Thông báo giả

Tối thứ Bảy, tám giờ, tôi đang nằm trên giường đọc sách thì điện thoại rung liên tục. Nhóm Zalo.

"Tổ trưởng Khang (20:03): THÔNG BÁO KHẨN! Phường yêu cầu họp tổ dân phố KHẨN CẤP tối nay lúc 20:30 tại nhà văn hóa. Nội dung: thay đổi cơ chế quản lý tổ dân phố mới. Bà con có mặt đầy đủ ạ!"

Tôi nhìn tin nhắn. Rồi nhìn lại. Rồi nhìn lần nữa.

Tổ trưởng Khang.

Tôi không gửi tin này.

Tôi lật điện thoại kiểm tra. Tin nhắn hiển thị tên "Tổ trưởng Khang" với ảnh đại diện y hệt của tôi, ảnh mặc áo sơ mi đứng trước bảng tin phường mà chị Hạnh chụp lén hôm họp. Nhưng tài khoản gửi không phải tài khoản tôi.

Có người giả tôi trong nhóm Zalo.

Nhóm đã nổ.

"Bà Sáu (20:04): Trời ơi họp tối vậy sao? Tối nay bà đốt nhang rồi, ra ngoài sợ vong theo!"

"Chú Ba (20:04): Thay đổi cơ chế quản lý? Đây là cuộc cải cách quan trọng! Bà con phải tham gia! Theo kinh nghiệm quốc tế, các cuộc cải cách hành chính địa phương thường diễn ra theo chu kỳ 5-7 năm..."

"Bác Tư (20:05): Giờ đó đang có Liverpool vs Man City! Họp nhanh nhanh được không?"

"Chị Hạnh (20:05): OK chị đi! Mà bà con ơi, ai cần ghế xếp mang theo thì chị có bán 85k/cái nha! Nhà văn hóa ghế cứng lắm!"

Tôi ngồi bật dậy, gõ tin nhắn thật nhanh.

"Khang (20:06): BÀ CON ƠI! Tin nhắn lúc 20:03 KHÔNG PHẢI DO EM GỬI! Em không hề thông báo họp tối nay! Đó là tài khoản giả mạo! Bà con KHÔNG cần đến nhà văn hóa ạ!"

Ghim ngay. Bài học từ vụ cúp điện tuần trước.

Nhưng muộn rồi. Hai mươi giờ mười lăm phút, chín phút sau tin nhắn giả, tôi nghe tiếng dép lê ngoài hẻm, tiếng xe máy nổ, tiếng cổng sắt mở. Bà con đã ra đường.

Chín phút. Đủ để chín hộ dân thay đồ, khóa cửa, đi bộ ra nhà văn hóa phường.

Tôi mặc vội quần dài (đang mặc quần đùi đọc sách), xỏ dép, chạy ra.

Nhà văn hóa phường. Phòng họp tổ tầng trệt. Đèn tuýp trắng, quạt trần quay chậm, hai mươi cái ghế nhựa xanh xếp sẵn (từ hôm tuần trước phường họp chi bộ chưa dọn). Và mười bảy người ngồi đợi.

Mười bảy. Hơn nửa tổ.

Chú Ba ngồi hàng đầu, vở ghi chú mở sẵn, bút bi nằm ngang. Bà Sáu ngồi góc, tay cầm xâu chuỗi, miệng lẩm nhẩm. Bác Tư ngồi cuối, tai nghe bluetooth một bên, đang xem bóng đá trên điện thoại nhưng vẫn đến. Cô Lan ngồi giữa, cạnh Phong (bị lôi đi theo, mặt bơ phờ, mắt dán vào điện thoại). Chị Hạnh đang livestream: "Bà con ơi, chị đang ở nhà văn hóa, tối nay có cuộc họp khẩn nè!"

Và anh Hùng. Đứng trước phòng, tay cầm laptop, đang cắm dây vào máy chiếu của phường.

– Anh Hùng! Không họp! Tin giả!

Hùng quay lại, mắt tròn:

– Tin giả? Sao có tên anh mà?

– Ai đó giả tài khoản tôi.

Mười bảy người nhìn tôi. Im lặng. Rồi chú Ba lên tiếng:

– Giả tài khoản? Nghĩa là bảo mật nhóm Zalo có lỗ hổng. Đúng rồi, tôi đã nói, hệ thống thông tin liên lạc của tổ dân phố không đạt chuẩn. Phải có xác thực hai lớp, phải có chữ ký số...

– Chú Ba, để em xử.

Tôi đứng trước phòng, mười bảy khuôn mặt nhìn tôi. Có người thất vọng (đã thay đồ đi ra rồi). Có người tức giận (bỏ dở xem bóng đá). Có người bình thản (chị Hạnh đang quay, có content là được).

– Bà con ơi, em xin lỗi. Tối nay không có cuộc họp nào. Tin nhắn trong nhóm không phải em gửi. Có người dùng tài khoản giả, lấy tên và ảnh của em để gửi thông báo. Em đang tìm hiểu.

– Ai làm vậy?

Cô Lan hỏi, giọng khó chịu. Phong ngồi cạnh cô, mắt vẫn dán vào điện thoại, nhưng tôi thấy khóe miệng hắn nhếch lên.

– Em chưa biết ạ.

Anh Hùng bước tới, giơ laptop:

– Để tôi kiểm tra! Tôi sẽ dò địa chỉ IP của tài khoản giả, truy ngược lại xem ai đăng nhập từ đâu!

Anh gõ bàn phím rào rào. Mở trình duyệt. Gõ "cách tìm IP Zalo". Nhìn kết quả. Gõ tiếp. Nhìn lại. Xoay laptop cho tôi xem:

– Hmm, cái này phải có quyền quản trị viên hệ thống mới truy được. Zalo không public IP người dùng. Nhưng nếu dùng phương pháp phishing link...

Anh Hùng vừa Google "cách tìm IP Zalo" trước mặt mười bảy người mà tự tin như đang demo sản phẩm tại hội nghị công nghệ.

– Thôi, để em xử kiểu khác.

Tôi nhắn riêng bé Tin.

"Khang (20:25): Tin, em có biết ai tạo tài khoản giả tổ trưởng không?"

Không trả lời. Ba mươi giây. Một phút. Hai phút.

Tôi nhìn quanh phòng. Bé Tin không có mặt. Nhà số 21, mười lăm tuổi, lớp 10. Tối thứ Bảy. Đáng lẽ phải ở nhà.

Điện thoại rung.

"Tin (20:28): 😅"

Một sticker. Mặt cười ngại.

"Khang (20:28): Tin."

"Tin (20:29): Dạ."

"Khang (20:29): Em xuống nhà văn hóa đi."

"Tin (20:29): Bắt buộc hả anh?"

"Khang (20:30): Bắt buộc."

Năm phút sau, bé Tin đạp xe đến. Áo thun đen, quần đùi, dép tổ ong, tai nghe bluetooth (kiểu giống Mai, thế hệ nào cũng đeo). Nó dựng xe ngoài cửa, bước vào phòng họp, mười bảy ánh mắt dồn về.

Tôi nhìn nó. Nó nhìn tôi. Rồi thở dài, kiểu bé Tin hay thở dài trước khi giải quyết vấn đề.

– Con gửi. Con xin lỗi.

Phòng im lặng. Rồi nổ.

– Trời ơi bé Tin!

– Sao con làm vậy?

– Tui bỏ bóng đá chạy qua đây vì mày!

Cô Lan quay sang nhìn Phong, mắt sắc:

– Con có liên quan không?

Phong giơ hai tay:

– Con không biết gì hết!

Phong nói thật hay giả, tôi không chắc. Nhưng mặt Phong bình thản quá mức cho một đứa không biết gì.

Tôi giơ tay, ra hiệu mọi người im.

– Tin, em giải thích đi.

Bé Tin nhìn xuống đất, rồi ngẩng lên. Mắt sáng, kiểu mắt của đứa trẻ đã nghĩ kỹ trước khi làm nhưng chưa nghĩ kỹ về hậu quả.

– Con muốn thử xem bà con có kiểm tra nguồn tin không. Tuần trước vụ cúp điện, anh Khang đính chính mà không ai quan tâm. Con nghĩ: nếu tin giả mà mang tên tổ trưởng, có ai kiểm tra không? Hay cứ thấy tên tổ trưởng là tin?

Im lặng.

– Con tạo tài khoản Zalo mới, lấy tên và ảnh anh Khang, xin vào nhóm. Admin lúc đó là anh Hùng, anh duyệt không check.

Anh Hùng mở miệng định nói gì, rồi đóng lại.

– Con gửi thông báo lúc tám giờ tối thứ Bảy, giờ mọi người ở nhà. Và đợi.

– Kết quả?

– Hai mươi bảy trên ba mươi hai hộ tin. Mười bảy hộ đến. Không ai gọi cho anh Khang xác minh trước khi đi.

Tôi nhìn mười bảy người trong phòng. Không ai gọi cho tôi. Đúng vậy. Tôi kiểm tra lịch sử cuộc gọi: không cuộc gọi nào từ tám giờ đến tám giờ mười lăm phút. Mười bảy người đọc tin, thay đồ, ra đường, đến nhà văn hóa, không ai bấm "gọi" cho tổ trưởng hỏi "có họp thật không".

Hai mươi bảy trên ba mươi hai hộ tin một thông báo giả. Tuần trước hai mươi chín trên ba mươi hai tin một tin đồn cúp điện. Hẻm 17 có tỉ lệ tin giả cao hơn tỉ lệ đóng quỹ đúng hạn.

Chú Ba đứng dậy, gật gù:

– Đây là vấn đề mang tính hệ thống. Thiếu cơ chế xác minh thông tin nội bộ. Theo mô hình quản trị thông tin của Singapore, mỗi thông báo cần có mã xác nhận...

– Chú Ba, để em xử ạ.

Tôi quay sang bé Tin.

– Tin, em làm sai. Em biết không?

– Dạ biết.

– Em fake tổ trưởng, làm mười bảy người đi ra nhà văn hóa tối thứ Bảy. Có người bỏ dở việc. Có người lo lắng. Bà Sáu bỏ dở đốt nhang.

Bà Sáu gật đầu mạnh:

– Đúng! Nhang bà đốt dở, vong theo ra ngoài thì sao!

Bé Tin cúi đầu:

– Con xin lỗi bà Sáu. Con xin lỗi bà con. Con không nghĩ nhiều người sẽ đến.

– Em nghĩ bao nhiêu người?

– Con nghĩ... năm, sáu. Không phải mười bảy.

Nó nghĩ năm sáu. Mười bảy đến. Hẻm 17 nhiệt tình hơn bé Tin tưởng. Hoặc cả nhẹ dạ hơn.

Tôi im lặng một lúc. Phòng họp yên ắng, chỉ có tiếng quạt trần, tiếng bình luận bóng đá rò rỉ từ tai nghe bác Tư, và tiếng livestream thì thầm của chị Hạnh ("Bà con ơi, tổ trưởng đang xử lý vụ này nè, kịch tính lắm!").

– Tin, em sai vì em không hỏi trước. Nhưng em đúng ở một điểm: không ai kiểm tra nguồn tin. Kể cả tôi tuần trước cũng mất ba tiếng mới đính chính.

Tôi nhìn mười bảy người.

– Bà con ơi, từ giờ nếu nhận được thông báo từ em trong nhóm, bà con gọi cho em xác nhận trước khi đi. Số em bà con có hết rồi. Mất ba mươi giây thôi.

Chú Ba:

– Hoặc dùng mã xác nhận! Mỗi thông báo kèm mã ba chữ số, chỉ tổ trưởng biết!

– Hoặc bà con cứ gọi em. Đơn giản hơn.

Anh Hùng chen vào:

– Tôi sẽ xóa tài khoản giả và bật chế độ duyệt thành viên mới cho nhóm. Từ giờ ai vào phải được admin duyệt.

Lần đầu tiên anh Hùng đề xuất giải pháp công nghệ mà thực tế và khả thi. Có lẽ vì lần này anh vừa bị lộ: admin duyệt không check.

Bé Tin đứng trước phòng, mười lăm tuổi, cao bằng vai tôi, mặt vẫn bình thản nhưng tai hơi đỏ. Nó biết sai. Nhưng nó cũng biết mình đã chứng minh một điều.

Tôi vỗ vai nó nhẹ:

– Lần sau muốn thử nghiệm gì, hỏi anh trước.

– Dạ.

– Và đi về. Tối rồi.

Bé Tin gật đầu, quay ra, đạp xe đi trong đêm, dép tổ ong kêu lẹt xẹt trên mặt nhựa đường.

Mười bảy người lục tục đứng dậy, kéo ghế, ra về. Nhưng không ai về ngay. Họ đứng ngoài sân nhà văn hóa, dưới ánh đèn đường nhấp nháy, bàn tán.

Bác Tư tháo tai nghe, mặt tiếc nuối:

– Liverpool dẫn 2-1 rồi mà tui bỏ ra đây!

Cô Lan quay sang Phong:

– Con có biết thằng Tin làm vụ này không?

Phong nhún vai:

– Con không biết. Mà nếu biết con cũng không nói.

– Phong!

– Con nói thật mà. Bạn con làm gì là việc bạn con. Con không chỉ điểm.

Phong mười sáu tuổi vừa tuyên bố nguyên tắc đạo đức cá nhân trước mặt hai mươi người lớn. Cô Lan nghẹn lời, không biết nên giận hay nên tự hào.

Chị Hạnh tắt livestream, bước lại gần tôi, giọng nhỏ:

– Khang, chị nghĩ vụ này cũng hay. Để chị quay clip kể lại, đăng TikTok, kiểu "bé 15 tuổi hack tổ dân phố". Viral chắc luôn.

– Chị Hạnh, đừng ạ.

– Vậy chị kể trên livestream thôi?

– Cũng đừng ạ.

Chị Hạnh thở dài, nhưng cười, kiểu cười của người đã quen bị từ chối mà không bao giờ từ bỏ. Chị sẽ kể, tôi biết. Chỉ là không kể tối nay.

Ông Năm đứng ngoài cổng nhà văn hóa, tay chắp sau lưng. Ông không vào phòng họp, chỉ đứng ngoài nghe. Thấy tôi đi ra, ông gật đầu nhẹ.

– Thằng nhỏ giỏi. Nhưng nghịch.

– Dạ, con biết.

– Camera tao ghi được nó đạp xe qua lúc tám giờ mười hai phút, trước khi mọi người ra đường. Nó đạp đi vòng vòng ngoài hẻm, chờ xem ai ra. Tao biết nó làm gì từ lúc đó.

– Sao ông không nói?

– Tao muốn xem mày xử kiểu nào.

Ông Năm gật đầu lần nữa, rồi quay lưng đi về, dáng cao gầy khuất dần trong bóng tối hẻm. Mười bốn camera nhấp nháy đèn đỏ dọc đường ông đi, như đàn đom đóm canh giữ giấc ngủ của cả tổ.

Ông Năm biết từ đầu. Camera ông ghi được mọi thứ. Nhưng ông không nói, vì ông muốn xem tôi xử. Kiểu ông Năm: biết hết, không nói, đợi đúng lúc.

Về phòng, tôi ngồi vào bàn, mở sổ mới, viết:

Vụ số 49: Thông báo giả.

Thủ phạm: bé Tin, 15 tuổi, nhà 21.

Phương thức: tạo tài khoản Zalo giả tên + ảnh tổ trưởng, xin vào nhóm (admin Hùng duyệt không kiểm tra), gửi thông báo họp khẩn.

Kết quả: 27/32 hộ tin. 17 hộ đến nhà văn hóa. 0 người gọi xác minh.

Bài học: một đứa 15 tuổi giả được tổ trưởng trong 30 giây. Anh chuyên gia AI mất 30 phút Google mà vẫn không hiểu bị giả kiểu gì.

Tôi nhìn dòng cuối, mỉm cười, rồi gạch đi. Viết lại:

Bài học: hẻm 17 tin tổ trưởng hơn tôi nghĩ. Chỉ là họ tin mà không kiểm tra.

Không biết nên vui hay buồn.