Cloud Đã Chết

Tin tức đến qua landline lúc 08:00 sáng Ngày 2.

Trần Hoàng, kỹ sư trạm mặt đất, gọi từ nhà riêng. Giọng anh nhanh, không phải lo lắng mà hào hứng theo kiểu kỹ sư gặp dữ liệu bất thường.

– Trung tâm dữ liệu Vân Hải. Khu công nghiệp Đông Thành. Tôi vừa nói chuyện với một thằng bảo vệ quen, gọi bằng landline. Nó nói bên trong vẫn hoạt động bình thường. Bình thường, Quân. Máy phát điện chạy, đèn sáng, nhân viên ra vào. Xe tải chở hàng cả đêm.

Quân cầm bút, viết vào sổ trong khi nghe.

– Vân Hải mất kết nối ra ngoài giống tất cả mọi nơi khác, Hoàng tiếp. Nhưng bên trong thì không giống. Không hoảng loạn. Không sơ tán. Bảo vệ tăng quân, rào chắn mới dựng.

– Máy phát điện dự phòng của Vân Hải chạy được bao lâu?

– Theo thông số kỹ thuật công khai, bảy ngày liên tục ở công suất tối đa. Nhưng Vân Hải có hợp đồng ưu tiên với nhà máy điện khu vực, nên thực tế lâu hơn nhiều.

Quân đặt bút. Trung tâm dữ liệu lớn nhất Đông Nam Á không hoảng loạn khi internet sập. Điều đó có hai nghĩa: hoặc họ có phương án dự phòng cực tốt, hoặc họ đã biết trước.

– Cảm ơn, Hoàng.

– Quân. Nên đến xem tận mắt.

Anh gác máy. Ngồi trước sổ tay thêm năm phút. Rồi gọi cho Tuấn.

– Tôi cần một người đi cùng đến Đông Thành.

Tuấn đáp ngay:

– Đức Long. Ông ấy biết Vân Hải.

Quân không hỏi tại sao Tuấn biết điều đó. Gọi Long qua số landline Long để lại hôm qua. Chuông đổ ba lần.

– Tôi biết, Long nói, trước khi Quân kịp nói lý do. Mười giờ. Tôi đến chung cư anh.

Đúng mười giờ, Long đứng dưới sảnh chung cư Phú Minh. Áo khoác mỏng, không đổi. Ba lô nhỏ đeo một bên vai. Quân không hỏi trong ba lô có gì.

Từ chung cư đến khu công nghiệp Đông Thành khoảng mười hai kilômét, quá xa để đi bộ. Long ngoắc một xe ôm đậu ở đầu ngõ. Người lái xe, đàn ông trung niên, đang ngồi đọc tờ báo in.

– Đông Thành. Cổng khu công nghiệp.

– Năm mươi nghìn, người lái xe nói.

Long trả không mặc cả. Quân ngồi sau chiếc xe thứ hai, cũng năm mươi nghìn. Anh rút tiền từ phong bì dự phòng giấu trong ngăn kéo, không đụng đến năm mươi lăm nghìn cuối cùng trong ví. Phong bì có bốn trăm nghìn, tiền anh rút từ đợt cuối trước khi ATM cạn. Quân không phải người tiết kiệm vì sợ, mà vì thói quen tính toán: bốn trăm nghìn, chia cho mười nghìn mỗi ngày tiền di chuyển cơ bản, đủ bốn mươi ngày.

Đường phố Ngày 2 vắng hơn đáng kể so với hôm qua. Phần lớn cửa hàng đóng, chỉ quán ăn và tiệm tạp hóa mở. Đèn giao thông vẫn tắt, nhưng ở ngã tư lớn đã có công an đứng điều tiết bằng tay. Một số mặc đồng phục chỉnh tề, một số chỉ đeo băng tay đỏ, có vẻ là dân phòng huy động thêm.

Xe chạy qua cầu vượt Hải Sơn, hai bên đường công nghiệp xuất hiện dần: nhà xưởng, kho bãi, ống khói. Nhiều nhà máy vẫn hoạt động, khói thải bay lên trời xanh. Sản xuất chưa dừng hoàn toàn, nhưng lưu thông hàng hóa thì có vấn đề: container chất đống ở bãi tập kết, xe tải đỗ hàng dài bên đường, tài xế ngồi trong cabin chờ.

Trung tâm dữ liệu Vân Hải nằm cuối đường Đông Thành 7, sau một bức tường bê tông cao ba mét, phía trên gắn hàng rào dây thép gai mới. Cổng chính bằng thép, hai bảo vệ đứng ngoài, một người cầm bộ đàm. Biển hiệu "Vân Hải Data Center" bằng chữ xanh dương trên nền trắng, nhìn từ xa vẫn sáng dù không có đèn nền.

Quân và Long xuống xe cách cổng khoảng hai trăm mét. Đi bộ đến một quán cà phê vỉa hè đối diện, gọi hai ly cà phê đen, ngồi xuống ghế nhựa.

Từ đây nhìn sang rõ ràng: cổng Vân Hải mở liên tục, xe tải nhỏ ra vào cứ mười đến mười lăm phút. Bên trong, qua khe cổng, thấy đèn sáng khắp khu nhà chính, quạt tản nhiệt trên mái vẫn quay. Bảo vệ nhiều hơn bình thường, ít nhất tám người ở khu vực cổng thay vì hai như ngày thường.

Long uống cà phê, nhìn sang, không nói gì trong năm phút đầu. Chủ quán, phụ nữ trung niên, rót thêm nước trà vào hai chiếc ly thủy tinh nhỏ. Bà không hỏi hai người lạ đến khu công nghiệp làm gì. Trong thời kỳ này, ít người hỏi chuyện người lạ.

Quân quan sát chi tiết. Xe tải chở vào: thùng nhỏ, có vẻ là thực phẩm và nước uống, không phải thiết bị kỹ thuật. Một chuyến có thêm thùng xốp trắng, loại dùng để giữ lạnh thức ăn. Nghĩa là Vân Hải đang nuôi người bên trong, không chỉ vận hành máy. Xe tải chở ra: rỗng, hoặc chở thùng giấy dẹp. Nhân viên đi bộ qua cổng phải quẹt thẻ và kiểm tra bằng mắt. Không có ai ra vào mà không qua kiểm soát.

Quân đếm: trong hai mươi phút ngồi đây, mười bốn nhân viên đi vào, ba người đi ra. Tỉ lệ bất thường. Bình thường, vào ca và ra ca cân bằng. Nhưng bây giờ người vào nhiều hơn người ra, nghĩa là nhân viên được giữ lại bên trong, hoặc Vân Hải đang tuyển thêm người ngay giữa khủng hoảng.

Anh nhìn kỹ hơn: hệ thống chiếu sáng ngoại vi vẫn hoạt động, đèn pha công suất lớn gắn trên tường bao. Hệ thống giám sát bằng mắt thường thấy ít nhất sáu vòm trắng gắn trên cột. Trong khi phần lớn hệ thống giám sát thành phố đã chết vì phụ thuộc đường truyền internet, hệ thống của Vân Hải chạy trên mạng nội bộ, nghĩa là vẫn ghi hình bình thường.

Khuôn viên rộng, có ít nhất ba tòa nhà chính từ góc này nhìn vào. Tòa lớn nhất cao bốn tầng, mặt tiền bê tông phẳng không cửa sổ, đặc trưng của trung tâm dữ liệu: nhiệt tỏa ra từ phòng máy cần kiểm soát, không để ánh sáng mặt trời vào. Hai tòa phụ thấp hơn, có vẻ là khu hành chính và khu hậu cần.

– Máy phát điện dự phòng loại lớn, Quân nói, nhìn ống khói phía sau tòa nhà. Tiếng ù đều. Chạy liên tục từ giờ 0.

Long gật.

– Nguyễn Khải xây chỗ này cách đây bốn năm. Tổng đầu tư công bố là năm trăm triệu đô. Con số thật cao hơn.

– Anh biết con số thật?

– Tôi biết tại sao nó cao hơn.

Long đặt ly cà phê xuống. Nhìn thẳng vào Quân.

– Vân Hải không chỉ là trung tâm dữ liệu cho thuê. Khải xây một mạng nội bộ kín bên trong, tách biệt hoàn toàn khỏi internet. Không gateway ra ngoài, không kết nối vệ tinh, không đường truyền nào chạm đến hạ tầng công cộng. Cáp quang riêng giữa các tòa nhà trong khuôn viên, nguồn điện riêng, hệ thống làm mát riêng.

Quân xử lý thông tin. Mạng nội bộ kín hoàn toàn là khả thi về mặt kỹ thuật, nhưng chi phí xây dựng và vận hành cực lớn. Không công ty nào làm điều đó trừ khi họ dự kiến một kịch bản mà internet công cộng không còn đáng tin.

– Khi nào Khải bắt đầu xây mạng kín?

– Ba năm trước. Ngay sau khi anh gửi báo cáo 2021.

Quân dừng tay cầm ly. Nhìn Long. Không phải vì bất ngờ, mà vì đang xếp lại các mảnh thông tin.

– Khải đọc báo cáo của tôi.

– Không phải đọc. Có người phân tích rồi trình lại cho ông ta. Người đọc, phân tích, và kết luận rằng kịch bản mất internet không phải lý thuyết.

– Ai?

Long không trả lời. Anh nhìn sang trung tâm dữ liệu, nheo mắt dưới nắng.

– Khải không phải người đứng sau Black Silence. Nhưng ông ta là người chuẩn bị cho nó chu đáo nhất. Và đó là câu hỏi đáng suy nghĩ: chuẩn bị vì biết trước, hay vì tạo ra nó?

Quân ghi vào sổ. Không ghi câu hỏi của Long, mà ghi sự kiện: "Vân Hải: mạng nội bộ kín, xây 3 năm trước, sau báo cáo 2021. Ai trình cho Khải?"

Một chiếc xe bốn chỗ đen chạy vào cổng Vân Hải. Kính tối, không biển số công ty. Bảo vệ mở cổng ngay không kiểm tra. Long nhìn theo xe, mắt hẹp lại.

– Xe của Khải, Long nói nhỏ.

Quân quan sát: xe đỗ trước tòa nhà chính, một người đàn ông bước ra. Từ khoảng cách hai trăm mét, không nhìn rõ mặt, nhưng thấy dáng đi, cách ông ta chỉnh lại ve áo trước khi bước lên bậc tam cấp. Bình tĩnh. Không phải sự bình tĩnh của người đã giải quyết xong vấn đề, mà của người chưa bao giờ coi đây là vấn đề.

Long đứng dậy.

– Đủ rồi.

Quân không phản đối. Họ đã thấy đủ: Vân Hải hoạt động bình thường trong khi phần còn lại của thành phố đang sụp đổ. Điều đó không phải ngẫu nhiên.

Trên đường về, hai người đi bộ qua khu công nghiệp vì không tìm được xe ôm quay lại. Nắng trưa đổ xuống mặt đường nhựa, hơi nóng bốc lên nhòe hình ảnh phía xa. Long im lặng phần lớn thời gian, bước đều đặn như người quen đi bộ đường dài. Quân cũng không hỏi thêm, vì biết Long sẽ chỉ nói khi sẵn sàng. Sáu năm trước, khi còn là sĩ quan an ninh mạng, Long cũng im lặng như vậy. Chỉ nói khi cần, và khi nói thì mỗi từ đều có trọng lượng.

Họ đi qua một kho bãi container. Mười mấy chiếc xếp chồng ba tầng, không ai dỡ, không ai kiểm tra. Khóa niêm phong vẫn nguyên. Bên trong có thể là thực phẩm đang thối, linh kiện đang oxy hóa, hoặc thuốc men đang quá hạn. Không cách nào biết, vì hệ thống quản lý kho điện tử đã chết, và không ai có danh sách giấy.

Quân nghĩ đến sơ đồ chuỗi sụp đổ trong sổ tay. Kho hàng là mắt xích thứ ba: hàng không dừng, hàng hải chậm, kho hàng đóng băng, siêu thị trống. Anh đang nhìn mắt xích thứ ba bằng mắt thật.

Đi được nửa đường, Long dừng lại.

– Tôi sẽ nói thêm một điều. Không phải vì tin anh, mà vì anh là người duy nhất có khả năng hiểu nó.

Quân dừng, quay lại.

– Mạng nội bộ Vân Hải không chỉ là dự phòng. Nó là mô hình thu nhỏ. Khải đang chứng minh rằng một xã hội có thể vận hành mà không cần internet công cộng, chỉ cần một mạng do một người kiểm soát.

Long nói xong, bước tiếp. Không chờ Quân phản ứng.

Quân đứng trên vỉa hè khu công nghiệp, nhìn theo Long, rồi nhìn về phía Vân Hải xa xa, ống khói máy phát điện vẫn nhả khói đều đặn giữa bầu trời trong. Anh hiểu bây giờ câu hỏi không chỉ là ai tắt internet. Mà là ai sẽ bật lại, và bật cái gì.

Về đến nhà lúc 14:00. Chân mỏi, đầu nặng vì nắng. Quân uống hai ly nước liền, rửa mặt, rồi ngồi vào bàn. Mở sổ tay.

Ngày 2, 14:00, Ghi chú Vân Hải: Data center hoạt động bình thường. Máy phát điện dự phòng. Bảo vệ tăng cường. Mạng nội bộ kín, tách biệt hoàn toàn khỏi internet công cộng. Xây từ 3 năm trước. Nguyễn Khải biết trước. Câu hỏi: biết trước vì ai báo? Hay biết trước vì tham gia?

Quân nhìn tờ giấy. Thêm một dòng cuối:

Vân Hải không phải trung tâm dữ liệu. Vân Hải là bản nháp của thế giới mới.

Anh đóng sổ. Dựa lưng vào ghế.

Bên ngoài, radio hàng xóm phát bản tin 14:30. Giọng phát thanh viên đọc danh sách khu vực mất điện luân phiên bắt đầu từ tối nay. Quận Đông Thành không có trong danh sách, vì khu công nghiệp có ưu tiên nguồn điện. Vân Hải nằm trong quận Đông Thành.

Quân nghĩ về điều Long nói. Một xã hội vận hành trên mạng do một người kiểm soát. Không phải viễn tưởng. Đó chính xác là mô hình mà nhiều quốc gia đã thử nghiệm ở quy mô khác nhau, với kết quả khác nhau, và lý do đằng sau luôn giống nhau: ai kiểm soát thông tin sẽ kiểm soát mọi thứ.

Khải không phải chính trị gia. Ông ta là doanh nhân. Nhưng sự khác biệt giữa hai loại người đó đang mờ dần khi tiền mặt cạn kiệt và hệ thống nhà nước mất phương tiện vận hành.

Tiếng còi xe cứu thương xa dần trên đại lộ. Thành phố vẫn đang vận hành, nhưng mỗi giờ qua đi, khoảng cách giữa những người biết và những người không biết lại rộng thêm.