Tổ dân phố xanh

Bà Sáu đăng nhóm Zalo lúc 5 giờ sáng, trước cả chú Ba.

"Bà con, hẻm 17 cần xanh. Cây xanh hợp ngũ hành, lọc khí, đẹp nhà. Mỗi nhà trồng 1 cây trước cửa. Cây nào hợp hướng nhà, bà xem cho."

5 giờ 01: Chú Ba nhắn "Kinh tế xanh. Green economy. Tôi ủng hộ. GDP xanh là xu hướng toàn cầu."

5 giờ 03: Cô Lan nhắn "Đồng ý. Kèm phân loại rác lại từ đầu. Lần này làm nghiêm túc."

5 giờ 04: Anh Hùng nhắn "Em có app đo carbon footprint. Tải miễn phí. Mỗi nhà đo xong gửi kết quả nhóm."

5 giờ 05: Bé Tin nhắn "Tải app mà pin hết thì carbon tăng hay giảm?"

5 giờ 07: Bác Tư nhắn "Xanh gì cũng được. Nhưng đừng trồng cây che TV tui."

Bà Sáu khởi xướng phong trào xanh lúc 5 giờ sáng. Và lúc 5 giờ 7, phong trào đã có 5 ý kiến trái ngược. Hẻm 17 ủng hộ xanh bằng miệng, nhanh hơn trồng cây bằng tay.

Tôi chính thức hóa phong trào vào cuộc họp tối thứ Hai, quán anh Tuấn. 9 người. 3 mục tiêu:

Một, trồng cây: mỗi nhà 1 cây trước cửa, ngoài 28 chậu từ vụ thi khu phố kiểu mẫu (phần lớn héo vì không ai tưới, còn 11 chậu sống).

Hai, phân loại rác: lần 2. 3 thùng vẫn ở góc sau nhà 28, nhãn mới từ vụ thi đua (ép nhựa, chữ rõ). Lần này Khang (tức là tôi) dán thêm hình minh họa: thùng xanh có hình rau, thùng vàng có hình chai nhựa, thùng xám có hình bịch ni lông. Mai vẽ hình, tôi ép nhựa.

Ba, tiết kiệm điện: tắt đèn ban đêm khi ngủ, tắt máy lạnh khi ra ngoài. Ông Năm miễn trừ vì 14 camera chạy 24/7.

Chú Ba:

– Mục tiêu phải đo lường được. Hiện tại hẻm tiêu thụ điện bao nhiêu kWh/tháng?

– Em không biết, chú. Mỗi nhà khác nhau.

– Phải biết. Nếu không đo, không biết tiết kiệm bao nhiêu. Phải lập biểu đồ.

– Anh Ba, tắt 1 bóng đèn là tiết kiệm, không cần biểu đồ, bác Tư nói.

– Bóng đèn nào? Đèn LED 7W hay đèn sợi đốt 60W? Khác nhau 53W. Nếu 32 hộ tắt 1 đèn LED mỗi đêm, tiết kiệm 224W. 1 tháng = 161 kWh. Giá điện 3.000đ/kWh = 483.000đ. Tiết kiệm nửa triệu!

Chú Ba tính tiết kiệm điện cho 32 hộ bằng Excel trong đầu. Con số 483.000 đồng nghe ấn tượng. Nhưng chia 32 hộ = 15.000đ/hộ/tháng. Mua được 1 ly trà đá. Kinh tế vi mô, nghĩa đen.

Bà Sáu:

– Cây trồng phải hợp phong thủy. Nhà hướng Đông trồng trúc phúc. Nhà hướng Tây trồng kim tiền. Nhà hướng Nam trồng lưỡi hổ. Nhà hướng Bắc trồng vạn niên thanh. Ai trồng sai hướng thì tui không chịu trách nhiệm.

– Bà Sáu, hẻm cụt chỉ có 1 hướng, bé Tin nói.

– 1 hướng cũng chia được 4.

Bà Sáu chia hẻm cụt 97 mét thành 4 hướng, giống lần chia hướng vào cho khách homestay. Phong thủy không bị giới hạn bởi vật lý. Vật lý bị giới hạn bởi phong thủy.

Anh Hùng:

– Em đã cài thử ứng dụng đo dấu chân các-bon. Nhập số liệu: 1 hộ, 4 người, 2 xe máy, 1 máy lạnh, 1 tủ lạnh. Kết quả: 2.1 tấn CO2/năm.

– 2.1 tấn nghĩa là gì? bác Tư hỏi.

– Nghĩa là... nhiều. Hơn 1 cây xanh hấp thụ trong 10 năm.

– Vậy trồng 10 cây xanh?

– Không đủ. Cần 21 cây.

– 21 cây trong hẻm 97 mét? Biến hẻm thành rừng hả?

Anh Hùng tính dấu chân các-bon cho hẻm 17 bằng ứng dụng miễn phí, và kết quả cho thấy hẻm cần trồng 672 cây (21 cây x 32 hộ) để trung hòa. Hẻm 97 mét, 32 hộ, 672 cây = mỗi mét hẻm 7 cây. Không phải hẻm cụt, là rừng cụt.

Tuần 1. Hẻm xanh nhất lịch sử.

Mỗi nhà trồng cây trước cửa. Không phải 28 chậu héo từ vụ thi đua, mà cây mới. Chị Hạnh bán cây giống (45k/cây, "giá bạn bè, giảm 10% cho nhà trồng đúng hướng phong thủy bà Sáu"). 17 nhà mua từ Hạnh, 8 nhà tự mua, 4 nhà dùng cây cũ (tưới nước lại, sống lại được 2 cây, 2 cây vẫn chết), 3 nhà không trồng (1 nhà đi công tác, 2 nhà "bận").

Chú Ba trồng thêm 1 cây mai chiếu thủy bên cạnh cây cũ (pH 6.2, gốc uốn chữ S, 87 điểm từ vụ thi khu phố). Ông tưới bằng nước vo gạo mỗi sáng, nói với gà: "Messi, Ronaldo, nước vo gạo tốt cho cây lẫn gà. Chia sẻ." Messi nghiêng đầu. Ronaldo mổ đất. Cả hai không quan tâm đến kinh tế xanh, nhưng chú Ba vẫn coi đó là sự đồng thuận.

Mai vẽ sơ đồ vị trí cây cho cả hẻm, dán ở bảng tin sân chung. Mỗi nhà 1 ô, ghi tên cây, hướng trồng (theo bà Sáu), ngày trồng. Cô dùng bút màu: xanh lá cho cây sống, đỏ cho cây chết (chưa cần dùng đỏ, nhưng cô vẽ sẵn chú thích). Tôi đứng cạnh, cầm thước dán. Mai ngước lên hỏi: "Anh nghĩ tuần sau mấy ô chuyển đỏ?" Tôi nói: "Không biết." Mai cười: "Em cược 5 ô." Tôi nói: "Em bi quan vậy?" Mai: "Em thực tế. Anh mới bi quan, vì anh nghĩ nhiều hơn 5 mà không dám nói."

Mai đoán 5 cây chết, tôi đoán nhiều hơn mà không nói. Cô hiểu tôi hơn tôi hiểu mình, và điều đó vừa dễ chịu vừa hơi đáng sợ.

Bà Sáu đi từng nhà kiểm tra hướng cây: "Nhà 11, cây này hướng Tây, phải xoay 15 độ sang Tây Nam." Chị Yến nhà 11: "Dạ, bà Sáu, em xoay." (Xoay 0 độ, vì chậu tròn, xoay cũng giống y). Bà Sáu: "Được rồi. Khí tốt hơn."

Chị Yến xoay chậu tròn 0 độ và bà Sáu thấy khí tốt hơn. Phong thủy vận hành bằng niềm tin, không bằng la bàn.

Phân loại rác. Hình minh họa Mai vẽ dán trên 3 thùng: rau xanh sinh động, chai nhựa xinh xắn, bịch ni lông dễ nhận. Tuần đầu, 22/32 hộ phân loại đúng. Cô Lan kiểm tra mỗi tối (tự nguyện, không ai nhờ): "Hôm nay 3 hộ bỏ sai. Hôm qua 5. Xu hướng giảm."

Cô Lan kiểm tra thùng rác mỗi tối như giáo viên kiểm tra bài tập. 45 tuổi, hành chính ngành giáo dục, con trai cá biệt nhất phường, nhưng khi nói đến rác thì cô nghiêm như chấm thi giữa kỳ.

Tiết kiệm điện. Ông Năm miễn trừ (14 camera). Chú Ba tắt đèn sân, chỉ bật khi cho gà ăn sáng. Bác Tư tắt máy lạnh, bật quạt, nói "cầu thủ giỏi không cần máy lạnh." Cô Hoa vợ bác Tư bật máy lạnh lại lúc 2 giờ sáng: "Ông nói giỏi thì ông ngủ ngoài sân."

Anh Hùng đo điện mỗi tối bằng ứng dụng, gửi nhóm Zalo: "Ngày 3: tổng tiết kiệm ước tính 12 kWh. Quy đổi: 0.006 tấn CO2. Tiến bộ!"

Bé Tin: "0.006 tấn = 6 kg. Nặng bằng Chà Bông."

Sau 3 ngày, hẻm 17 tiết kiệm được lượng CO2 nặng bằng 1 con mèo. Chà Bông đáng 6 kg. Nhưng phong trào xanh đáng bao nhiêu thì chưa ai tính.

Ngày 5, quỹ tổ. Tôi đề xuất chi 200k mua thêm 2 thùng rác phân loại (4 thùng tổng vì 2 thùng cũ nứt). Chú Ba kiểm toán: "Quỹ tổ hiện tại 730k (trừ Trung thu). Thu tháng này 1.6 triệu. Tổng 2.33 triệu. Chi 200k còn 2.13 triệu." Cô Lan: "Nên mua thêm 1 thùng nữa cho khu sân chung." Tổng chi: 300k.

300.000 đồng cho 3 thùng rác. Rẻ hơn 1 bữa ăn hải sản Vũng Tàu. Nhưng 3 thùng rác sẽ ở lại hẻm lâu hơn 1 bữa ăn. Ít nhất cho đến khi nhãn tróc.

Tuần 2. Hẻm quay lại bình thường.

Cây héo. Sơ đồ Mai vẽ tuần trước bắt đầu cần bút đỏ.

7/29 cây mới héo vì: nắng (3 cây, nhà hướng Tây không mái hiên), quên tưới (2 cây), mèo Chà Bông đào (1 cây, đào lên rồi nằm vào chậu ngủ), bé Hải nhà 19 nhổ lên xem rễ rồi cắm lại (1 cây, rễ gãy, không cứu được). 22 cây còn sống, nhưng lá vàng dần vì không ai bón phân.

Mai tô 7 ô đỏ trên sơ đồ, không nói gì. Cô cược 5, thực tế 7. Cô thua cược nhưng không buồn vì thua theo hướng bi quan hơn dự kiến, nghĩa là hẻm 17 tệ hơn cả người bi quan nghĩ.

Chú Ba: "Cây tôi vẫn xanh. Phân gà Messi Ronaldo. Hữu cơ 100%."

Cây chú Ba xanh nhờ phân gà. 2 con gà mà chú nuôi từ năm ngoái cuối cùng có lãi: không phải trứng (không đẻ), không phải thịt (không giết), mà phân. Đầu tư dài hạn, lợi nhuận là mùn.

Rác. Tuần 2, 12/32 hộ vẫn phân loại đúng. 20 hộ quay lại "ném vào thùng gần nhất." Cô Lan kiểm tra: "Hôm nay 20 hộ sai. Tăng." Cô ghi sổ. Không ai đọc sổ cô ghi, nhưng cô vẫn ghi.

Bé Na bỏ vỏ kẹo vào thùng xanh (hữu cơ). Chị Yến: "Con ơi, vỏ kẹo bỏ thùng vàng." Bé Na: "Nhưng kẹo là đồ ăn." Chị Yến: "Vỏ kẹo không phải đồ ăn." Bé Na: "Vậy vỏ kẹo là gì?" Chị Yến im. Câu hỏi của bé Na 4 tuổi khó hơn câu hỏi phân loại rác của cả phường.

Bé Na hỏi "vỏ kẹo là gì?" và không ai trả lời được. Vỏ kẹo không phải đồ ăn, không phải chai nhựa, không phải bịch ni lông. Vỏ kẹo là thứ nằm giữa 3 thùng rác, giống nhiều vấn đề ở hẻm 17: không thuộc phe nào, và cuối cùng bị ném vào thùng gần nhất.

Cô Lan lập bảng theo dõi phân loại, dán bên cạnh sơ đồ cây của Mai. 2 tờ giấy A3 trên bảng tin sân chung, 1 xanh 1 trắng, trông như bài kiểm tra đạo đức công dân. Cô dùng bút đỏ gạch chân nhà sai, bút xanh đánh dấu nhà đúng. Đến cuối tuần 2, bảng của cô nhiều đỏ hơn xanh, giống bài thi trượt.

Điện. Tiết kiệm đợt 1 kéo dài 4 ngày. Đợt 2 (sau khi anh Hùng ngừng đăng số liệu hàng ngày): 0 ngày. Tất cả quay lại mức cũ. Đèn vẫn bật. Máy lạnh vẫn chạy. Bác Tư bật TV to hơn vì "không có trận nào hay nên cần âm lượng bù"). Ông Năm 14 camera vẫn 24/7.

Ngày 10, anh Hùng nhắn nhóm Zalo: "Dấu chân các-bon hẻm 17 tuần 2: tăng 3% so với tuần 1."

Bé Tin: "Tăng là vì anh bật máy chiếu thuyết trình 3 tiếng hôm thứ Sáu."

Anh Hùng: "Máy chiếu chỉ 200W!"

Bé Tin: "200W x 3h = 0.6 kWh. Bằng 1/10 tổng tiết kiệm tuần 1."

Anh Hùng dùng máy chiếu thuyết trình về tiết kiệm điện, và máy chiếu tiêu tốn 1/10 tổng điện hẻm 17 tiết kiệm được. Đây là nghịch lý tiết kiệm kiểu hẻm cụt: nói về tiết kiệm tốn hơn tiết kiệm thật.

Ngày 14. Cuối tuần 2.

Tôi đi 1 vòng hẻm, ghi vào sổ.

Cây: 22/29 còn sống (héo 7), 11 chậu cũ vẫn ở chỗ cũ (không ai dọn chậu chết). Rác: 3 thùng mới ở sân chung (Mai vẽ hình), 2 thùng cũ nứt vẫn ở góc nhà 28 (dán băng keo, vẫn dùng). Phân loại: 12/32 hộ đúng, 20 sai. Điện: quay lại mức cũ.

Hẻm 17 xanh được 1 tuần. Tuần 2 bắt đầu héo. Giống vụ phân loại rác lần đầu tiên (vụ 43), y hệt. 3 thùng, nhãn mới, hăng hái 1 tuần, rồi quên. Vòng lặp.

Déjà vu. Giống vụ phân loại rác lần đầu. Giống vụ thi khu phố kiểu mẫu. Giống mọi phong trào ở hẻm 17: tuần 1 cháy, tuần 2 tàn, tuần 3 quên. Chu kỳ. Như mùa, như thủy triều, như giá vàng theo lời chú Ba.

Nhưng không phải tất cả.

22 cây vẫn sống. 3 thùng rác mới vẫn ở sân chung. 12 hộ vẫn phân loại đúng (trong đó có cô Lan, ông Chín, bé Tin, và chị Yến vì bé Na hỏi "vỏ kẹo là gì" nên chị tra Google rồi dạy con). Không 100%. Nhưng không phải 0%.

Ông Năm nhắn riêng tôi tối Chủ nhật: "Khang, camera số 6 quay được sân chung. Cây mới bên ghế đá, lá xanh đẹp. Tôi tưới hộ mỗi sáng."

Ông Năm tưới cây ở sân chung mỗi sáng. Không ai nhờ. Ông ra khỏi nhà, tưới cây, rồi vào nhà xem camera. 30 giây ngoài nhà, đủ để tưới 1 cây. Và 1 cây đó sống nhờ 30 giây mỗi sáng.

Tôi ghi vào sổ: Vụ 95. Tổ dân phố xanh. Kết quả: tuần 1 xanh nhất lịch sử, tuần 2 héo dần. Cây: 22/29 sống. Rác: 12/32 hộ phân loại đúng. Điện: 0 tiết kiệm (trừ đèn sân chú Ba). Dấu chân các-bon: giảm 6 kg tuần 1, tăng lại tuần 2. Chi phí: 300k thùng rác + 765k cây giống (Hạnh bán). Thời gian xanh: 1 tuần. Dài hơn khu phố kiểu mẫu 6 ngày 23 giờ 30 phút. Tiến bộ.

Hẻm 17 xanh được 1 tuần. Dài hơn khu phố kiểu mẫu 6 ngày 23 giờ 30 phút. Tiến bộ.

Mai nhắn tin tôi lúc 9 giờ tối: "Xanh hết chưa?"

"Tuần 1 xanh. Tuần 2 héo."

"Giống cây anh sơn ở tranh tường: anh sơn xanh mãi."

"Tranh khác đời."

"Khác chứ. Tranh thì không cần tưới."

Mai so sánh hẻm 17 với bức tranh tường cô vẽ. Trong tranh, cây luôn xanh, hẻm luôn sạch, người luôn cười. Ngoài tranh, cây héo, rác lẫn, người cãi nhau. Nhưng tranh vẽ từ ngoài tranh, và cái đẹp nằm ở chỗ: Mai thấy đẹp trong cái héo.

Tôi đặt điện thoại xuống, nhìn ra cửa sổ. Hẻm tối, đèn nhà ai đó vẫn bật, chậu cây trước nhà 15 nghiêng vì gió chiều. Không xanh lắm, không đẹp lắm, nhưng vẫn còn đó. Giống hẻm 17: không bao giờ hoàn hảo, nhưng không bao giờ bỏ cuộc hẳn. Chỉ là nghỉ giữa hiệp, rồi lại cố.