Khởi nghiệp tập thể

Anh Hùng gửi nhóm Zalo lúc 11 giờ đêm thứ Năm.

1 tấm ảnh. Nền đen, chữ trắng, cỡ chữ to: "HOMESTAY HẺM 17, TRẢI NGHIỆM ĐỜI SỐNG TỔ DÂN PHỐ"

Dưới ảnh, anh Hùng viết: "Em có 1 ý tưởng. Sáng mai họp, quán anh Tuấn, 9 giờ. Ai quan tâm thì đến."

11 giờ 02: Chú Ba nhắn "Mô hình kinh doanh? Vốn bao nhiêu? Thị trường mục tiêu?"

11 giờ 03: Bác Tư nhắn "Khách du lịch vào hẻm coi bóng đá với tui hả? Hay lắm!"

11 giờ 05: Chị Hạnh nhắn "Em livestream bán tour được không?"

11 giờ 06: Bà Sáu nhắn "Nhà nào cho thuê phải xem hướng."

11 giờ 07: Bé Tin thả 🤔.

Anh Hùng gửi ảnh lúc 11 giờ đêm, và 5 phút sau 5 người trả lời. Hẻm 17 không ngủ. Hoặc ngủ nhưng cầm điện thoại.

9 giờ sáng thứ Sáu. Quán cà phê anh Tuấn.

8 người: tôi, anh Hùng, chú Ba, bác Tư, chị Hạnh, bé Tin, cô Lan, bà Sáu. Anh Tuấn bê ra 8 ly cà phê sữa đá (phụ thu 5k "phí phòng họp").

Anh Hùng mở điện thoại, chiếu lên tường quán bằng máy chiếu mini (mượn cơ quan, 3 triệu, "để em trả sau"). 6 trang.

Slide 1: Vấn đề. "Du khách muốn trải nghiệm đời sống thật Việt Nam. Khách sạn 5 sao không có drama hàng xóm."

Slide 2: Giải pháp. "Homestay hẻm 17. Khách ở nhà dân, ăn cơm dân, xem cãi nhau dân, tham gia họp tổ."

Slide 3: Doanh thu. "500k/đêm/khách. 10 khách/tháng = 5 triệu. Chia 32 hộ = 156.250đ/hộ/tháng."

Slide 4: Đội ngũ. Ảnh 8 người (chụp lén, không ai đồng ý) với vai trò: Hùng = CEO, Ba = CFO, Tư = CMO, Hạnh = Sales, Tin = CTO, Khang = COO, Lan = HR, Sáu = Phong thủy Consultant.

Slide 5: Cạnh tranh. "Hẻm 17 có gì mà hẻm khác không có? 14 camera, 1 con mèo, 1 ông già đọc thơ kinh tế, 1 bà phong thủy."

Slide 6: Kêu gọi vốn. "Vốn cần: 0 đồng. Mọi thứ đã có sẵn."

Anh Hùng trình bày 6 trang trong 15 phút. Hùng tự tin, giọng to, tay chỉ tường, mắt sáng. Đây là Hùng ở trạng thái nguy hiểm nhất: Hùng tin vào ý tưởng của mình. Lần cuối Hùng tin vào ý tưởng, 8 hộ mất 73 triệu tiền CryptoStar.

Nhưng lần này khác. Không ai mất tiền, vì không có tiền để mất.

Phản hồi:

Chú Ba giơ tay (dù không ai bảo giơ):

– Mô hình hay. Nhưng doanh thu 5 triệu chia 32 hộ thì quá thấp. Cần scale up. 100 khách/tháng mới đáng.

– 100 khách? Hẻm cụt 97 mét, chú Ba. 10 khách đã chật.

– Vậy thì nâng giá. 500k quá rẻ. 1 triệu/đêm. Trải nghiệm premium.

– Premium gì? Chuột chạy lúc 3 giờ sáng?

– Chuột là wildlife. Khách Tây thích wildlife.

Chú Ba biến chuột thành điểm bán hàng. Đây là tại sao chú luôn thua trên thị trường thật nhưng luôn thắng trên thị trường tưởng tượng.

Bác Tư:

– Tour bóng đá. Khách vào hẻm, xem bóng đá tại quán anh Tuấn, tui bình luận trực tiếp. Giống Sky Sports, nhưng bằng tiếng Việt, có cà phê sữa đá.

– Khách Tây không hiểu tiếng Việt, bác.

– Không cần hiểu. Bóng đá là ngôn ngữ chung. Tui hét "Penalty!" họ cũng hiểu.

Bác Tư đề xuất tour bóng đá, bình luận trực tiếp cho khách nước ngoài. Vốn: 0 đồng. Cơ sở vật chất: 1 TV 55 inch, 4 bàn nhựa, 1 giọng to. Khả thi: 0%. Nhưng bác Tư không cần khả thi. Bác cần sân khấu.

Chị Hạnh:

– Em livestream bán tour. Tiếng Việt trước, tiếng Anh sau. Em học tiếng Anh trên Duolingo, streak 47 ngày.

– 47 ngày đủ nói gì? bé Tin hỏi.

– "Hello, my name is Hạnh, welcome to Hẻm 17."

– Rồi sao?

– Rồi chuyển sang tiếng Việt. Khách tự dịch.

Cô Lan:

– Nếu làm thì phải có quy trình. Giấy phép kinh doanh, đăng ký lưu trú, bảo hiểm cho khách. Đây không phải trò chơi.

– Chị Lan, ngân sách là 0 đồng. Giấy phép cũng 0 đồng hả?

Cô Lan im. Rồi:

– Vậy đây là trò chơi.

Bà Sáu:

– Nhà nào cho thuê phải xem hướng. Nhà hướng Tây Nam năm nay xung, không cho khách vào. Nhà hướng Đông Bắc hợp, phát tài.

– Bà Sáu, hẻm cụt chỉ có 1 hướng: hướng vào.

– Vào cũng có Đông vào và Tây vào.

Bà Sáu chia hẻm cụt thành 2 hướng vào. Phong thủy không có giới hạn, kể cả trong hẻm cụt 97 mét.

Anh Tuấn (chủ quán, đang lau ly, nghe từ đầu):

– Quán tui có sẵn 4 bàn. Khách đến ăn sáng, uống cà phê, ngồi nghe mấy ông cãi nhau. Miễn phí entertainment. Tui chỉ tính tiền cà phê.

– Entertainment? Mấy ông cãi nhau là entertainment? cô Lan hỏi.

– Chị Lan, 14 người tụ xem 2 ông đánh cờ tướng 3 ngày liên tiếp. Nếu đó không phải giải trí thì tui không biết gọi là gì.

Anh Tuấn, người bán cà phê 10 năm, nói câu thực tế nhất cuộc họp. Quán anh đã là homestay rồi: có bàn, có cà phê, có drama miễn phí, có 2 ông già cãi nhau bên ghế đá mỗi sáng. Chỉ thiếu khách nước ngoài.

Tôi ngồi giữa, ghi biên bản vào sổ bìa xanh coban. Trang ghi: "Vụ 91. Khởi nghiệp." Dưới ghi: 6 đề xuất, 6 hướng khác nhau, 0 giao điểm. Anh Hùng muốn homestay. Chú Ba muốn tour kinh tế. Bác Tư muốn tour bóng đá. Chị Hạnh muốn bán hàng. Bà Sáu muốn tour phong thủy. Cô Lan muốn quy trình.

Ở hẻm 17, ý tưởng không thiếu. Thiếu là thiếu 2 người đồng ý cùng 1 ý tưởng.

Bé Tin, im từ đầu, cuối cùng nói:

– Ý tưởng hay. Nhưng không ai trong 8 người biết làm homestay. Không ai biết tiếng Anh đủ giao tiếp. Không có phòng đạt chuẩn. Không có giấy phép. Không có vốn. Và không ai rảnh, vì mọi người đều đi làm ngày thường.

Im lặng 5 giây.

– Nhưng nếu chỉ cần 1 ngày cuối tuần, cho 1-2 khách Việt, không cần giấy phép (vì dưới quy mô), không cần tiếng Anh, không cần vốn, chỉ cần 1 phòng trống, 1 bữa cơm, và 1 buổi chiều cãi nhau dưới gốc xoài. Thì có thể thử.

Bé Tin 15 tuổi, phá vỡ ý tưởng trong 30 giây, rồi xây lại trong 30 giây tiếp theo. Phiên bản thu nhỏ của anh Hùng, nhưng có logic.

Tuần sau đó.

Nhóm Zalo "Homestay Hẻm 17" được lập. 12 thành viên. Anh Hùng admin, bé Tin admin phụ.

Ngày 1: 47 tin nhắn về tên gọi. "Hẻm Stay"? "Stay 17"? "Homestay Cụt"? Chú Ba: "Hẻm 17 Retreat, nghe quốc tế." Bác Tư: "Hẻm 17 Arena, nghe bóng đá." Chị Hạnh: "Hạnh Shop Homestay, nghe bán hàng." Bé Tin: "Hẻm 17. Không cần thêm gì."

Ngày 2: 63 tin nhắn về vai trò. Ai là "host"? Ai nấu ăn? Ai dẫn tour? Chú Ba: "Tôi giảng bài kinh tế cho khách. 2 tiếng, có hình chiếu." Bác Tư: "Tôi dẫn khách xem bóng đá. 90 phút, có cà phê." Chị Hạnh: "Tôi bán hàng cho khách. 24/7, có combo."

Ngày 3: 89 tin nhắn về phòng cho thuê. Không ai có phòng trống. Nhà chú Ba: 2 phòng, 1 nuôi gà. Nhà bác Tư: vợ không đồng ý. Nhà anh Hùng: bề bộn thiết bị, "không an toàn cho khách." Nhà cô Lan: "Không. Phòng con tôi là quyền riêng tư."

Ngày 4: 12 tin nhắn. Giảm mạnh.

Ngày 5: 3 tin nhắn. Anh Hùng: "Ai rảnh cuối tuần họp lại?" 0 trả lời.

Ngày 5, anh Hùng đăng 1 bài dài: "Tổng kết tuần 1, kế hoạch tuần 2, phân công nhiệm vụ." 0 người đọc hết. 2 người thả 👍 (bé Tin và ông Năm, ông Năm thả vì thấy mọi người thả).

Ngày 6: 0 tin nhắn. Nhóm Zalo im như tối Chủ nhật vụ 87. Nhưng lần này không phải giận, chỉ là hết hứng. Giận thì hẻm im vì đau, hết hứng thì hẻm im vì lười. 2 kiểu im lặng khác nhau, và kiểu thứ 2 khó chữa hơn.

Ngày 7: Chú Ba nhắn: "Dự án tạm dừng. Chờ thời điểm thích hợp. Thị trường chưa sẵn sàng."

Bác Tư nhắn ngay: "Anh Ba, nói thẳng đi: dẹp."

Chú Ba: "Không phải dẹp. Tạm dừng. 2 cái khác nhau."

Bác Tư: "Giống nhau. Giống trận cờ tướng hòa: ai cũng nói mình thắng thế, nhưng không ai đánh tiếp."

Chú Ba im 3 phút. Rồi thả 😂. Bác Tư thả 😂 lại. 2 emoji cười là cách 2 ông già nói "thôi, kệ đi" mà không cần đánh chữ.

Dự án Homestay Hẻm 17: sinh ngày thứ Năm lúc 11 giờ đêm, chết ngày thứ Năm tuần sau lúc không ai nhắn. Thọ 7 ngày. Nguyên nhân tử vong: không ai đầu tư, không ai rảnh, không ai đồng ý vai trò, và không ai có phòng trống vì nhà ai cũng chật.

Nhưng dự án không hoàn toàn vô ích.

Thứ Bảy, 1 tuần sau khi dự án chết, anh Hùng ngồi quán anh Tuấn, uống cà phê, lướt điện thoại. Mặt buồn. Giống lúc CryptoStar sập, nhưng nhẹ hơn, vì lần này không ai mất tiền, chỉ mất ý tưởng.

Chú Ba ngồi cạnh:

– Hùng, ý tưởng hay.

– Nhưng không ai làm.

– Ý tưởng hay mà không ai làm, là ý tưởng bình thường. Ý tưởng bình thường mà có người làm, mới là ý tưởng hay.

Chú Ba nói câu thông minh nhất kể từ khi tôi biết chú. Và chú nói cho anh Hùng, người từng bị chú chê "không hiểu kinh tế." Có lẽ chú Ba hiểu kinh tế bằng con người hơn bằng số liệu.

Anh Hùng cười nhẹ:

– Vậy lần sau em làm gì?

– Lần sau, chú Ba nhấp cà phê, em tìm 1 người làm cùng trước. Rồi 2 người tìm thêm 3. Đừng 1 người thuyết trình 32 người.

Tôi ngồi bàn bên, nghe, ghi vào sổ:

Vụ 91. Khởi nghiệp tập thể. Ý tưởng: Homestay Hẻm 17. Vốn: 0 đồng. Nhân sự: 12 người (trên Zalo), 0 người (thực tế). Doanh thu: 0 đồng. Lời: 0 đồng. Lỗ: 0 đồng. Thời gian sống: 7 ngày. Bài học: ý tưởng bay bổng + ngân sách 0 = giấc mơ đẹp trên giấy ô ly.

32 hộ dân, 32 ý tưởng, 0 đồng vốn, 0 khách hàng. Khởi nghiệp 101: ý tưởng thì nhiều, thực thi thì mai tính.

Nhưng trên đường về, tôi đi ngang nhà anh Hùng. Cửa mở. Anh đang ngồi bàn, viết gì đó trên giấy. Không phải máy chiếu. Giấy thường, bút bi, viết tay.

– Viết gì đó, Hùng?

– Kế hoạch mới. Nhỏ hơn. Không cần máy chiếu.

Anh Hùng viết kế hoạch bằng tay. Không có máy chiếu, không có chữ đẹp, không có nền đen chữ trắng chiếu tường. Chỉ giấy và bút bi xanh. Có lẽ đó mới là lúc ý tưởng bắt đầu thật.

Tối đó, nhóm Zalo chính (không phải nhóm Homestay đã chết) hoạt động bình thường. Chú Ba đăng giá vàng. Bác Tư đăng lịch bóng đá. Chị Hạnh bán combo trà sữa 15k. Cô Lan chia sẻ bài về an toàn thực phẩm (Phong thả 😂, lần này cô không phản ứng). Ông Năm gửi ảnh camera số 6: gốc xoài chiều, 3 ghế đá, 2 ông già ngồi, 1 con mèo.

Hẻm 17 không khởi nghiệp thành công. Nhưng hẻm 17 vẫn sống.

Tôi ngồi phòng, nhìn nhóm Zalo, đếm: từ vụ 87 (cold war 48 tiếng) đến giờ, hẻm đã qua giải bóng đá (vụ 88), văn nghệ phường (vụ 89), cuộc thi nấu ăn (vụ 90), và khởi nghiệp homestay (vụ 91). 4 hoạt động tập thể trong chưa đầy 1 tháng. Trước vụ 87, hẻm chỉ tụ khi cãi nhau. Sau vụ 87, hẻm tụ vì muốn.

Sự khác biệt giữa trước và sau vụ 87: trước, hẻm 17 tụ lại vì phải (họp tổ, drama, tranh chấp). Sau, hẻm tụ lại vì thích (bóng đá, văn nghệ, nấu ăn, mơ mộng). Có lẽ 48 tiếng im lặng đã dạy 32 hộ dân 1 điều: tiếng ồn cũng quý, nếu ngày nào đó nó biến mất.

Ông Năm nhắn riêng tôi lúc 10 giờ: "Khang, dự án homestay sập rồi hả?"

"Dạ, sập rồi ông Năm."

"Tốt. Ít khách lạ hơn, camera dễ quản lý."

Ông Năm ủng hộ dự án sập. Vì ông quản lý 14 camera cho 32 hộ dân đã vất vả, thêm khách du lịch thì camera ông hết pin.

Mai nhắn tôi lúc 10 giờ 15: "Nghe nói homestay hẻm 17 sập rồi?"

"7 ngày. Kỷ lục ngắn nhất."

"Ngắn thứ 2. Nhóm Zalo 'Thông tin THẬT' của anh Bảy cũng 7 ngày."

"Vậy là hẻm 17 có quy luật."

"Đúng. Mọi thứ sống được 7 ngày rồi chết. Trừ chuyện cãi nhau. Cãi nhau sống mãi."

Tôi nhắn: "Và trừ nhóm Zalo chính."

"Nhóm Zalo chính sống vì có anh mỗi sáng gửi thông báo không ai đọc."

"Em đọc mà."

"Em đọc vì em vẽ anh cầm sổ đi dán thông báo, cần biết nội dung."

Mai vẽ tôi. Tôi không biết bức vẽ trông như nào. Nhưng tôi biết cô vẽ, và việc cô cần biết nội dung thông báo để vẽ cho đúng khiến tôi vui theo cách mà không cuốn sổ nào ghi được.

Mai nói "cãi nhau sống mãi" lúc 10 giờ tối thứ Bảy, và tôi cười 1 mình trong phòng, Chà Bông kêu meo ở đâu đó ngoài hẻm (chắc đang ở nhà ông Chín ăn cá). Đây là lần đầu tiên tôi cười 1 mình vì tin nhắn ai đó, và tôi không biết đó là dấu hiệu tốt hay xấu. Nhưng tôi biết tôi muốn nhắn tiếp.