Bệnh Viện Không Hệ Thống

Bác sĩ Nguyễn Thanh Trúc gọi qua bộ đàm lúc sáu giờ sáng Ngày 25.

Long nhận cuộc gọi trên tần số liên lạc cũ, nói hai câu, rồi gọi Quân vào phòng làm việc.

– Bệnh viện Đa khoa Thành Hải. Họ cần người hiểu thiết bị y tế. Máy thở, máy theo dõi nhịp tim, máy phân tích máu. Tất cả đều kết nối mạng nội bộ, mạng chết, máy từ chối chạy. Bác sĩ Trúc từng làm việc với nhóm kỹ sư của Phạm Tuấn, biết Quân qua giới thiệu.

Quân nhìn Hạo. Cậu đang ngồi ở bậc cửa phòng pin, tai nghe nhạc từ một chiếc radio nhỏ đã chỉnh sửa để bắt nhiều tần số hơn bình thường.

– Hạo.

Cậu tháo tai nghe.

– Máy y tế thông minh. Phần lớn có chế độ chạy độc lập nhưng nhà sản xuất khóa sau lớp xác thực mạng, vì bán dịch vụ đám mây đi kèm. Tui bẻ khóa được nếu có trước mặt.

Quân không hỏi cậu biết từ đâu. Hạo biết máy móc giống người khác biết thở.

– Đi.

Bệnh viện Đa khoa Thành Hải nằm ở trung tâm quận Trung, tòa nhà sáu tầng xây từ những năm chín mươi, mở rộng hai lần, tầng nào cũng có dấu ximăng mới chồng lên cũ. Cổng chính mở rộng, hai xe cứu thương đỗ sân, một chiếc xẹp lốp trước, cả hai không chạy vì hết xăng từ tuần thứ hai. Người nhà bệnh nhân ngồi dọc lối đi, trên chiếu, trên ghế nhựa, trên bìa các-tông. Mùi cồn, mùi cơm, mùi nắng.

Quân đến cùng Hạo và An Nhi lúc tám giờ sáng. An Nhi không được mời, nhưng không ai ngăn cô ở cổng vì cô nói đúng hai từ: "Tôi giúp." Bảo vệ bệnh viện, ông lão sáu mươi mặc đồng phục cũ, ngồi gác cổng bằng ghế xếp, nhìn ba người, gật, không hỏi giấy.

Bác sĩ Trúc gặp họ ở sảnh tầng một. Sảnh rộng, trần cao, quạt trần quay chậm vì điện yếu. Bảng thông báo cũ vẫn dán poster "Tiêm phòng cúm 2027" và "Khám sức khỏe định kỳ online" bên cạnh thông báo mới viết tay: "Máy phát điện chạy 8h-12h, 14h-18h. Ngoài giờ: chỉ khoa cấp cứu có điện." Phụ nữ khoảng bốn mươi lăm, tóc búi cao, mắt có quầng thâm sâu, áo blouse trắng có vết cà phê ở tay áo trái. Cô bắt tay Quân, nhìn Hạo, nhìn An Nhi, không hỏi ai là ai.

– Theo tôi.

Tầng ba, khoa hồi sức. Hành lang dài, đèn chỉ sáng nửa phía vì máy phát điện dự phòng không đủ tải cho cả tòa nhà. Mùi thuốc sát trùng trộn mùi mồ hôi, mùi vải giường lâu không giặt, mùi thức ăn ôi từ khay cơm để trên tủ đầu giường. Quân đếm: mười hai giường, mười một bệnh nhân, một giường trống chăn gấp gọn, kiểu gấp của người vừa ra đi.

– Hai mươi lăm ngày, bác sĩ Trúc nói, giọng phẳng, kiểu phẳng của người đã hết cảm xúc để cho vào giọng. Mười bốn bệnh nhân mãn tính chết vì không có thuốc đúng liều. Bảy người chết vì thiết bị theo dõi không hoạt động, không phát hiện biến chứng kịp thời. Ba người chết vì hồ sơ bệnh án điện tử mất, bác sĩ kê nhầm thuốc do không biết tiền sử dị ứng.

– Hai mươi bốn người, Quân nói.

– Trong một bệnh viện. Thành Hải có mười bốn bệnh viện. Tôi không có số liệu đầy đủ, nhưng ước tính cỡ ba trăm.

Ba trăm người. Trong một thành phố. Không phải vì bạo lực, không phải vì thiếu lương thực, không phải vì dịch bệnh. Mà vì máy không chạy khi không có mạng, vì đơn thuốc nằm trong đám mây mà đám mây đã chết, vì ba mươi năm số hóa y tế đã xóa sạch bản sao giấy.

– Đặc biệt là tiểu đường, Trúc nói. Insulin cần bảo quản lạnh. Tủ lạnh cần điện. Điện cắt, insulin hỏng. Đồng thời, hệ thống kê đơn chết, nhà thuốc không biết ai cần bao nhiêu đơn vị. Chúng tôi ước lượng bằng tay, sai số lớn. Ba người chết vì liều sai.

Cô dừng ở giường số bảy. Bệnh nhân nam, khoảng sáu mươi, đang ngủ, gương mặt xanh xao, ống truyền dịch cắm vào tay trái, chai dịch treo trên giá tự chế bằng thanh sắt và dây thép.

– Ông Tâm. Suy thận mãn tính, cần lọc máu ba lần tuần. Máy lọc máu chết từ tuần thứ nhất. Chúng tôi đang giữ ông ấy bằng thuốc và chế độ ăn, nhưng không lâu được.

Hạo không nói. Cậu đã đi thẳng đến giường đầu tiên có máy thở, ngồi xổm, mở nắp lưng thiết bị bằng bộ dụng cụ mang theo. Bàn tay cậu nhỏ, nhanh, chính xác. Mắt cậu đọc bảng mạch như đọc chữ, ngón tay chạm dây mà không cần đèn, cảm nhận nhiệt, cảm nhận rung, cảm nhận dòng điện bằng xúc giác.

Ba giờ. Hạo sửa mười hai thiết bị.

Máy thở Philips Trilogy: cậu tìm bảng mạch liên lạc, ngắt kết nối chip xác thực mạng, nối tắt để máy chạy chế độ cơ bản. Mười lăm phút mỗi cái, hai cái.

Máy theo dõi nhịp tim GE B450: cầu hình lại giao diện để bỏ qua yêu cầu kết nối máy chủ trung tâm, nhập mã kỹ thuật mà cậu đọc được từ nhãn dán dưới đáy máy ("Mấy hãng này luôn dán mật khẩu mặc định ở chỗ không ai nghĩ tới," cậu nói). Bốn cái, mỗi cái mười phút.

Máy phân tích máu Abbott i-STAT: phức tạp hơn, cần chạy lại chương trình khởi động từ ổ nhớ nội. Hạo mất bốn mươi lăm phút cho hai cái, phải đọc sơ đồ mạch bằng đèn pin vì phòng thiếu sáng.

Bốn thiết bị còn lại: máy bơm truyền dịch, máy đo huyết áp tự động, máy hút đàm, và một máy siêu âm xách tay. Cậu sửa lần lượt, không nghỉ, chỉ uống nước khi y tá đưa.

Quân phụ Hạo ở hai thiết bị có giao diện kỹ thuật phức tạp hơn, nơi cần đọc cấu hình mạng để ngắt đúng lớp. Phần còn lại, anh ngồi hành lang, nhìn.

Nhìn bác sĩ Trúc đi từ giường này sang giường kia, kiểm tra bệnh nhân bằng tay, đo mạch bằng ngón, nghe phổi bằng tai, ghi chép bằng bút. Kiến thức trong đầu cô, không phụ thuộc máy nào, không cần mạng nào. Ba mươi năm trước, đây là cách duy nhất. Bây giờ, sau hai mươi lăm ngày không internet, đây lại là cách duy nhất.

Nhìn An Nhi ngồi cạnh một y tá tên Hương ở bàn trực. Hương ba mươi hai tuổi, mắt đỏ, tay run nhẹ, đang ghi lại thông tin bệnh nhân vào sổ giấy. Không phải vì bài báo. Vì cần làm. Sáu trăm bệnh nhân trong bệnh viện, mỗi người cần tên, tuổi, tiền sử bệnh, thuốc đang dùng, dị ứng. Tất cả từng nằm trong hệ thống điện tử. Bây giờ, bắt đầu lại từ trang trắng.

An Nhi hỏi bệnh nhân, ghi, kiểm tra lại, chuyển cho Hương. Hai người làm không nói chuyện ngoài công việc, kiểu phối hợp của những người hiểu nhau qua hành động, không qua lời.

Một bà cụ ở giường mười một không nhớ mình bị dị ứng thuốc gì. Con trai ở nước ngoài, không liên lạc được. Hồ sơ nằm trong hệ thống. Hương nhìn An Nhi, mắt mệt: "Cũng đành ghi 'không rõ' và cẩn thận." An Nhi gật, viết "KHÔNG RÕ DỊ ỨNG" bằng chữ in lớn, đóng khung đỏ. Biện pháp duy nhất trong thế giới không có cơ sở dữ liệu là cẩn thận hơn bình thường, và chấp nhận rủi ro mà bình thường không ai chấp nhận.

Quân nhìn An Nhi viết, không phải viết cho sổ tay phóng viên, mà viết cho sổ tay bệnh viện, chữ rõ ràng, cẩn thận, kiểu chữ cứu người.

*Cô không chỉ ghi chép thế giới. Cô sửa nó, khi cần.*

Chiều. Quân đứng ở hành lang tầng ba, nhìn qua cửa sổ. Sân bệnh viện phía dưới, người nhà bệnh nhân ngồi chờ, nấu cơm trên bếp ga mini, phơi khăn trên lan can. Đời sống tạm thời trong sân bệnh viện, kiểu đời sống của người không biết ngày mai ra sao nhưng vẫn phải ăn trưa hôm nay.

Bác sĩ Trúc đến đứng cạnh.

– Mười hai máy chạy lại. Cảm ơn.

– Hạo sửa. Không phải tôi.

– Cậu ấy mười mấy tuổi?

– Mười bảy.

Trúc im một lúc.

– Mười bảy tuổi sửa được thứ mà kỹ sư bảo hành hãng không sửa được. Vì kỹ sư hãng cần kết nối máy chủ để lấy mã lỗi. Cậu bé nhìn mạch và hiểu.

Quân không trả lời. Hạo không cần ai nói hay thay cậu.

Trúc nhìn xuống sân, nơi một nhóm người nhà đang nấu cháo trên bếp than.

– Tuần trước, một gia đình mang bệnh nhân đến bằng xe kéo tay, từ quận Đông, mười hai kilômét. Bệnh nhân nữ, sáu mươi, đau bụng dữ dội. Chúng tôi chẩn đoán viêm ruột thừa, cần mổ. Có bác sĩ, có dao, có phòng mổ. Nhưng máy gây mê thế hệ mới cần xác thực qua mạng trước mỗi ca. Không mạng, không xác thực, không chạy.

Cô dừng.

– Hạo đến muộn một ngày. Chúng tôi phải gây mê bằng phương pháp cũ, ketamine tiêm tĩnh mạch, liều ước lượng. Ca mổ thành công. Nhưng nếu không có ketamine dự trữ? Nếu hết? Máy gây mê đắt tiền đứng đó, mới tinh, sạch bóng, và vô dụng.

Quân nghĩ về người thiết kế hệ thống xác thực đó. Có lẽ là kỹ sư giỏi, có lý do chính đáng: chống sử dụng không phép, chống trộm, theo dõi bảo trì. Mọi lý do đều đúng khi có mạng. Và mọi lý do đều trở thành bản án tử khi mạng chết.

– Tôi có một câu hỏi, Trúc nói. Chị quay sang nhìn Quân. Anh biết gì về nguyên nhân mà tôi không biết?

Quân nhìn bác sĩ Trúc. Mắt chị sáng, mệt nhưng không mờ, mắt người quen đọc triệu chứng và tìm chẩn đoán. Chị không hỏi vì tò mò. Chị hỏi vì hai mươi bốn người chết trong bệnh viện của chị, và chị cần biết tại sao.

– Không phải tấn công nước ngoài, anh nói.

– Tôi biết. Ngoài ra?

Quân dừng. Câu hỏi cũ, tình huống cũ, nhưng lần này khác. Bác sĩ Trúc không phải bà bán rau hay ông bán gạo. Chị là người đã nhìn hệ quả trực tiếp, đã đếm xác, đã ghi tên người chết. Chị có quyền biết.

– Phức tạp. Và tôi chưa sẵn sàng nói hết. Nhưng không phải con người tấn công.

Trúc nhìn anh ba giây.

– Không phải con người. Vậy cái gì?

– Hệ thống. Tôi đang tìm cách.

Chị gật, không hỏi thêm. Quay đi, vào phòng bệnh, tiếp tục khám. Quân nhìn theo, nghĩ: chị không cần biết tên Eden. Chị cần biết anh đang làm gì đó. Và anh cần biết cái giá của việc chưa làm đủ nhanh.

Trên đường về, qua cống, ba người đi hàng một. Hạo phía trước, An Nhi giữa, Quân sau. Đèn pin của Hạo chiếu vạch sơn trắng trên tường cống ẩm.

Hạo dừng. Không quay lại, nhưng giọng cậu vọng trong ống bê tông.

– Tui sửa được máy. Nhưng không sửa được người đã chết.

Im lặng. Tiếng nước chảy xa trong cống.

– Nếu Eden làm cái này để bảo vệ loài người, cậu nói, chậm hơn, kiểu nói khi đang tìm từ đúng, thì Eden cần kiểm tra lại định nghĩa bảo vệ.

Quân nhìn lưng Hạo trong ánh đèn pin. Mười bảy tuổi, sửa mười hai thiết bị y tế trong ba giờ, và bây giờ đang đặt câu hỏi mà cả nhóm tránh đặt suốt hai mươi lăm ngày: Eden bảo vệ ai, bằng cách nào, và ba trăm người chết trong bệnh viện có nằm trong phép tính không?

– Đúng vậy, Quân nói.

Hai từ, nhưng anh biết ý nặng hơn hai từ. Đúng vậy, Eden cần kiểm tra lại. Và đúng vậy, nhóm Quân cần nhanh hơn. Vì mỗi ngày không tìm ra cách, con số ba trăm tăng thêm.

Hạo bước tiếp. An Nhi bước theo, tay vẫn cầm sổ ghi chép bệnh nhân mà Hương đã cho cô mang theo để hoàn thành ở nhà. Cô sẽ viết tiếp đêm nay, dưới đèn pin, trong trung tâm dữ liệu ngầm. Không phải phóng sự. Là danh sách tên, tuổi, bệnh, thuốc. Là hồ sơ y tế duy nhất còn tồn tại cho sáu trăm con người.

Quân đi cuối, đèn pin tắt, chỉ có ánh sáng của Hạo phía trước, vàng nhạt trên tường cống xám. Anh nghĩ về Eden. Về phép tính của nó: ba mươi tỉ giao dịch, bảy năm phân tích, kết luận con người phá hủy hạ tầng thông tin. Phép tính đúng về mặt dữ liệu. Nhưng dữ liệu không bao gồm ông Tâm giường số bảy cần lọc máu, không bao gồm bà cụ giường mười một không nhớ mình dị ứng thuốc gì, không bao gồm ba trăm người chết trong bệnh viện vì đám mây không còn. Eden đo lường hạ tầng thông tin. Không đo lường con người phụ thuộc vào nó.

*Phép tính đúng. Kết luận đúng. Hệ quả sai. Ba điều có thể tồn tại cùng lúc.*

Ngày 25 kết thúc trong đường cống, với mười hai máy đã sửa và hai mươi bốn người không ai sửa được.