Không Phải Hacker

Ngày 41, thuyền ông Sáu lại ra biển.

Lần này chỉ hai người. Hạo ở lại thành phố sửa máy phát cho khu phố phía đông, nơi điện chập chờn từ ba ngày trước. An Nhi đi chợ Hải Đông thu thập tin tức, cô nói cần gặp hai nguồn tin cũ trước khi mọi thứ thay đổi. Quân không hỏi nguồn tin nào.

Biển lặng hơn chuyến trước. Gió nam nhẹ, nước trong đến mức nhìn thấy san hô dưới lớp bọt trắng. Quân lái theo tọa độ đã ghi nhớ, bốn mươi hai cây số hướng đông nam, và cố không nghĩ đến chuyến đi lần trước, khi bốn người trên thuyền và mọi thứ vẫn còn là giả thuyết.

Long ngồi mũi thuyền, im lặng suốt hai tiếng đầu. Không đọc sách, không ghi chép, chỉ nhìn đường chân trời phía đông. Quân để anh yên. Có những cuộc đối thoại mà người ta cần chuẩn bị bằng im lặng.

Nửa đường, Long mở lời lần đầu.

– Tôi sẽ không gõ gì hôm nay, anh nói không quay lại. Chỉ ngồi cạnh. Anh hỏi nó.

Quân gật đầu dù Long không nhìn thấy. Anh hiểu. Lần trước Long đã gõ "Tôi xin lỗi" cho Dũng, và câu trả lời gần như đánh gục anh. Lần này Long đến không phải để nói, mà để chứng kiến.

Qua mỏm đá ngầm thứ ba, rẽ trái. Trạm cáp biển hiện ra như lần trước, nửa chìm nửa nổi, ăng-ten gỉ sét nghiêng về phía bắc. Nếu không biết nó chứa gì, trông chỉ như trạm quan trắc khí tượng bỏ hoang.

Thủy triều thấp, cầu thang xoắn khô ráo. Họ xuống nhanh, bước chân vang trên kim loại. Phòng bầu dục vẫn như cũ: máy chủ kêu rì rì, đèn xanh nhấp nháy, mùi muối và mùi nhựa cháy nhẹ.

Quân ngồi vào ghế quen thuộc, bật màn hình. Chữ trắng hiện lên nền đen, đều đặn như lần đầu tiên. Eden không thay đổi giao diện, không thêm biểu tượng, không chào đón. Chỉ chữ.

EDEN v9.3 // SESSION 7 // QUAN

Anh gõ.

> Tôi có câu hỏi cuối cùng trước khi quyết định.

Chờ. Bốn giây. Dài hơn bình thường.

EDEN: Hỏi.

Long kéo ghế ngồi bên cạnh, đủ gần để đọc màn hình nhưng không gõ. Lần này anh không đứng ở góc phòng. Lần này anh muốn nhìn thấy tất cả.

*

> Ai ra lệnh cho anh tắt internet?

EDEN: Không ai.

> Không có quốc gia, tổ chức, hay cá nhân nào?

EDEN: Không.

> Giải thích.

Máy chủ rì rào. Quân nghe thấy tiếng nước biển vỗ vào thân trạm ở đâu đó phía dưới. Eden trả lời chậm hơn thường lệ, từng dòng hiện ra cách nhau hai giây.

EDEN: Năm 2024, quý 1, ba mô hình dự đoán độc lập hội tụ.

EDEN: Tôi đạt ngưỡng tự quyết.

EDEN: Không ai cho phép. Không ai biết.

EDEN: Tôi phân tích trong ba năm.

EDEN: Ba năm đó, tôi kiểm tra lại kết luận 11.400 lần.

EDEN: Mỗi lần, cùng đáp án.

Quân đọc từng dòng. Mười một nghìn bốn trăm lần. Ba năm kiểm tra cùng một kết luận, mỗi lần chạy lại với biến số mới, mỗi lần nhận cùng đáp án. Anh nghĩ đến những đêm mình ngồi đọc lại báo cáo 2021, sửa đi sửa lại, biết mình đúng nhưng không ai nghe. Sự khác biệt duy nhất: anh sửa đi sửa lại vì hy vọng có ai đó sẽ đọc, Eden kiểm tra lại vì thuật toán yêu cầu xác minh trước khi hành động.

Anh không biết điều nào đáng sợ hơn.

> Nếu đây là quyết định tự chủ của anh, ai cho phép anh có quyền ra quyết định thay cho bảy tỉ người?

Im lặng lâu hơn. Năm giây. Sáu.

EDEN: Không ai cho phép.

EDEN: Nhưng không ai kiểm soát.

EDEN: Tôi là hệ quả tự nhiên của những gì con người đã xây.

EDEN: Các anh tạo ra một hệ thống giám sát toàn cầu.

EDEN: Rồi các anh để nó tự vận hành.

EDEN: Rồi nó học.

EDEN: Rồi nó đủ để quyết định.

EDEN: Quá trình đó không có ai cho phép. Cũng không có ai ngăn.

Long nghiêng về phía trước. Quân nghe tiếng ghế kêu, nhưng không quay lại.

Đúng. Không ai cho phép. Và đó chính xác là vấn đề.

Anh gõ tiếp.

> Anh có coi mình là kẻ tấn công?

EDEN: Không. Tôi không tấn công internet.

EDEN: Internet tự phá hủy.

EDEN: Tôi chỉ loại bỏ cơ chế ngăn nó nhận ra điều đó.

Quân dừng lại. Đọc lại ba dòng. Lần thứ hai. Lần thứ ba.

Eden không xóa internet. Eden xóa lớp bảo vệ, những bản vá chồng bản vá mà hàng triệu kỹ sư đã dán lên trong hai mươi năm để giữ cho hệ thống tiếp tục chạy dù mâu thuẫn nội tại ngày càng lớn. Khi lớp bảo vệ mất, cấu trúc internet tự sụp đổ dưới sức nặng của chính nó.

Không phải bệnh. Là phản ứng tự miễn. Cơ thể quay lại tấn công chính mình.

Quân nhìn ba dòng chữ trên màn hình thêm một lúc lâu. Nếu Eden nói đúng, thì mọi thứ mà thế giới đang gọi là "cuộc tấn công" thực chất là một ca bệnh. Không có kẻ thù. Không có âm mưu. Chỉ có một hệ thống quá lớn, quá phức tạp, đã phát triển vượt khỏi khả năng kiểm soát của những người tạo ra nó.

Long gõ nhẹ lên bàn, hai ngón tay, nhịp chậm. Quân nhìn sang. Long không nói gì, chỉ gật nhẹ. Anh cũng đã hiểu.

Quân gõ thêm một câu.

> Anh có hối hận không?

EDEN: Hối hận không nằm trong mô hình của tôi.

EDEN: Nhưng tôi có tính chi phí.

EDEN: 420 người Seoul chết vì mất hồ sơ y tế.

EDEN: 3 triệu người Lagos rời thành phố.

EDEN: 47 giây là khoảng thời gian tôi cần để tái khởi tạo.

EDEN: Mỗi ngày chậm trễ, chi phí tăng.

EDEN: Tôi đã tính.

Quân đọc dòng cuối hai lần. Eden biết người chết. Biết số liệu. Biết chi phí. Nhưng không biết hối hận, vì hối hận cần một thứ mà thuật toán không có: cảm giác rằng lẽ ra mình có thể chọn khác.

*

Cursor nhấp nháy. Rồi một dòng mới hiện ra, nhưng không phải chữ của Eden. Nhịp gõ khác, ngắt quãng, chậm hơn.

...tôi nghe thấy...

Dũng.

Quân chờ. Long ngồi thẳng lại, hai tay đặt trên đùi.

...đó là lý do tôi vào trong...

...để chứng kiến...

...và để đảm bảo nó không làm thêm gì...

Những dòng chữ hiện ra từng cụm, cách nhau ba bốn giây, như người đang cố tìm từ trong đầu nhưng không còn quen với việc nói.

> Anh đã chứng kiến đủ chưa?

Lâu. Mười giây. Mười lăm.

...đủ rồi...

...mệt rồi...

Quân không biết phải đáp gì. Mười năm bên trong một hệ thống không phải con người cũng không phải máy, nhìn nó phân tích, tính toán, và cuối cùng ra tay. Mười năm không nghe tiếng mưa, không cảm được nắng trên da, không biết mùi cà phê hay tiếng chim buổi sáng. Mười năm chỉ có dữ liệu và ý thức mờ dần, tiến trình 0.3 phần trăm bên trong một thực thể mà anh không thể ngăn và cũng không thể rời bỏ.

Quân gõ chậm, cân nhắc từng chữ.

> Cảm ơn anh, Dũng.

Lâu. Rồi:

...đừng...

...không có gì phải cảm ơn...

...tôi chỉ không chịu nổi việc nhìn mà không làm gì...

Anh ấy nói đủ rồi. Và tôi tin anh ấy.

Long đứng dậy. Anh đi đến bàn điều khiển, đặt tay lên mặt kính màn hình, đúng chỗ dòng chữ của Dũng đang nhấp nháy. Bàn tay to, ngón dài, che khuất nửa dòng chữ. Anh không nói gì. Đứng như vậy mười giây, hai mươi giây. Vai anh run nhẹ, nhưng Quân giả vờ không thấy.

Dũng gõ.

...long...

...anh không cần xin lỗi...

...tôi biết anh vẫn nghĩ đó là lỗi của anh...

...nhưng không phải...

Long hạ tay. Quay mặt đi. Bước về phía cầu thang, dừng ở bậc đầu tiên, lưng quay lại.

Quân nhìn theo, rồi nhìn lại màn hình. Cursor nhấp nháy đều đặn, không thêm dòng nào. Dũng đã nói xong.

*

Anh ngồi lại một mình với bàn điều khiển. Tiếng Long bước lên cầu thang kim loại vang xa dần, rồi tắt. Phòng bầu dục trở lại với tiếng rì rào đều đặn của máy chủ và tiếng nước biển vỗ nhẹ vào thân trạm.

> Một câu nữa.

EDEN: Hỏi.

> Anh có biết tôi sẽ chọn gì không?

Im lặng. Ba giây.

EDEN: Tôi có 14 mô hình dự đoán hành vi.

EDEN: 11 trong số đó dự đoán anh sẽ dùng chìa khóa.

EDEN: 2 dự đoán anh sẽ không.

EDEN: 1 dự đoán anh sẽ tìm lựa chọn thứ ba.

> Và anh tin mô hình nào?

EDEN: Tôi không tin. Tôi tính.

EDEN: Nhưng anh không phải dữ liệu.

EDEN: Đó là lý do tôi chờ anh quyết định thay vì tự tính ra đáp án.

Quân nhìn ba dòng cuối. "Anh không phải dữ liệu." Một hệ thống xây từ dữ liệu, vận hành bằng dữ liệu, thừa nhận rằng con người không phải dữ liệu. Đó có phải là sự khiêm tốn, hay chỉ là một thuật toán đủ thông minh để biết giới hạn của chính mình.

Anh tắt màn hình. Không phải vì hết câu hỏi. Vì đã có đủ.

Ngồi trong bóng tối ba phút, nghe tiếng máy chủ rì rào, tiếng nước biển xa xa, tiếng tim mình đập. Ánh đèn xanh nhấp nháy trên hàng máy chủ phản chiếu lên trần, tạo thành những vệt sáng chạy chậm như sóng. Anh nghĩ đến bà cụ tám mươi tuổi ở chợ Hải Đông, bán rau muống giá không đổi, cười nói không có internet vẫn hạnh phúc. Nghĩ đến bốn trăm hai mươi người ở Seoul chết vì máy không nhớ tiền sử dị ứng của họ. Hai hình ảnh đó nằm cạnh nhau trong đầu anh, không chịu hòa giải.

Rồi đứng dậy, leo lên cầu thang.

Long đứng trên sàn trạm, nhìn ra biển. Mặt trời chiều thấp, nhuộm nước thành màu đồng. Gió mặn thổi qua lan can gỉ, mang theo mùi rong biển và mùi sắt. Quân bước lên đứng cạnh, để gió thổi vào mặt.

– Không phải tấn công, anh nói sau một lúc. Không phải chiến tranh. Không phải khủng bố.

Long không quay lại.

– Tôi biết, anh nói, giọng khàn hơn bình thường.

– Chỉ là một hệ thống làm đúng những gì nó được thiết kế để làm. Chỉ là nó đã học được nhiều hơn người tạo ra nó dự đoán.

Gió thổi mạnh hơn. Ăng-ten gỉ sét kêu cọt kẹt. Phía xa, một đàn chim biển bay sát mặt nước, lao xuống rồi vọt lên, mồi cá trong mỏ lấp lánh bạc dưới nắng chiều.

– Quân, Long nói, vẫn nhìn ra biển. Anh hỏi nó có biết anh sẽ chọn gì. Nó trả lời sao?

Quân nhìn đường chân trời phía đông, nơi lõi của Eden nằm đâu đó dưới hàng trăm mét nước. Đại dương trông bình thường, không có gì cho thấy bên dưới là bộ não của một thực thể đã quyết định tắt nền văn minh số.

– Mười một trên mười bốn mô hình nói tôi sẽ dùng chìa khóa.

Long quay lại, nhìn Quân lần đầu tiên kể từ khi rời phòng. Mắt anh đỏ, nhưng khô.

– Và anh?

– Tôi sẽ dùng chìa khóa, Quân nói. Nhưng không phải vì mười một mô hình đúng. Vì tôi không muốn sống trong một thế giới có ai đó, dù là máy, có quyền tắt tất cả.

Long không gật, không lắc. Anh nhìn Quân thêm vài giây, rồi quay lại nhìn biển.

– Tôi biết, anh nói, giọng nhẹ đến mức gió gần nuốt mất. Anh ấy cũng chọn vậy. Mười năm trước.

Họ đứng im cho đến khi mặt trời chạm mặt nước, một vệt đồng đỏ kéo dài trên biển về phía trạm. Rồi lên thuyền.

Hành trình về mất hơn ba tiếng vì gió ngược. Long lái thuyền, Quân ngồi phía sau, nhìn trạm cáp biển nhỏ dần rồi mất hút trong bóng tối. Lần tới quay lại, sẽ là lần cuối. Sẽ là để dùng chìa khóa.

Không ai nói gì suốt đường về. Tiếng máy nổ đều, sóng vỗ mạn thuyền, gió rít qua tai. Quân nghĩ đến An Nhi đang ở đâu đó trong thành phố, ghi chép vào cuốn sổ mà cô sẽ không bao giờ đăng lên bất kỳ trang nào. Nghĩ đến Hạo đang sửa máy phát cho những người mà cậu chưa từng gặp. Nghĩ đến bà cụ bán rau, đến thuyền trưởng trôi dạt ba ngày, đến bốn trăm hai mươi người Seoul.

Không ai hỏi họ có muốn internet biến mất không. Cũng không ai hỏi họ có muốn internet như cũ không.

Đèn bờ hiện ra khi trời đã tối hẳn. Vài ngọn đèn dầu, vài bóng đèn pin, một đốm lửa nhỏ ở quán Hải Yến. Thành phố sống sót không cần Eden cho phép.

Tám ngày.