Ai đã thả icon cười

Hai tuần sau vụ sticker, tôi tưởng nhóm Zalo đã yên. Hướng dẫn emoji hai trang của tôi vẫn được ghim, dù chỉ chú Ba đọc. Cô Lan đã giải hòa. Mọi người thả ❤️ và 👍 cẩn thận hơn, có người còn ghi chú "(đồng ý)" bên cạnh.

Rồi chuyện xảy ra.

Chiều thứ Năm, nhóm Zalo.

"Chị Tuyền nhà 28 (16:45): Bà con ơi, bà ngoại nhà tui mất rồi. Bà 87 tuổi, mất lúc 3 giờ chiều nay tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định. Tang lễ tại nhà từ tối nay. Nhờ bà con thông cảm nếu có ồn ào mấy ngày tới 🙏"

Nhóm im lặng vài phút. Rồi những tin chia buồn đổ về, đều đặn, chân thành.

"Chị Hạnh (16:48): Chị chia buồn cùng gia đình em Tuyền 🙏"

"Ông Năm (16:49): Chia buồn. Bác gái sống thọ, hiền lắm 🙏"

"Bà Sáu (16:50): Bà chia buồn. Bà sẽ qua thắp nhang tối nay."

"Chú Ba (16:51): Chú chia buồn cùng gia đình. Bà cụ là người tốt, sống có đức."

Hai mươi tin chia buồn trong vòng mười phút. Không quảng cáo. Không phong thủy. Không kinh tế vĩ mô. Chỉ có chia buồn. Lần đầu tiên nhóm Zalo tổ 17 đồng lòng tuyệt đối trong một chủ đề.

Lần đầu tiên tôi thấy nhóm Zalo này đẹp. Ba mươi hai hộ dân cãi nhau mỗi ngày về xoài, chó, rác, emoji. Nhưng khi một nhà có tang, tất cả dừng lại. Không ai chen quảng cáo. Không ai phân tích kinh tế vĩ mô. Không ai phán phong thủy.

Chị Hạnh, lần đầu tiên trong bốn tháng tôi biết chị, không bán gì. Chị chỉ chia buồn.

Tôi gõ tin chia buồn, cẩn thận, rồi ghim lên đầu nhóm thay hướng dẫn emoji. Lúc này hướng dẫn emoji không quan trọng. Lúc này chỉ có một gia đình đang mất người thân.

Rồi, lúc năm giờ mười hai phút chiều, có người thả 😂 lên tin chia buồn của chị Tuyền.

Một cái 😂.

Nhóm nổ.

Không phải nổ kiểu vụ sticker tuần trước, kiểu tranh luận thế hệ gap hay ngữ nghĩa emoji. Lần này nổ kiểu giận thật. Vì context khác. Vì đây là tin buồn. Bà ngoại chín mươi bảy tuổi (tôi viết nhầm, chị Tuyền nói 87) vừa mất, và ai đó thả mặt cười.

"Cô Lan (17:15): Lại 😂? Lần này là tin chia buồn! Ai thả vậy? Vô lễ quá!"

"Bác Tư (17:16): Quá đáng! Người ta mất bà ngoại mà cười? Thẻ đỏ! Trực tiếp thẻ đỏ!"

"Bà Sáu (17:17): Ai cười người chết thì quả báo! Bà nói thiệt!"

"Anh Hùng (17:18): Phải truy ra! Tôi sẽ kiểm tra lịch sử hoạt động nhóm! Zalo có lưu log!"

"Bé Tin (17:19): Zalo không cho admin xem ai react. Anh Hùng đừng bịa."

Chị Tuyền nhà 28 không nhắn gì. Chắc cô ấy đang bận lo tang lễ, hoặc đang buồn, hoặc cả hai. Tôi nhắn riêng chị Tuyền: "Chị ơi, em xin lỗi. Em sẽ xử lý." Chị Tuyền chỉ trả lời: "Dạ, cảm ơn em Khang."

Ông Năm nhắn riêng tôi.

"Ông Năm (17:25): Con, camera tao không ghi được Zalo. Tao biết vậy rồi."

Ông Năm thất vọng vì camera không phủ được không gian số. Mười bốn camera theo dõi mọi chuyển động vật lý trong hẻm, nhưng một cái 😂 trên Zalo thì vượt quá tầm quan sát.

Tôi đi bộ về phòng, thay quần dài, rửa mặt. Ngồi vào bàn, mở sổ, gạch đầu dòng: ai có thể thả 😂? Loại trừ: chị Tuyền (người đăng tin, không tự react), bé Tin (nó biết dùng Zalo, không bấm nhầm), cô Lan (sau vụ tuần trước, cô kiêng 😂 như kiêng cúm). Còn lại hai mươi chín người.

Tôi nhắn bé Tin trước.

"Khang (17:35): Tin, vụ 😂 lần này, em nghĩ sao?"

"Tin (17:36): Khác vụ trước. Vụ trước là thế hệ gap, vụ này có thể là bấm nhầm. Mấy người lớn tuổi hay bấm nhầm emoji lắm."

"Khang (17:36): Em nghĩ ai?"

"Tin (17:37): Con không chắc. Nhưng bà Sáu, ông Chín, hoặc cô Hai. Ba người hay nhờ con sửa điện thoại."

"Khang (17:37): Cảm ơn em."

"Tin (17:38): Anh Khang, đừng làm lớn quá. Nếu bấm nhầm thì hỏi nhẹ, đừng truy như vụ trước."

Bé Tin mười lăm tuổi nhắc tổ trưởng ba mươi hai tuổi về cách xử lý khủng hoảng truyền thông. Thế hệ sau đi trước thế hệ trước.

Chị Hạnh nhắn riêng, không đợi tôi hỏi.

"Hạnh (17:40): Em Khang, vụ này chị không biết ai thả. Chị nói thiệt. Bình thường chị biết hết, nhưng Zalo thì chị không có 'nguồn'. Camera ông Năm cũng không ghi được Zalo."

"Hạnh (17:41): À mà em, nhà chị Tuyền đám, chị đang chuẩn bị mấy bó hoa viếng. Ai cần đặt hoa chị có giá sỉ 80k/bó. Nhưng chuyện này chị nhắn riêng thôi, không đăng nhóm đâu. Chị biết lúc nào nên bán lúc nào không."

Chị Hạnh biết lúc nào nên bán. Đây có lẽ là skill quan trọng nhất của chị, quan trọng hơn cả mạng lưới thông tin.

Tôi bắt đầu nhắn riêng từng người. Không phải ba mươi hai hộ, nhưng mười lăm người hay dùng Zalo nhất. Câu hỏi giống nhau: "Anh/chị có thả 😂 lên tin chị Tuyền không?"

Mười bốn người nói không. Một người không trả lời: ông Chín nhà số 30.

Ông Chín bảy mươi tuổi. Hưu trí. Ít nói. Hay gửi tin nhắn bằng giọng nói (voice message) vì mắt kém. Không rành Zalo. Con cháu cài cho rồi dạy sơ sơ.

Tôi đi bộ đến nhà ông Chín. Nhà cuối hẻm, gần phòng tôi. Cửa sắt mở, đèn vàng, tiếng tivi phát chương trình thời sự. Ông Chín ngồi ngoài hiên, uống trà, quạt giấy phe phẩy.

– Ông Chín, con Khang.

– Ừ, vào ngồi.

Tôi ngồi xuống ghế nhựa đối diện. Trà nhạt, gió hẻm mát, mùi nhang từ nhà chị Tuyền thoảng qua (tang lễ đã bắt đầu).

– Ông Chín, con hỏi chuyện. Ông có thả biểu tượng gì lên tin chị Tuyền trong nhóm Zalo không?

Ông Chín nhíu mày, cầm điện thoại lên. Màn hình to, chữ to (con cháu chỉnh sẵn). Ông mở Zalo, lật lật, rồi đưa tôi xem.

– Tao thấy tin con Tuyền nó đăng. Tao muốn thả cái mặt buồn, nhưng tao bấm cái nào tao cũng không biết. Mấy cái mặt nhỏ quá, tao nhìn không rõ.

Tôi nhìn điện thoại ông. Màn hình bảy inch, chữ to, nhưng emoji vẫn nhỏ. Hàng emoji react Zalo: ❤️ 😂 😮 😢 😡 👍. Sáu cái mặt bé xíu trên một hàng. Ông Chín mắt kém, bấm nhầm 😂 thay vì 😢.

– Ông thả nhầm rồi. Ông muốn thả mặt buồn 😢, nhưng bấm nhầm mặt cười 😂. Hai cái nằm cạnh nhau.

Ông Chín cúi nhìn màn hình, nheo mắt:

– Ủa, cái nào buồn cái nào cười? Tao thấy giống nhau hết. Mặt nào cũng có nước mắt mà.

Ông Chín bảy mươi tuổi không phân biệt được 😂 (cười ra nước mắt) và 😢 (buồn khóc) vì cả hai đều có nước mắt. Ông đúng: cả hai mặt đều có nước mắt, chỉ khác miệng cười hay miệng xệ, mà trên màn hình bảy inch, miệng emoji chỉ to bằng hạt mè.

– Ông ơi, để con sửa cho ông. Con gỡ cái 😂, thay bằng 😢 nha.

– Ừ, gỡ đi. Tao buồn chứ tao có cười đâu. Bà ngoại con Tuyền hiền lắm, lúc còn sống hay cho tao mấy trái xoài.

Tôi gỡ react 😂, thả lại 😢. Rồi chỉ ông cách phân biệt: 😂 miệng cười to, 😢 miệng xệ xuống. Ông nheo mắt nhìn, gật gật, rồi lắc đầu:

– Tao vẫn thấy giống nhau. Thôi, lần sau tao nhờ con Tuyền thả giùm.

– Dạ, hoặc ông gõ chữ. Viết "chia buồn" là được.

– Ừ, gõ chữ chắc hơn. Nhưng gõ chậm lắm, tao đánh một chữ mất mười giây.

– Không sao ông ơi. Chia buồn không cần nhanh.

Ông Chín cười nhẹ, nụ cười của người bảy mươi tuổi hiền lành, kiểu cười không cần emoji để diễn tả. Ông rót trà cho tôi, tôi uống, trà loãng nhưng ấm. Gió đêm thổi qua hẻm, mang theo mùi nhang từ nhà chị Tuyền, pha lẫn mùi đất ẩm sau cơn mưa chiều.

– Khang, con đi thắp nhang cho bà ngoại con Tuyền chưa?

– Dạ chưa, con tính mai qua.

– Đi tối nay đi. Bà mới mất, tối đầu tiên lạnh lắm. Cần nhiều người qua cho ấm.

Tôi gật đầu, đứng dậy. Ông Chín đứng theo, chầm chậm, tay chống gối. Hai ông cháu đi bộ qua hai nhà, đến nhà số 28, nơi tang lễ đang diễn ra. Hương khói nghi ngút, vài người ngồi ngoài hiên, tiếng tụng kinh nhẹ từ bên trong.

Ông Chín thắp nhang, cúi đầu, miệng lẩm nhẩm. Chị Tuyền ra chào, mắt đỏ nhưng bình tĩnh. Ông Chín nắm tay chị, giọng run:

– Bà ngoại con sống thọ, sống hiền. Con đừng buồn quá.

Chị Tuyền gật đầu, mắt ướt. Không ai nhắc gì đến 😂. Ở đây, giữa nhang khói và tiếng kinh, emoji không tồn tại. Chỉ có người thật, nước mắt thật, và bàn tay nắm bàn tay.

Về nhà, tôi gõ tin nhắn vào nhóm.

"Khang (20:30): Bà con ơi, em đã tìm ra người thả 😂 lên tin chia buồn. Đó là ông Chín nhà 30. Ông muốn thả 😢 (buồn) nhưng bấm nhầm 😂 (cười) vì mắt kém. Ông đã rất áy náy và gửi lời xin lỗi chân thành đến chị Tuyền và gia đình. Em đã giúp ông sửa lại. Mong bà con thông cảm ạ 🙏"

Phản ứng:

"Cô Lan (20:32): Ôi, tội ông Chín. Chị xin lỗi đã nặng lời."

"Bác Tư (20:33): Rút thẻ đỏ lại! Đổi thẻ vàng... à không, rút thẻ luôn. Không phạt."

"Bà Sáu (20:34): Ông Chín hiền lắm. Bà biết mà, ổng không cố ý."

"Anh Hùng (20:35): Tôi đã nói là phải kiểm tra trước khi kết luận! Lần sau dùng AI phân tích intent trước khi..."

"Bé Tin (20:35): Anh Hùng, anh nói ngược. Hồi chiều anh bảo 'phải truy ra' cơ mà."

Anh Hùng im lặng.

Chị Tuyền nhắn riêng tôi:

"Chị Tuyền (20:40): Cảm ơn em Khang. Chị không giận ông Chín. Chị biết ổng hiền. Chị chỉ buồn lúc đó thôi."

"Khang (20:41): Dạ, em hiểu. Chị lo tang lễ đi, có gì em giúp."

"Chị Tuyền (20:41): Ừ, mai đám, nếu em rảnh qua thắp cho bà con nhang."

"Khang (20:42): Dạ, em qua."

Tối muộn, tôi về phòng, ngồi vào bàn. Hẻm đã tối, chỉ còn ánh đèn từ nhà chị Tuyền, nơi tang lễ đang diễn ra. Tiếng tụng kinh nhè nhẹ vọng qua, trầm và đều, xen lẫn tiếng nói chuyện khẽ của người đến viếng. Mùi nhang quyện trong gió, nồng nhưng không khó chịu, mùi quen thuộc của hẻm mỗi khi có việc.

Tôi mở sổ.

Vụ số 51: Ai thả icon cười lên tin chia buồn.

Thủ phạm: ông Chín, nhà 30, 70 tuổi, mắt kém.

Nguyên nhân: bấm nhầm 😂 thay vì 😢, hai emoji nằm cạnh nhau, đều có nước mắt.

Diễn biến: cả tổ giận dữ nửa ngày. Bác Tư đòi thẻ đỏ. Bà Sáu đe quả báo. Anh Hùng đòi truy IP.

Kết quả: ông cụ 70 tuổi bấm nhầm vì mắt kém. Ai cũng thông cảm.

Bài học: Ở tổ dân phố, 2 ngày đủ để biến 1 cái nhấn nhầm thành khủng hoảng ngoại giao. Nhưng cũng chỉ cần 5 giây để sửa.

Tôi gấp sổ, tắt đèn bàn. Nằm xuống giường, nhìn trần nhà, quạt trần quay chậm. Ngoài hẻm, tiếng tụng kinh vẫn đều đều, tiếng chuông mõ nhẹ, tiếng ai đó khóc khẽ.

Ông Chín bảy mươi tuổi, mắt kém, muốn chia buồn với hàng xóm nhưng bấm nhầm nút. Ông Năm sáu mươi bảy tuổi, có mười bốn camera nhưng không quay được Zalo. Chị Tuyền mất bà ngoại, chỉ nhắn một tin rồi im.

Ba mươi hai hộ dân, mỗi người mỗi cách bày tỏ. Có người bằng chữ, có người bằng emoji, có người bằng nhang, có người bằng im lặng. Và có người bằng xoài.

Ngày mai tôi sẽ qua thắp nhang cho bà ngoại chị Tuyền. Không cần emoji.