi tất cả dự án). Thu đều hàng tháng, không nợ.

Anh Đức im, nhìn trang cuối. Tôi đọc từng dòng, chậm, vì chính tôi cũng đang đọc lại lần đầu. Đêm qua tôi ngồi bàn ăn tính đến 1 giờ sáng, máy tính bỏ túi hỏng từ vụ Trung thu chưa mua lại, dùng điện thoại bấm từng phép tính. 78 trừ 47 bằng 31. 29 chia 32 bằng 0.906. 89 trừ 15 bằng 74. Những phép tính đơn giản mà kết quả làm tôi ngồi thêm 30 phút, nhìn ra cửa sổ, nhìn hẻm tối, và tự hỏi: mình đã làm đúng hay chỉ may mắn?

Tôi ghi sổ mỗi ngày nhưng chưa bao giờ tính tổng. Khi tính tổng, con số nói khác hẳn cái tôi cảm nhận. Cảm nhận: thất bại liên tục. Số liệu: cải thiện đáng kể. Mâu thuẫn, nhưng cả hai đều đúng. Giống hẻm 17: mâu thuẫn là trạng thái mặc định.

Anh Đức im lặng 1 lúc, rồi gật đầu chậm.

– Tranh chấp giảm 40%. Tham gia tăng từ 25% lên 90%. Khang, con số này ổn.

– Nhưng dự án nào cũng fail, anh.

– Dự án fail, nhưng người thì không fail. Anh nhìn số liệu: hẻm 17 không kiểu mẫu, không xanh, không có rau. Nhưng người ta nói chuyện với nhau, tham gia cùng nhau, cãi nhau rồi lại hòa. Đó là tổ dân phố hoạt động, Khang. Không phải tổ dân phố thành công, nhưng tổ dân phố hoạt động. Khác nhau.

Anh Đức phân biệt "thành công" và "hoạt động". Tổ 17 không thành công ở bất cứ dự án nào, nhưng hoạt động ở mọi dự án. Giống cái quạt bàn trên bàn anh: quay chậm, không mát lắm, nhưng vẫn quay.

– Anh ghi vào báo cáo phường thế nào? tôi hỏi.

– Ghi: "Tổ 17 không kiểu mẫu. Nhưng tổ 17 ổn." Đủ rồi.

"Tổ 17 ổn." 3 chữ. Không có giải, không có bằng khen, không có kiểu mẫu. Chỉ "ổn". Nhưng từ 78 vụ tranh chấp xuống 47, từ 8 hộ tham gia lên 29, từ 0 đồng quỹ tổ lên 2 triệu, và từ 0 trái ớt lên 1 trái ớt, thì "ổn" là đủ.

Tôi ra khỏi phường, đi bộ về hẻm. Trời chiều, nắng nghiêng qua mái nhà, bóng râm dài trên con đường nhỏ dẫn vào hẻm cụt. Tôi đi chậm hơn bình thường. Không vội. Lần đầu tiên trong năm, tôi cảm thấy nhẹ, kiểu nhẹ sau khi trút xong 1 bao gạo nặng mà không biết mình vác bao lâu.

Đi ngang bảng tin sân chung, tôi dừng lại nhìn. Sơ đồ cây của Mai (7 ô đỏ, 22 ô xanh). Bảng theo dõi rác của cô Lan (nhiều đỏ hơn xanh). Ảnh trái ớt bé Tin in ra dán, có chữ ký của 11 người. Thông báo họp tổ thứ Hai tuần tới. Lịch tưới cây ông Năm viết tay, chữ run, nhưng rõ: "Thứ 2-CN, 6h sáng, cây sân chung."

Bảng tin sân chung, 1 mét vuông, chứa cả năm hoạt động của hẻm 17. Sơ đồ, bảng, ảnh, thông báo, lịch. Mỗi tờ giấy là 1 dự án, và mỗi dự án là 1 thất bại. Nhưng bảng tin đầy, không trống. Năm ngoái, bảng tin chỉ có 1 tờ: "Cấm đổ rác bừa bãi" dán từ 2019, ố vàng.

Tôi ngồi quán anh Tuấn. Cà phê sữa đá, 18k.

Chú Ba đi ngang, kéo ghế ngồi.

– Phường nói gì?

– Nói tổ 17 ổn.

– Ổn? Không kiểu mẫu?

– Không.

– Không tiên tiến?

– Không.

– Không xuất sắc?

– Không, chú.

Chú Ba gật đầu, gọi trà đá: "Ổn cũng được. Kinh tế cần ổn định trước khi tăng trưởng."

Chú Ba chấp nhận "ổn" và lập tức đặt nó vào khung kinh tế vĩ mô. Ổn định trước tăng trưởng, giống GDP quý 1 thường thấp hơn quý 4, giống Việt Nam 1986 trước khi Đổi Mới. Chú so sánh hẻm 17 với nền kinh tế quốc gia, và tôi không biết nên cười hay ghi vào sổ.

– Nhưng mà, Khang. Chú nói thêm, khuấy trà. Correlation không phải causation. Tranh chấp giảm có thể do nhiều yếu tố, không chắc do các dự án của cháu.

– Con biết, chú. Nhưng con số không nói dối.

– Con số không nói dối, nhưng con số cũng không nói hết sự thật.

Chú Ba nói đúng, về mặt thống kê. Tranh chấp giảm có thể do trời mưa, do kinh tế, do hàng xóm mệt mỏi không buồn cãi. Có thể không liên quan gì đến 96 vụ tôi ghi trong sổ.

Nhưng tôi đã sống ở hẻm này cả năm. Tôi biết bé Na 4 tuổi hỏi "vỏ kẹo là gì?" rồi chị Yến tra mạng dạy con phân loại. Tôi biết ông Năm ra khỏi nhà 30 giây mỗi sáng để tưới cây sân chung, sau 2 năm không bước chân ra cửa. Tôi biết 29 hộ biết tên hàng xóm đối diện, so với 12 hộ năm ngoái. Những thứ đó không phải ngẫu nhiên. Và con số 40% giảm tranh chấp, dù tương quan hay nhân quả, vẫn là 31 vụ ít hơn. 31 lần hàng xóm không cãi nhau. Đó là thật.

Mai đi ngang, dừng lại, nhìn tôi và chú Ba ngồi uống trà.

– Phường nói gì?

– Ổn.

– Ổn là tốt hay xấu?

– Ổn là ổn.

Mai kéo ghế, ngồi giữa tôi và chú Ba. Cô gọi nước chanh, nhìn ra hẻm. Đèn nhà ai bật, tiếng TV bác Tư vọng ra, bé Na cầm vỏ kẹo chạy ra sân (ném vào thùng vàng, đúng thùng). Chị Yến đứng cửa gọi bé Na vào ăn cơm. Ông Năm đi ngang, cúi tưới cây sân chung, 30 giây, rồi vào nhà.

– Anh biết không? Mai nói, mắt nhìn theo ông Năm.

– Gì?

– Hẻm này thất bại mọi thứ. Trồng cây héo, phân loại rác sai, tiết kiệm điện 0, trồng rau chết 15/16 ô. Nhưng hẻm này làm được 1 việc.

– Việc gì?

– Sống cùng nhau.

Cô nói xong, uống nước chanh, như vừa nói ngày mai trời nắng. Không nhấn mạnh, không triết lý, không giải thích. Chỉ nói, rồi uống.

Tôi nhìn cô. Nắng chiều tắt dần, đèn hẻm bật, ánh vàng rọi lên mặt Mai, lên ly nước chanh còn nửa. Cô không biết tôi đang nhìn, hoặc biết mà không nói. Cả hai đều có thể.

Mai nói "sống cùng nhau" như nói về thời tiết: bình thường, hiển nhiên, không cần nhấn mạnh. Nhưng tôi ghi vào sổ. Ghi bên cạnh 47 vụ tranh chấp, 0 dự án thành công, và 1 trái ớt.

Chú Ba gõ ly trà xuống bàn: "Sống cùng nhau là mô hình kinh tế chia sẻ. Đúng xu hướng."

Mai cười, không nói gì. Tôi cũng cười. Anh Tuấn mang thêm đĩa đậu phộng ra, đặt giữa bàn, nói: "Khuyến mãi cuối năm. Không tính tiền."

Chú Ba lấy 3 hạt đậu phộng, xếp thành hàng trên bàn: "Nếu mỗi hạt là 1 quý, quý 1 thất bại, quý 2 thất bại, quý 3 thất bại, nhưng tổng năm vẫn ổn, nghĩa là quý 4 phải..."

– Chú Ba, ăn đậu đi, Mai nói.

– Khoan, để tôi tính xong. Nếu quý 4...

– Chú Ba.

– Được rồi, được rồi.

Chú Ba ăn cả 3 hạt, nhai chậm, mắt vẫn nhìn chỗ 3 hạt đậu vừa nằm như còn tiếc dở phép tính. Tôi nhìn Mai, Mai nhìn tôi, cả hai cười. Không phải cười vì chú Ba hài, mà cười vì tối nay, ngồi đây, 3 người uống trà đá cà phê nước chanh, nói chuyện về thất bại, lại thấy ổn.

Hẻm 17 tối nay giống mọi tối: không xanh, không kiểu mẫu, không có rau (trừ 1 trái ớt trên sân thượng). Nhưng bé Na biết ném rác đúng thùng. Ông Năm ra khỏi nhà 30 giây mỗi sáng. 29/32 hộ biết tên hàng xóm. Và 9 người ngồi họp tổ mỗi thứ Hai, uống trà đá 3.000 đồng, cãi nhau về chuyện thùng rác và phong thủy, rồi về nhà.

Tôi ghi vào sổ dòng cuối cùng của năm: "Tổ 17. Dự án thành công: 0. Hẻm tốt hơn: có. Lý do: chưa rõ. Nhưng có."

Mai đứng dậy, vỗ vai tôi nhẹ trước khi đi. Bàn tay cô ấm, hoặc tôi tưởng ấm vì trời lạnh. Cô nói nhỏ: "Năm sau fail tiếp nha, anh tổ trưởng."

"Năm sau fail tiếp." Mai nói như lời hứa. Và ở hẻm 17, đó có lẽ là lời hứa đáng tin nhất.

Tôi ngồi lại quán thêm 10 phút sau khi Mai và chú Ba đi. Chú Ba về nhà, tiếng Messi và Ronaldo kêu trong sân, chú mở cửa vào và nói gì đó với gà mà tôi không nghe rõ, có lẽ báo cáo tình hình kinh tế hẻm. Mai rẽ vào nhà trọ, đèn phòng bật, bóng cô in trên cửa sổ, ngồi xuống, chắc vẽ.

Anh Tuấn dọn ly, lau bàn. Hẻm vắng dần, chỉ còn tiếng quạt trần quay và tiếng TV nhà bác Tư xa xa.

Tôi mở sổ, đọc lại dòng cuối. "Dự án thành công: 0. Hẻm tốt hơn: có."

Gấp sổ lại, cất vào túi áo. Bìa sổ sờn, góc quăn, mực bi xanh lem vài chỗ. Cuốn sổ nặng hơn đầu năm, nặng bằng 96 vụ, 47 tranh chấp, 0 dự án thành công, và 1 trái ớt.

Năm sau viết tiếp. 96 vụ hay 196 vụ, không quan trọng. Quan trọng là vẫn có người ghi. Và vẫn có hẻm để ghi.