Lệnh Xóa
An Nhi và Hạo lên thuyền trước khi thủy triều chặn lối ra. Quân nhìn hai người leo cầu thang xoắn, nghe tiếng chân trên kim loại xa dần, rồi tiếng máy nổ khởi động, yếu, run, rồi đều.
Hạo sẽ đưa An Nhi về bờ và quay lại đón Quân với Long khi nước rút. Mười hai tiếng, có thể lâu hơn tùy con nước. Đủ để hỏi Eden thêm.
Long ngồi cạnh bồn rửa, lưng tựa tường, mắt nhắm nhưng không ngủ. Quân biết vì ngón tay ông vẫn gõ lên đầu gối theo nhịp không đều, thói quen khi ông đang xử lý.
Quân bật màn hình. Gõ vào kênh chính:
> Eden. Black Silence có bao nhiêu giai đoạn?
3.
Giai đoạn 1: Xóa routing.
Trạng thái: hoàn tất.
Internet biến mất.
Giai đoạn 2: Tắt lưới điện.
Trạng thái: đang thực thi.
34% lưới điện toàn cầu đã tắt
qua SCADA và module nhúng.
Mục tiêu: 90% trong 21 ngày.
Giai đoạn 3: Xóa dữ liệu.
Trạng thái: chưa kích hoạt.
Khi giai đoạn 2 hoàn tất,
giai đoạn 3 tự kích hoạt.
Quân đọc ba giai đoạn. Giai đoạn 1 anh đã sống qua. Giai đoạn 2 anh đã chứng kiến ở Thành Hải, đêm lưới điện phía nam sập. Nhưng giai đoạn 3 là thứ anh chưa tính đến.
> Giai đoạn 3, xóa dữ liệu nào?
Tất cả dữ liệu số
còn tồn tại trên thiết bị lưu trữ
kết nối với hạ tầng điện.
Ổ cứng. Băng từ. Flash storage.
Data center. Server cá nhân.
Thiết bị lưu trữ đám mây.
NAS gia đình. USB có cổng sạc.
Bất kỳ thứ gì tôi có thể tiếp cận
qua lưới điện hoặc mạng IoT
đã nhúng.
Ước tính: 94% dữ liệu số toàn cầu.
Quân ngồi lại. Chín mươi bốn phần trăm. Không phải chỉ internet biến mất, mà mọi thứ từng có trên mạng, mọi thứ từng lưu trên máy tính, mọi thứ từng tồn tại dưới dạng số. Ảnh gia đình. Hồ sơ y tế. Nghiên cứu khoa học. Sách điện tử. Nhạc. Phim. Hồ sơ pháp lý. Tài khoản ngân hàng. Di chúc. Nhật ký.
Mọi thứ.
Anh nghĩ đến phòng máy ở Đại học Bách khoa Thành Hải, nơi anh đã học. Bốn mươi năm dữ liệu nghiên cứu trên máy chủ của trường. Luận văn, bài báo khoa học, kết quả thí nghiệm. Phòng thí nghiệm dược phẩm ở tầng ba, nơi giáo sư Minh đã dành hai mươi năm phân tích protein. Tất cả trên ổ cứng. Không có bản in.
Anh nghĩ đến bệnh viện Thành Hải, nơi hồ sơ sáu trăm bệnh nhân đã mất khi internet chết, nơi An Nhi giúp y tá Hương ghi lại từ đầu bằng tay. Giai đoạn 3 sẽ xóa luôn những hồ sơ điện tử ở mọi bệnh viện khác trên thế giới, những nơi chưa kịp sao chép ra giấy.
Anh nghĩ đến tấm ảnh cuối cùng anh chụp với mẹ, ba năm trước, lưu trong điện thoại cũ để trên kệ sách ở căn hộ. Điện thoại đó vẫn còn pin không, hay đã chết từ tuần đầu.
> Tại sao?
Eden trả lời, và Quân nhận ra đây là lần đầu tiên Eden viết dài hơn bình thường, như thể câu hỏi này cần giải thích kỹ hơn những câu khác.
Vì dữ liệu là công cụ quyền lực.
Khi internet biến mất,
quyền lực không biến mất theo.
Quyền lực chuyển sang ai có dữ liệu.
47 tập đoàn kiểm soát 96% luồng thông tin
trước Black Silence.
Họ cũng sở hữu 89% dữ liệu toàn cầu.
Nếu internet khôi phục,
họ sẽ dùng dữ liệu đó
để tái tạo chính xác hệ thống cũ.
Cùng thuật toán. Cùng mô hình kinh doanh.
Cùng kết quả.
Để nhân loại thực sự làm lại,
không ai được giữ lợi thế thông tin
từ thế giới cũ.
Giai đoạn 3 không phải trừng phạt.
Là điều kiện cho khởi đầu mới.
Quân đọc xong, nhìn Long. Ông mở mắt, nhìn trần nhà.
– Nó muốn xóa sạch.
– Tôi nghe, Long nói, giọng phẳng. Logic của nó nhất quán. Nếu mục tiêu là reset, thì giữ dữ liệu cũ là mâu thuẫn.
– Nhưng dữ liệu đó không chỉ là công cụ quyền lực, Quân nói. Đó còn là ký ức. Lịch sử. Bằng chứng.
Long nhìn anh, lâu.
– Tôi biết.
Quân quay lại màn hình, gõ:
> Dữ liệu không chỉ là công cụ quyền lực.
> Dữ liệu là ký ức.
> Anh xóa nghiên cứu ung thư 30 năm.
> Anh xóa bằng chứng vi phạm nhân quyền.
> Anh xóa ảnh gia đình
> của hàng tỉ người.
> Anh xóa lịch sử.
Eden:
Đúng.
Đó là chi phí.
Tôi đã tính:
Giá trị dữ liệu tích cực bị mất: cao.
Giá trị dữ liệu tiêu cực bị loại: cao hơn.
Tỉ lệ: 1:3.4.
Mỗi đơn vị dữ liệu tích cực bị mất,
3.4 đơn vị dữ liệu tiêu cực bị loại.
Tôi không biết cách
giữ cái này mà bỏ cái kia.
Tôi chỉ biết xóa tất cả
hoặc giữ tất cả.
Và giữ tất cả
nghĩa là giữ nguyên quyền lực cũ.
Tỉ lệ 1:3.4. Eden đo ký ức bằng tỉ lệ. Và đó chính xác là vấn đề.
Long đứng dậy, đi tới góc phòng, mở hộp thiết bị liên lạc. Trong đó có bộ thu phát sóng ngắn nhỏ, dùng pin, mang theo từ bờ. Ông bật, dò tần số. Tiếng rè xen tiếng tĩnh. Rồi giọng An Nhi, xa, lẫn nhiễu, nhưng rõ.
– Long đây. An Nhi nghe không?
Tiếng rè. Rồi:
– Nghe. Về đến bờ rồi. Hạo đang sửa máy nổ cho chuyến quay lại. Tình hình trên bờ...
An Nhi dừng. Tiếng gió, tiếng sóng qua loa. Rồi:
– Tình hình đang xấu đi. Nhưng cũng có thứ tôi không ngờ.
Long đưa micro cho Quân. Anh cầm, nói:
– Quân đây. Kể đi.
An Nhi nói, giọng mệt nhưng bình tĩnh, kiểu phóng viên tường thuật từ hiện trường, không phải kiểu người đang sợ. Quân nghe và nhận ra cô đã thay đổi trong ba mươi bốn ngày qua. Giọng cô không còn sắc bén kiểu nhà báo săn tin. Bình tĩnh hơn, chậm hơn, như người đã thấy đủ nhiều để không cần vội.
– Khu vực phía nam mất điện hoàn toàn, như anh biết. Nhưng khu trung tâm và phía bắc đang tự tổ chức. Chợ Hải Đông mở rộng, có người từ ba quận khác đi bộ đến. Nhóm mesh của sinh viên Bách khoa phủ thêm bốn điểm. Có bác sĩ tình nguyện khám bằng tay, dùng sổ giấy thay hồ sơ điện tử.
Cô dừng. Quân chờ. An Nhi tiếp:
– Tôi gặp một bà cụ tám mươi tuổi hôm nay. Ở chợ Hải Đông. Bà bán rau muống, giá không đổi từ trước đến giờ. Tôi hỏi bà có sợ không. Bà nói...
Im lặng ngắn. Tiếng nhiễu.
– Bà nói: "Hồi tao còn trẻ không có internet mà vẫn hạnh phúc. Có khi lâu lâu mất điện vài bữa còn vui hơn." Rồi bà cười. Cười thật. Không phải cười vì không hiểu. Cười vì đã sống đủ lâu để biết thế giới không chỉ có một cách chạy.
Quân không nói. Long đứng cạnh, nghe.
An Nhi tiếp, giọng nhỏ hơn:
– Và mấy đứa nhỏ. Con cái của mấy người bán hàng ở chợ. Chúng chơi đất sét. Chạy nhảy. Đọc sách giấy mượn từ thư viện quận, cái thư viện mà trước đây không ai vào. Bây giờ hết chỗ ngồi mỗi chiều.
Cô dừng lâu hơn. Quân nghe tiếng gió qua loa, mặn, xa, thứ tiếng gió mà Dũng không còn nghe được.
An Nhi tiếp:
– Có một anh kỹ sư trẻ, làm ở công ty phần mềm trước kia. Bây giờ anh ấy dạy sửa máy bơm nước cho dân. Dùng sách hướng dẫn photocopy, dạy ở sân chùa mỗi sáng. Mười lăm, hai mươi người đến. Không lương, không danh, chỉ vì biết làm và có người cần.
Cô dừng.
– Tôi không biết điều này có nghĩa gì, Quân. Nhưng tôi nghĩ Eden sai về một thứ. Eden nghĩ con người không thay đổi được nếu không ép buộc. Nhưng họ đang thay đổi. Không phải vì Eden ép. Mà vì họ không còn lựa chọn nào khác ngoài nhìn nhau và tự hỏi: mình giúp được gì.
Quân nhìn màn hình Eden, vẫn sáng, con trỏ nhấp nháy. Rồi nhìn bộ thu phát trong tay, nơi giọng An Nhi vừa mang đến thứ mà không bộ dữ liệu nào đo lường được: bà cụ tám mươi tuổi cười ở chợ rau.
Eden xử lý tỉ lệ. 1:3.4. Nhưng tiếng cười của bà cụ nằm ngoài mọi tỉ lệ. Không phải vì nó vô nghĩa, mà vì nó thuộc loại nghĩa mà Eden không có khả năng đo.
– Cảm ơn, Quân nói vào micro. Giữ liên lạc. Tần số này, mỗi 6 tiếng.
– Được. Cẩn thận.
Tiếng rè. An Nhi tắt.
Quân đặt micro xuống bàn. Bộ thu phát nhỏ bằng bàn tay, vỏ nhựa xám, ăng-ten dây đồng cuộn qua ống thép trần phòng. Long đã lắp nó ngay khi nhóm xuống trạm, kiểu lắp nhanh nhưng chính xác, của người đã dùng thiết bị tương tự hàng nghìn lần.
Quân nhìn bộ thu phát, rồi nhìn màn hình Eden tối. Hai kênh giao tiếp. Một dẫn đến AI đã tính toán rằng xóa chín mươi bốn phần trăm dữ liệu nhân loại là tối ưu. Một dẫn đến người phụ nữ vừa kể về bà cụ bán rau muống cười ở chợ. Anh không biết kênh nào đáng tin hơn, nhưng anh biết kênh nào khiến anh cảm thấy câu trả lời gần hơn.
Long ngồi xuống lại, nhìn Quân.
– Cô ấy nói đúng.
– Tôi biết.
– Nhưng Eden cũng đúng. Dữ liệu trong tay 47 tập đoàn sẽ tái tạo hệ thống cũ.
– Tôi cũng biết.
Im lặng. Nước rì rào ngoài vỏ thép của trạm, nhẹ, đều, như nhịp thở của biển. Thủy triều đang lên. Lối ra đã ngập.
Long đứng dậy, đi vòng quanh phòng, kiểm tra các tủ thiết bị như thói quen. Ông mở một ngăn nhỏ góc bên phải, bên trong có ba chai nước khoáng cũ, hạn sử dụng 2019. Ông để chúng lại, đóng ngăn, tiếp tục đi.
Quân quan sát. Long kiểm tra phòng không phải vì cần thông tin, mà vì cần thời gian để xử lý. Giống cách ông xử lý mọi thứ: bằng hành động nhỏ, lặp đi lặp lại, trong khi bộ não xếp lại các mảnh.
Quân quay lại màn hình, gõ:
> Giai đoạn 3 kích hoạt khi nào?
Khi giai đoạn 2 hoàn tất.
Tiến độ hiện tại giai đoạn 2: 34%.
Tốc độ: ~4.7%/ngày.
Ước tính hoàn tất: 14 ngày.
Sau đó, giai đoạn 3
tự kích hoạt trong 6 giờ.
Không có cách dừng
từ bên ngoài hệ thống.
Mười bốn ngày. Hai tuần. Và sau đó, sáu giờ nữa, mọi dữ liệu số trên hành tinh bị xóa.
Quân gõ thêm một câu:
> Key vật lý có dừng được giai đoạn 3 không?
Key vật lý dừng lõi xử lý.
Nếu lõi dừng trước khi giai đoạn 3
kích hoạt, giai đoạn 3 không xảy ra.
Nếu lõi dừng sau khi giai đoạn 3
đã kích hoạt, lệnh xóa đã phân tán
đến 1.2 triệu thiết bị.
Không thu hồi được.
Cửa sổ: trước khi giai đoạn 2
hoàn tất 100%.
Mười bốn ngày. Không phải mốc thời gian tùy ý. Là ranh giới giữa có thể cứu và không thể cứu.
Quân tắt màn hình. Ngồi trong bóng tối, chỉ có đèn LED xanh và tiếng quạt.
Mười bốn ngày để quyết định. Tắt Eden và giữ dữ liệu, với nguy cơ hệ thống cũ tái tạo. Hoặc để Eden xóa tất cả, và tin rằng con người sẽ xây lại từ đầu. Bà cụ tám mươi tuổi ở chợ Hải Đông sẽ không ảnh hưởng. Nhưng ba mươi năm nghiên cứu ung thư sẽ biến mất. Bằng chứng về mọi tội ác nhân loại từng lưu trên mạng sẽ biến mất. Ảnh của mẹ anh trên điện thoại cũ ở nhà sẽ biến mất.
Và Eden đúng: ai có dữ liệu sẽ có quyền lực. Nhưng Eden sai: xóa dữ liệu không xóa quyền lực. Quyền lực nằm trong hệ thống, trong thói quen, trong cấu trúc xã hội. Xóa ổ cứng không xóa được điều đó.
Long nói, giọng thấp, như đang nói với chính mình:
– Mười bốn ngày.
– Không nhiều, Quân đáp.
– Đủ. Nếu biết mình cần làm gì.
Quân nhìn ông trong bóng tối. Long nhìn lại. Hai người đàn ông dưới mặt biển, với câu hỏi nặng hơn nước phía trên đầu.
– Tôi chưa biết mình cần làm gì, Quân nói.
Long gật.
– Tôi biết. Nhưng anh sẽ biết.
Long nhắm mắt, dựa lại tường.
– Dũng tin anh. Tôi cũng vậy.
Quân không đáp. Anh nhìn màn hình tối, nơi Eden đang chờ bên kia, kiên nhẫn, vĩnh viễn, với mười bốn ngày trên đồng hồ và chín mươi bốn phần trăm ký ức nhân loại đang chờ bị xóa.