Đêm Đầu Tiên

Đèn trong căn hộ nhấp nháy lúc mười giờ tối Ngày 3.

Quân đang ngồi trước bàn, tờ giấy ông Phúc đưa trải ra bên cạnh sổ tay. Tần số 7.038, thời gian phát 02:00 đến 03:00, cấu trúc lặp nhưng không theo chuẩn nào đã biết. Anh đang vẽ lại dạng sóng theo mô tả khi bóng đèn trần chập chờn ba lần liên tiếp.

Lần thứ nhất: tối nửa giây, sáng lại. Lần thứ hai: tối một giây rưỡi. Lần thứ ba: tối bốn giây. Tần suất tăng, thời lượng tăng. Đây không phải cúp điện thường, kiểu cầu dao nhảy vì quá tải cục bộ. Đây là lưới điện đang mất ổn định, tần số dao động, máy biến áp chịu tải bất thường. Quân biết triệu chứng này vì anh đã vẽ nó trên sơ đồ chuỗi sụp đổ hai đêm trước: khi internet chết, hệ thống điều phối lưới điện thông minh mất dữ liệu phụ tải thời gian thực, và lưới bắt đầu vận hành mù.

Anh tắt laptop để tiết kiệm pin, bỏ tờ giấy vào túi áo, lấy đèn pin cầm tay rồi đi xuống tầng trệt.

Quán cà phê Hải Yến lúc này không còn là quán cà phê. Bà Lan đã kê thêm hai cái bàn gỗ từ kho ra vỉa hè, đặt đèn cầy trên mỗi bàn, và chiếc đài cũ vẫn chạy ở âm lượng vừa đủ nghe. Khoảng hai mươi lăm người ngồi rải rác, phần lớn là cư dân chung cư Phú Minh. Vài người mang theo ghế nhựa từ nhà. Một ông già ôm cháu nhỏ ngồi sát quầy, đứa bé đã ngủ, đầu tựa vào ngực ông.

Không khí oi, gió chiều đã tắt từ lâu. Mùi nến cháy lẫn mùi mồ hôi và cà phê nguội. Quân nhận ra vài khuôn mặt quen: anh Toàn tầng bảy, chị Hương tầng chín, ông Bảy hưu trí hay ngồi uống trà sáng. Những người trước đây chỉ gặp nhau trong thang máy mười lăm giây, giờ ngồi cạnh nhau nghe đài.

Bà Lan đặt một ly nước trà trước mặt Quân khi anh ngồi xuống. Không hỏi, không tính tiền.

– Điện chập chờn từ chín giờ, bà nói, tay lau khăn. Tầng mười lăm trở lên mất nước vì bơm không chạy đủ.

Quân gật. Bơm tầng áp lực cần điện ổn định. Nếu điện chập chờn, bơm chạy rồi ngắt, chạy rồi ngắt, nước không lên nổi tầng cao. Một vấn đề kỹ thuật đơn giản mà không ai sửa được, vì không ai trong tòa nhà biết cách vận hành hệ thống bơm thủ công.

Radio phát bản tin mười giờ: chính quyền thành phố yêu cầu người dân hạn chế sử dụng điện, tắt các thiết bị không cần thiết. Hướng dẫn về điểm phát lương thực cứu trợ ngày mai, mỗi hộ một phần, mang theo sổ hộ khẩu hoặc chứng minh nhân dân giấy. Quân để ý: bản tin giờ đã thêm mục "số điện thoại khẩn cấp" của từng quận, đọc chậm hai lần để người nghe kịp ghi.

Thông tin đang quay về dạng thô nhất: giọng người đọc qua loa, người nghe chép tay.

Quân nhìn quanh quán. Có ba bốn người đang ghi chép theo radio bằng bút bi trên giấy vở. Một phụ nữ trẻ ghi lên mặt sau tờ hóa đơn điện tháng trước. Anh nhớ đến An Nhi viết vào sổ tay ban sáng. Ghi chép bằng tay đang trở thành kỹ năng sinh tồn.

Tiếng loạt soạt ở góc quán kéo sự chú ý của Quân. Một cậu nhóc ngồi xổm trên sàn, trước mặt là một thiết bị điện tử đã được tháo vỏ, bên cạnh là chiếc ba lô to mở miệng, bên trong đầy dây điện, linh kiện, và mấy cái tuốc nơ vít. Cậu đang tháo bo mạch bằng tay không, ngón tay di chuyển nhanh và chính xác, như người đếm tiền quen tay. Gầy, nhỏ hơn tuổi, tóc dài che một bên mắt. Tay dính vệt đen của thiếc hàn cũ.

Bà Lan nhìn theo ánh mắt Quân.

– Nó sửa cái biến tần cho tui. Cái quạt đứng bị chập từ hồi chiều, nó nói để nó coi.

Quân đứng dậy, đi lại gần. Cậu nhóc không ngẩng lên. Tay vẫn tháo, mắt dán vào mạch.

– Cậu đang làm gì với cái biến tần?

– Sửa, cậu nhóc nói, giọng nhanh, không nhìn lên. Tụ lọc bị phồng. Chắc do điện chập chờn, điện áp nhảy lên cao quá là tụ nó chịu không nổi. Thay tụ mới là chạy. Nhưng tui không có tụ đúng giá trị, phải ráp song song hai con nhỏ hơn.

Kiến thức đúng. Giải pháp đúng. Quân nhìn bàn tay cậu: không có dụng cụ chuyên dụng, chỉ một cái tuốc nơ vít nhỏ và ngón tay. Cách cậu giữ bo mạch, cách cậu xác định linh kiện hỏng bằng mắt thường thay vì đồng hồ đo, cho thấy đây không phải người học từ sách.

– Tui sửa đồ ở chợ trời, cậu nói, như đọc được câu hỏi trong đầu Quân. Ai mang gì đến tui cũng sửa. Quạt, bếp từ, sạc dự phòng, cả cái tủ lạnh mini cũng làm rồi.

Cậu ngẩng lên lần đầu. Mắt sáng trong ánh nến, lanh lợi nhưng không láo. Nhìn Quân từ đầu đến chân, dừng ở túi áo nơi tờ giấy tần số hơi nhô ra.

– Ông ở tầng mười hai phải không? Tui thấy ông đi đi lại lại mấy hôm nay, ai cũng hoảng mà ông thì không. Kiểu kỹ sư.

Quân không trả lời câu đó. Thay vào đó:

– Cậu tên gì?

– Hạo. Không họ.

Không giải thích thêm. Quân cũng không hỏi thêm. Cậu quay lại làm việc, tay ráp hai tụ điện nhỏ vào vị trí tụ hỏng, xoắn chân bằng ngón tay, chắc chắn đến mức không cần hàn. Ba phút sau, cậu gắn bo mạch lại, cắm điện, quạt quay.

Bà Lan vỗ tay nhẹ. Vài người quay lại nhìn. Hạo không cười, chỉ thu đồ vào ba lô.

– Mọi người sợ mất điện, cậu nói, giọng bình thường như đang nói về thời tiết. Tui thấy đây là cơ hội.

– Cơ hội gì?

– Cơ hội để tui có việc làm mà không ai hỏi giấy tờ.

Câu trả lời nằm giữa ranh giới hài hước và cay đắng. Quân không phân biệt được cậu đang nói đùa hay nói thật, và có lẽ Hạo cũng không phân biệt.

Lúc mười một giờ hai mươi, đèn trong quán nhấp nháy dữ dội hơn. Bản tin radio đang phát bị nhiễu, giọng phát thanh viên méo đi rồi trong lại. Vài người đứng dậy, nhìn ra ngoài. Đèn đường trên con phố trước chung cư Phú Minh chập chờn như đèn sân khấu, rồi tắt hẳn. Rồi sáng lại. Rồi tắt.

Mười một giờ ba mươi, điện mất hoàn toàn.

Bóng tối đổ xuống như nước. Tiếng la hét vọng từ các tầng trên, vài đứa trẻ khóc, ai đó đánh rơi thứ gì bằng thủy tinh. Bà Lan bình tĩnh châm thêm nến. Cây đèn cầy trên quầy trở thành nguồn sáng duy nhất trong bán kính mười mét. Quân bật đèn pin, quét một vòng, rồi tắt để tiết kiệm. Mắt anh mất vài giây để quen bóng tối.

Chiếc đài chết theo điện. Im lặng đột ngột, loại im lặng chỉ có khi thành phố mất tất cả tiếng máy cùng lúc: không quạt, không tủ lạnh, không máy bơm, không đèn huỳnh quang vo ve. Chỉ còn tiếng người và tiếng gió.

Hạo đứng dậy, ba lô đã đeo sẵn trên vai.

– Lên mái được không?

Quân nhìn cậu.

– Tui muốn xem.

Họ lên sân thượng bằng cầu thang bộ, mười hai tầng, ánh đèn pin quét trên tường cầu thang bê tông xám. Hạo đi trước, bước nhẹ, quen leo trèo. Quân đi sau, nghe tiếng chân mình vọng trong lồng cầu thang trống.

Sân thượng tầng mười hai. Gió ở đây mạnh hơn dưới đất, mang theo mùi muối từ biển phía đông. Quân nhìn ra thành phố.

Một nửa Thành Hải tối đen. Phía tây, nơi khu công nghiệp và cảng biển, vẫn còn ánh sáng rải rác, có lẽ từ máy phát điện riêng của nhà máy. Phía bắc, khu trung tâm hành chính, đèn đường vẫn sáng thưa thớt, lưới điện ưu tiên cho khu vực chính phủ. Nhưng khu dân cư phía nam và đông, nơi Quân ở, tối gần như hoàn toàn. Chỉ có vài chấm sáng nhỏ từ đèn cầy hoặc đèn pin sau cửa sổ, như sao mặt đất.

Và xa hơn, về hướng đông nam, khu công nghiệp Đông Thành: cụm đèn sáng trưng của Vân Hải Group. Máy phát điện diesel. Nhiên liệu dự trữ. Mạng nội bộ kín. Một hòn đảo công nghệ giữa biển tối.

Hạo ngồi xuống bờ tường thấp, chân buông ngoài rìa. Không sợ độ cao.

– Ông là kỹ sư mạng phải không?

Quân đứng cách cậu hai mét, tựa lưng vào cột ăng-ten truyền hình đã vô dụng.

– Tại sao cậu nghĩ vậy?

– Tui thấy ông cầm cái laptop có cắm dây mạng hồi Ngày 1, ở hành lang tầng mười hai. Mọi người bấm điện thoại, ông thì cắm dây. Kiểu người làm hạ tầng. Tui cũng thấy ông debug cái router nhỏ trên ban công tối hôm đó, chắc là đang đo xem mạng có tín hiệu gì không.

Quân không hỏi tại sao cậu nhìn được chi tiết đó từ dưới đất. Nhưng câu trả lời nằm trong cách cậu quan sát: không phải tò mò suông, mà là thói quen của người sống bằng việc nhìn người khác làm.

– Tui không có internet để học, Hạo nói, mắt nhìn ra bóng tối phía đông. Nên tui học kiểu đó. Nhìn người ta sửa, nhìn người ta lắp, nhìn người ta vứt đồ đi rồi tui nhặt về mở ra coi bên trong có gì.

Cậu nói như đang kể chuyện thời tiết. Không tự thương, không khoe, không giải thích. Chỉ trình bày sự thật về cách mình tồn tại.

– Chợ trời Thành Hải, cậu nói tiếp. Mấy ông thợ sửa đồ ở đó, ban đầu đuổi tui. Sau thấy tui sửa được cái quạt họ bó tay thì cho tui ngồi góc, ai mang gì khó thì ném cho tui. Không trả lương, nhưng cho tui ăn cơm trưa. Vậy là đủ.

Quân nghe. Không bình luận. Anh nhìn bàn tay Hạo, dính dầu máy ngay cả trong bóng tối, và nghĩ đến bàn tay Khải trong xe hơi: sạch, chưa bao giờ chạm phần cứng. Hai bàn tay ở hai đầu của cùng một thế giới, và thế giới đó vừa bị xóa bảng định tuyến.

Im lặng một lúc. Gió biển thổi đều, mang theo tiếng chó sủa từ xa và thỉnh thoảng tiếng còi xe cảnh sát. Thành phố không ngủ, nhưng không thức theo cách bình thường. Nó nằm đó trong bóng tối, thở nhẹ, chờ.

– Ông nghĩ bao giờ có lại điện? Hạo hỏi.

– Khu này có thể sáng mai. Lưới điện thành phố ưu tiên theo vùng, họ sẽ luân phiên cắt để giữ tổng tải. Nhưng nếu phụ tải tiếp tục bất thường, khoảng cách giữa các lần cắt sẽ ngắn dần.

– Còn internet?

Quân nhìn cụm đèn Vân Hải ở chân trời.

– Tôi không biết.

Lần đầu tiên trong ba ngày, anh nói câu đó mà không kèm theo phân tích, không kèm theo kịch bản, không kèm theo ước lượng. Chỉ ba từ, đúng nghĩa đen.

Hạo gật, như thể câu trả lời đó tốt hơn bất kỳ lời giải thích nào.

– Tui về, cậu nói, đứng dậy, chân bám bờ tường rồi nhảy xuống sàn sân thượng nhẹ như mèo. Sáng mai tui lên lại, coi cái bơm nước tầng áp lực. Chắc van một chiều bị kẹt, tui nghe tiếng nó rung hồi chiều.

Cậu đi về phía cầu thang, ba lô linh kiện kêu lách cách theo bước chân. Không chào, không quay lại.

Quân ngồi lại trên sân thượng. Đặt lưng vào cột ăng-ten, duỗi chân trên sàn bê tông còn hơi ấm vì nắng ban ngày. Không mở sổ tay, không lấy máy tính, không phân tích.

Lần đầu tiên kể từ 03:17 Ngày 0, anh không mở màn hình, không gõ lệnh, không dò tín hiệu.

Anh nhìn thành phố tối. Những chấm sáng nhỏ từ đèn cầy trong cửa sổ nhấp nháy như mạch điện yếu, sáng rồi tắt khi ai đó đi ngủ hoặc hết nến. Thành phố đang tự điều chỉnh nhịp sống theo ánh sáng tự nhiên: mặt trời lặn thì ngừng, mặt trời mọc thì bắt đầu. Quay về nhịp sinh học cổ xưa nhất, nhịp mà loài người đã bỏ lại khi phát minh ra bóng đèn.

Anh nghĩ đến báo cáo năm 2021. Bảy mươi hai trang, ba tổ chức phối hợp, bảy cơ quan nhận bản sao. Trong đó có một đoạn anh viết: "Khi lưới điện mất ổn định do thiếu dữ liệu điều phối, thời gian từ bất ổn đầu tiên đến mất điện diện rộng là ba đến bảy ngày." Hôm nay là Ngày 3. Đèn vừa tắt.

Không phải tức giận. Không phải cay đắng. Anh đã qua giai đoạn đó từ lâu, từ cái ngày đọc email phản hồi duy nhất: "Đã tiếp nhận. Cần nghiên cứu thêm." Mười hai từ cho bảy mươi hai trang.

Bây giờ chỉ còn một thứ. Mệt. Loại mệt của người đã biết trước nhưng không ngăn được, và bây giờ phải ngồi nhìn nó xảy ra.

Gió biển thổi mạnh hơn, mang theo hơi ẩm báo trước mưa. Quân ngồi đó cho đến khi cảm nhận được giọt nước đầu tiên rơi trên mu bàn tay. Rồi anh đứng dậy, đi xuống cầu thang tối, về căn hộ tầng mười hai, nơi không còn điện, không còn mạng, nhưng vẫn còn bản sơ đồ chuỗi sụp đổ ghim trên tường, đúng đến từng ngày.